>> Có thể nào từ chối hàng rong?
>> Vỉa hè với hàng rong trong một bài toán lớn
>> Khốn khổ vì hàng rong
>> Hạn chế hàng rong khu trung tâm TP.HCM
>> Ai tháo chạy trong cuộc rượt bắt làm đẹp vỉa hè?
>> Lực lượng trật tự đô thị phường bị tố đánh người bán hàng rong bất tỉnh

 Vỉa hè và người bán hàng rong
Gánh hàng rong, người bán dạo vỉa hè tạo nên một sự tương tác sinh động với du khách nước ngoài - Ảnh: Độc Lập

Anh trật tự đô thị

Hoàn cảnh gia đình khốn khó, anh bỏ học nửa chừng, sáng sáng phụ mẹ bưng bê dọn dẹp gánh bún bên đường. Thời gian cứ vậy trôi đi, rồi anh cưới vợ, vợ anh thay mẹ già tiếp tục công việc buôn bán vỉa hè kia, và anh cũng tiếp tục phụ vợ bưng bê dọn dẹp. Đó là công việc thường xuyên ổn định nhất của anh, rồi một ngày đẹp trời, anh khoác chiếc áo trật tự phường, ngày ngày cùng một nhóm người đi làm đẹp đô thị.

Ở thành phố nơi tôi ở, hiện nay người ta kiểm tra chéo, có nghĩa là cán bộ trật tự đô thị của phường này giám sát phường kia và ngược lại, cấp quận cũng vậy. Điều này có nhiều ưu điểm, tránh được sự thiên vị người thân, người quen và việc quản lý được công tâm hơn.

Một hôm, trong lúc làm nhiệm vụ nơi phường khác, anh nhận được điện thoại của vợ:

- Ông về mau giúp tôi dọn quán, có trật tự phường đến…, anh tắt máy và thầm văng tục trong miệng.

Nói vậy để hình dung rằng, có rất nhiều người đang làm nhiệm vụ trật tự đô thị kia đang có mẹ, có chị, có vợ… là những người buôn bán vỉa hè và chính anh ta lớn lên từ những nhọc nhằn, khó nhọc đó. Chỉ mong, khi anh đang hăng say công tác trật tự, đang rượt đuổi, đang tịch thu, thậm chí quá bực bội mà đánh người, còng tay người, bắt người thì hãy nghĩ đến mẹ, đến chị, đến vợ, đến những người thân đồng cảnh ngộ mà bình tĩnh có cách xử lý cho hợp tình, hợp lý. Làm đẹp đô thị cũng cần có văn hóa.

Đi cùng các anh bao giờ cũng có một cán bộ chỉ huy, một công an phường, họ có đủ năng lực để nhận biết những tình huống pháp luật, sao lúc nào cũng thấy các anh “hung hăng” quá vậy.

Ở địa phương tôi, trước đây những người bán dạo thường bán ốc hút, các anh dân phòng, trật tự đuổi bắt, tịch thu được nồi ốc thơm phức cay xè nóng hổi - tài sản mưu sinh của người bán dạo, các anh mang về… mút chùn chụt rồi cười đùa với nhau.

Người “mất của” chỉ biết đứng từ xa chửi đổng và tìm cách làm lại từ đầu.

Nét văn hóa lâu đời

Xem lại những bức ảnh, những hình vẽ thời Pháp thuộc, chân dung người làm trật tự ngày nay trông oai hơn, có đồng phục, có xe máy, có xe ô tô, có loa cầm tay… nhưng tính “cường hào” thì vẫn vậy. Bán dạo, bán vỉa hè, gánh hàng rong xưa nay đều đại diện cho cái nghèo, cái khổ, một hình thức mưu sinh rất lâu đời, đôi quang gánh và chiếc thúng chẳng khác xưa là mấy.

Hình thức buôn bán thô sơ mộc mạc ấy từ lâu đã đi vào thơ ca, văn học, kịch họa, phim ảnh… và trong tâm thức của bao nhiêu trái tim Việt. Hình ảnh người cha, người mẹ, người vợ, người anh, người chị… tần tảo, lam lũ đã nuôi dưỡng dạy dỗ biết bao con người thành danh, kiệt xuất. Đã ai từng thống kê có bao nhiêu nhà văn, nhà thơ, nhà trí thức, nhà khoa học, nhà lãnh đạo… trưởng thành từ “chiếc nôi” người bán dạo, gánh hàng rong… Chắc là nhiều, nhiều lắm vì đó là phương thức sinh nhai quen thuộc và lâu đời của người dân nghèo nước mình, mà nghèo thì bao giờ cũng chiếm số đông.

 
Vỉa hè và người bán hàng rong - ảnh 2 Chính quyền cần phải chấn chỉnh đội ngũ làm công tác trật tự đô thị, nâng cao ý thức hiểu biết pháp luật và quyền con người trong thực tiễn hiện nay. Tạo sự công bằng trong việc quản lý bằng hình thức quản lý chéo, nhân sự của địa phương này kiểm tra địa phương kia và ngược lại. Định hình những không gian hợp lý có thể, quy định giờ giấc, tiếng ồn, vệ sinh an toàn thực phẩm, mức thuế phù hợp, hướng dẫn người dân bán dạo, bán hàng rong, vỉa hè làm cam kết thực hiện đúng Vỉa hè và người bán hàng rong - ảnh 3

Ai đã từng “thưởng thức” gánh chè đậu ván trong bài diễn văn của ông Nguyễn Sự, Bí thư Thành ủy Hội An, trong dịp nhận giải thưởng Văn hóa Phan Chu Trinh năm 2012 mới “thấm thía” cái triết lý của giới cần lao vô danh âm thầm chịu thương chịu khó kia, một triết lý không đối lập gay gắt, không cực đoan, một triết lý kết hợp kỳ diệu lạ lùng vừa bình dân vừa quý phái.

Nếu như “gánh chè đậu ván”… làm nên văn hóa Hội An, thì hình ảnh những người bán dạo, bán vỉa hè, bán hàng rong làm nên văn hóa Việt. Sẽ có người cho đó là lộng ngôn, nhưng hãy nghĩ xem, du khách từ khắp nơi trên thế giới đến Việt Nam họ quan sát và lưu lại những gì, rất nhiều, rất nhiều những cảnh sinh hoạt đời thường đặc trưng của dân bản địa mà hình ảnh gánh hàng rong, người bán dạo là dễ dàng đập vào mắt họ nhất, để lại nơi họ những ấn tượng đậm nét trong quá trình thưởng ngoạn. Và vô hình trung, đó cũng là cách quảng bá thương hiệu du lịch Việt Nam đơn giản nhất và hiệu quả nhất.

Vỉa hè và du khách tạo nên một sự tương tác rất lớn mà lợi và hại, được và mất lại là một ranh giới mong manh.

Ánh sáng văn minh đô thị

Bài toán vỉa hè là một bài toán rất khó ở nước ta và nhiều nước trên thế giới. Trên phim ảnh, cảnh tượng “kẻ đuổi người chạy” như báo chí đang phản ánh là không thiếu, dân ta trước đây nghiện phim Hồng Kông, bây chừ nghiện phim Hàn, hai “ngôi sao” kinh tế, điện ảnh của châu Á vẫn thường đặc tả sinh động những thước phim đời thường ấy bên cạnh sự xa hoa trang lệ của phố hội đô thành.

Việc bán hàng rong, bán dạo, chiếm dụng lề đường, vỉa hè và ngay cả trong những con kiệt, ngỏ hẽm là hình ảnh thật sự thân quen đối với mọi người dân trong cả nước, không một con đường nào ít nhiều thiếu đi sự “lấp ló” của những người mưu sinh như vậy. Từ quan to đến dân thường, ai cũng tồn tại trong tiềm thức một vài ba quán cà phê, ăn sáng vỉa hè quen thuộc, và thực tế có những quán “bên đường” hay “góc phố” tồn tại hàng chục năm, đời này truyền qua đời khác, nhiều người đi xa cố hương đã lâu chợt nhớ đến hình nhân, khung cảnh, hương vị xưa mà tìm đến, tìm về. Vì thế, nếu ai đó có ý nghĩ xóa bỏ luôn hình ảnh buôn bán vỉa hè là một điều không tưởng.

Đã vậy, chưa có nền kinh tế nào trên thế giới dám “vỗ ngực xưng tên” là đảm bảo được công ăn việc làm cho hầu hết người lao động và đối với Việt Nam hiện này thì chẳng ai dám mơ đến. Chính việc bán hàng rong, bán dạo, bán vỉa hè đã tạo không biết bao nhiêu công ăn việc làm, góp phần không nhỏ vào việc ổn định xã hội, đóng góp đáng kể vào con số GDP hằng năm của cả nước. Có người còn ngạc nhiên hỏi rằng, khủng hoảng kinh tế mà sao thấy Việt Nam vẫn “bình thường” thế, xin thưa đó là nhờ rất nhiều vào nền kinh tế “phi chính thức” vỉa hè, lề đường đã làm chậm quá trình “nổ bom” của nó đấy ạ!

Nhưng, hình ảnh một đô thị hiện đại văn minh sạch đẹp mà cứ thấy nháo nhác, chụp giựt, lôi kéo, la hét của những người bán hàng rong, bán dạo, bán vỉa hè ở những nơi công cộng thì thật là phản cảm. Không thể cảm tình nổi khi thấy những cảnh tượng ấy ở trường học, bệnh viện, công viên, rạp chiếu bóng, nhà ga, chùa chiền, cổng chợ… Nhưng sẽ phản cảm hơn nếu những người làm công tác trật tự, làm đẹp đô thị lại rượt đuổi, đánh đập, còng tay, tịch thu không giấy tờ, không biên bản, bất chấp đạo đức, bất chấp luật pháp tài sản của người buôn bán nhỏ lẻ, bần cùng. Điều mà người dân bức xúc là câu chuyện phản cảm đó xảy ra như cơm bữa, và bất kì người nào tham gia giao thông trên đường phố đều ít nhất nhìn thấy một vài lần cảnh tượng “rượt đuổi” ấy, họ phẫn nộ vì những kẻ mới có tí “quyền lực” đã vội “suy thoái”, hung hăng quá đà đối với những người “được cho” là rất nghèo, rất khổ trong xã hội.

Để khắc phục tương đối bài toán khó này, trước tiên chính quyền cần phải chấn chỉnh đội ngũ làm công tác trật tự đô thị, nâng cao ý thức hiểu biết pháp luật và quyền con người trong thực tiễn hiện nay. Tạo sự công bằng trong việc quản lý bằng hình thức quản lý chéo, nhân sự của địa phương này kiểm tra địa phương kia và ngược lại. Định hình những không gian hợp lý có thể, quy định giờ giấc, tiếng ồn, vệ sinh an toàn thực phẩm, mức thuế phù hợp, hướng dẫn người dân bán dạo, bán hàng rong, vỉa hè làm cam kết thực hiện đúng. Đối với những công dân đã định cư ổn định lâu dài ở địa phương, có đăng kí tạm trú tạm vắng… thì điều này không đến nổi là quá khó.

Vấn đề nan giải ở đây là lượng di dân cơ học từ nông thôn, miền núi… lên thành thị mỗi năm mỗi tăng và rất khó có thể quản lý được những công dân này. Thực tế buộc họ phải vậy, lên đô thành tìm kiếm cơ may, chứ nhiều người ở quê có khi cả tháng không kiếm ra nổi một đồng. Chỉ khi nào có những điều chỉnh hợp lý về mặt vĩ mô của nhà nước thì may ra mới hạn chế được lượng người di dân cơ học này. Phải chăng đó là chú trọng đẩy mạnh hiện đại hóa nông thôn, hiện đại hóa nông nghiệp, tạo môi trường việc làm và phát triển dịch vụ ngay chính tại những địa phương ấy.

Khi chưa có những điều chỉnh kịp thời của chính sách vĩ mô thì lượng di dân cơ học về các thành phố lớn tất yếu vẫn xảy ra, và người bán dạo, bán hàng rong, buôn bán vỉa hè sẽ tiếp tục tăng nhanh.

Cuối cùng, tôi cũng có một niềm tin nhỏ nhỏ rằng những người bán hàng rong, bán dạo, bán vỉa hè ai cũng muốn xây dựng thương hiệu riêng cho mình và ai cũng muốn việc buôn bán được thuận lợi dài lâu phát đạt. Vì thế, đừng thành kiến rằng họ sẽ “chơi bẩn, chơi ẩu, chơi liều” lừa gạt trong “giao dịch”, ở đời phòng được người ngay chứ khó phòng được kẻ gian. Nếu đã là kẻ gian, ở bất kỳ môi trường nào họ cũng sẽ gian, và khi đó, chỉ còn biết trong mong vào vận may của chính mình và nhờ cậy sự công bằng của pháp luật. Ánh sáng văn minh đô thị vẫn còn mãi những tiếng rao quen thuộc, tiếng của những người bán hàng rong...

MP

* Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm của tác giả, là một người viết tự do đang sống tại Đà Nẵng

, MP

MP

Bạn đọc phản hồi (16 nhận xét)

NGUYEN THANH PHUONG

VẤN ĐỀ LẤN CHIẾM LÒNG LỀ ĐƯỜNG Vấn đề nét đẹp thành phố nên được xét theo nhiều góc độ, toàn diện, có hệ thống, không nên chỉ xét theo một chiều cho có lợi cho nhóm người nào đó. Thế nên, cần xem xét những khía cạnh sau đây: 1.\tMục đích chính của con đường là để lưu thong xe cộ hay để tăng thu nhập bất chính cho ai đó. 2.\tNgười bán hàng rong chỉ chiếm một khoảng nhỏ, thường là trong một thời gian ngắn rồi di chuyển chỗ khác, tại sao bị sử dụng vũ lực để dẹp, trong khi ở lề đường Nguyễn Tri Phương, hay đầu đường hẽm 504 Bà Hạt Quận 10 chẳng hạn, có những người dọn nguyên cửa hang ăn uống hay dịch vụ trong lòng đường suốt ngày đêm, khiến xe qua lại khó khăn, tài xế phải xuống xe tự dọn dẹp đường đi là vì sao? 3.\tTại sao Thành phố lo tìm kế hoạch làm giảm ùn tắc giao thông mà lại dung túng cho những người chiếm dụng lòng đường làm chỗ buôn bán, dịch vụ là vì sao. 4.\tNhững người ăn lương nhà nước làm nhiệm vụ trật tự phải tốt nghiệp tối thiểu Phổ thong Trung học và qua một khóa huấn luyện về luật pháp chứ không thể tuyển du đảng làm việc này trong lúc chúng ta hô hào sống theo hiến pháp và pháp luật. 5.\tTrong thời kỳ mở cửa hội nhập với thế giới chúng ta nên học cách làm ăn của các nước tiên tiến, và chắc chắn họ sẵn sang chia xẻ kinh nghiệm với chúng ta.

Dang Tran

Tôi rất đồng tình với bạn Nguyễn Thanh Phương. Hiện nay có rất nhiều người bán hàng rong coi mặt đường là lãnh địa của họ, ăn nói tục tĩu khi được góp ý, cố ý chống lại pháp luật khi bị xử lý. Không phải cứ viện lý do nghèo khổ là anh có thể lấn chiếm lòng đường để mua bán. Có nhiều người bị tai nạn do việc lần chiếm lòng đường gây ra, ai sẽ đền cho nạn nhân? Không ai cả. Đặng Trần.

Đinh ngọc Phú

Tất cả mọi người có biết công tác trật tự lề đường được thực hiện từ năm nào không? Xin thưa rằng kể từ thời bao cấp đã thực hiện mà bài viết này phản ánh đúng thực trạng của bản thân tôi lúc đó tôi đang làm công tác dẹp lòng lề đường được kết hợp tất cả ban nghành đoàn thể của chính quyền địa phương nhưng đến nay đã mấy chục năm rồi mà không có bài toán giải và hiện nay tôi đang phải mưu sinh với cái tên gọi là (Kinh doanh chiếm dụng lề đường) hằng ngày phải đối mặt với trật tự đô thị xua đuổi. Nhưng tôi đã giải quyết cho xã hội rất nhiều đối tượng thất nghiệp, sinh viên kiếm tiền ăn học mà xã hội đang chỉ biết đứng nhìn chẳng biết làm gì

Lý Hạ

Hàng rong, đâu cũng có, từ gánh bánh chưng rao sáng sớm trên đường thôn làng đến xe bán kem đẩy ở New York, đừng có mơ đến chuyện dẹp sạch nó mà hãy nghĩ đến việc quản lý nó. Thay vì xua đuổi, cấm đoán, hãy tìm cách cho họ được đăng ký dễ dàng, thậm chí giúp họ cách làm việc có nề nếp, vệ sinh, văn minh, hiệu quả.

Anh Minh

Hàng rong lấn chiếm lòng đường vì mưu sinh, mình còn thấy những người dừng xe đứng nói chuyện ngay giữa ngã 4 (nói rõ là chính xác ngay giữa ngã 4). ý thức quá kém.

thuy dung dang

bài phản biện của bạn rất thuyết phục

Quang Đặng

Hàng rong. Ai muốn đăng ký mua bán. Lên 1 cơ quan nào đó, đăng ký CMND của mình và cái mình bán, kiểm tra về độ an toàn thực phẩm ở mức tối thiểu ( nếu kiểm tra cao quá thì người ta mở tiệm quách cho rồi ), sau đó đóng dấu, ghi rõ thời gian cho phép bán từ ngày tới ngày. ... Rồi. Người bán hàng rong được phép bán trong khu vực cho phép dù có đẩy đi bất cứ đâu, có tờ giấy đó cũng được mua bán, hoặc tờ giấy đó chỉ cho phép bán trong khu vực đó. Hãy ngồi lại động não nghĩ ra 1 cách quản lý thay vì cứ xua đuổi dạng bắt cóc bỏ dĩa. Tôi nhớ không lầm tình trạng đuổi hàng rong chạy từ phường nay qua phường khác, cuối cùng cũng dạt về phường nọ này diễn ra 10 năm rồi.

Nguyễn Phan Lương

Vâng! Bài viết rất hay. Tôi tán đồng những nhận xét của tác giả. Gánh hàng rong và lời rao đã từng đi vào thơ ca, đã từng là kỷ niệm không thể quên của những người xa xứ. Đã từng là một hình ảnh đáng tri ân của những người thành đạt hôm nay trưởng thành từ gánh hàng rong của mẹ mình... Và ngay hôm nay trong trường học có rất nhiều em học sinh được cấp sách đến trường đang đóng học phí bằng tiền từ những gánh hàng rong ấy. Gánh hàng rong không có lỗi trong câu chuyện trật tự của thành phố, mà lỗi chính do những nhà quy hoạch chưa bao giờ nghĩ đến gánh hàng rong vì bởi gánh hàng rong không phải là đối tượng hấp dẫn các nhà đầu tư và cũng không hấp dẫn đối với các nhà lãnh đạo. Gánh hàng rong đang tự sinh tồn và bị xua đuổi khỏi cái trật tự đô thị hiện nay, cái trật tự không có không gian cho gánh hàng rong....

Lê Sang

Tôi nghĩ bạn Tuấn đừng nên nói như vậy là không đúng, bạn có cơm ăn áo mặc đàng hoàng, bạn có biết bao nhiêu người đói rách ở VN hay không, tôi nghĩ bạn sống theo chủ nghĩa "mặc kệ" rồi đó

Bình luận