Không để người Việt mang tiếng xấu - Kỳ 4: Thói hay... chê

0 Thanh Niên Online

Có thể nói, chê là thói quen phổ biến của người VN. Quen đến mức coi đó là chuyện bình thường. Ít ai biết rằng, thói quen đó là một tật xấu gây ra rất nhiều hệ lụy.

Không để người Việt mang tiếng xấu - Kỳ 4: Thói hay... chê
Không để người Việt mang tiếng xấu - Kỳ 4: Thói hay... chê - ảnh 1

Khó có thể chỉ ra thói quen hay chê bắt nguồn từ đâu nhưng có thể thấy, ganh đua là một trong những nguyên nhân quan trọng.

Chuyện ganh đua lại có dây dợ với thi đua, mặc dù thi đua vốn là tốt, nhưng nó là biến tướng từ sự thi đua, mà thi đua là điều mà chúng ta vẫn khuyến khích bắt đầu từ khi vào mẫu giáo cho đến khi trở thành hội viên người cao tuổi. Không, vẫn chưa hết, chết cũng vẫn còn xem ai đám tang to hơn, cúng giỗ xem nhà ai tổ chức to hơn…

Chê người mới hơn người

Ở trường mẫu giáo, khi bình bầu các tổ nhóm hay cá nhân nào xuất sắc của tuần, cô cũng rất “dân chủ”, để các cháu nhận xét lẫn nhau, thực ra là tố nhau. Vì thế mới có chuyện thưa cô, bạn A tè trong quần hai lần; thưa cô, bạn B chắt béo con 3 lần…

Lớn lên ít nữa, mức độ quyết liệt cao dần. Cho đến khi học đại học, tập làm việc theo nhóm, khi các nhóm lên trình bày bài tập của mình, các thành viên nhóm khác tha hồ “mổ xẻ”, tìm hết cái xấu ra mà nói. Rất ít, vô cùng ít người nhóm này khen nhóm khác.

Đi làm rồi cũng vậy, mỗi khi cần nhận xét hay bình bầu, lấy ý kiến… thì đó là dịp để người ta chê nhau, thậm chí sát phạt, hạ bệ lẫn nhau. Có vẻ như chê mới thể hiện mình giỏi, chê mới hơn người khác.

Tháng 11.2011, "anh xã" nhà tôi tham gia một khóa học báo chí, học xong thì về nhà kể ra chiều tâm đắc, rằng, thầy Lars Moler người Đan Mạch thấy lúc nào các nhóm lên thuyết trình thì người của nhóm khác cũng chê, thầy lấy làm ngạc nhiên lắm. Mãi sau ông mới hiểu ra và bảo, có lẽ học viên VN không biết nên tôi nhắc lại, tất cả mọi người phải tuân theo nguyên tắc “phản hồi tích cực”, nghĩa là tìm ra cái tốt của nhóm bạn mà khen. Từ đó lớp học chuyển hẳn qua một trạng huống khác, từ âm khí chuyển qua dương khí, tất cả đều hòa đồng, vui vẻ.

Tôi ngần ấy tuổi, làm việc ngần ấy năm, thế mà nghe "anh xã" kể cũng ớ ra. Ừ nhỉ, sao cứ phải chê.

Tìm ra cái tốt của bạn để khen mà khen cho đúng, vậy mình đâu có bị dốt đi; bạn được khen, sau đó đến lượt mình được khen thấy sinh khí cũng khác, cái gì không được khen, hẳn là chưa tốt… Tuy nhiên, cần phải nói thêm rằng, người khen cũng phải có trình độ và người được khen cũng cần có bản lĩnh để nghe khen.

Chê thì đâm... nghi

Vừa rồi, Đà Nẵng đưa vào vận hành vòng quay mặt trời (Sun Whell) cao 115 m, top 10 thế giới, có người lại "đía", ở bên London họ làm từ đời tám hoánh, có chi mô mà phải náo lên. Người khác "độc miệng" hơn, không chừng đi lượm của bỏ đi của người ta mang về đó chớ có chi.

Bà Nà Hill đưa vào vận hành tàu hỏa leo núi lần đầu có ở VN, cũng bảo, leo gì mà leo, mới đi có đoạn đã hết, đồ nớ hư chừ...

Chê đến mức thành bệnh, ai làm một việc gì tốt cũng đâm nghi. Một người nhận trẻ mồ côi về nuôi cũng nghi, chắc có gì mới thế; một người hiến gia sản làm từ thiện cũng nghi, chắc có gì đó... "Gì đó" là cái gì xem ra rất mù mờ và bí hiểm.

Đọc trên mạng dễ thấy nhất, ở chỗ nào đó, người nào đó phát biểu chống tham nhũng, kiên quyết không nhận phong bì... lập tức bình luận theo chiều ngược lại rồi nghi ngờ để xem có làm được không... Người có ý tưởng tốt, lành mạnh thì ủng hộ, góp ý cách để người ta làm, sao chưa làm đã trù ẻo? Đến mức dân gian phải đúc kết: "Cao chê ngỏng, thấp chê lùn/Béo chê béo trục béo tròn/Gầy chê xương sống, xương sườn phơi ra". 

Chê (hay phản biện) vốn là một hành động tích cực, nhưng chê cũng phải cho đúng và cho trúng, nếu quá đà thì thành thói, thành bệnh và sẽ trở nên tiêu cực. Bạn hãy áp dụng phương châm "phản hồi tích cực" của ông Lars Moler một lần thử xem, tôi tin là mọi chuyện sẽ rất khác.

Vì chê nên nhìn đâu cũng thấy cái xấu

Hôm qua, có mấy anh tám về chủ đề phụ nữ, một người nhận xét: “Nói thế chứ mặt Ngọc Trinh đâu có đẹp gì đâu”, người khác quặc lại: “Nhưng nhìn Ngọc Trinh đâu ai... nhìn mặt?”. Kể lại câu chuyện khôi hài này xin cô Ngọc Trinh hãy “phản hồi tích cực”, cười vui lên, đừng giận, vì nó chỉ muốn nói một điều, gần như bất kỳ người nào, việc gì, thế nào người ta cũng tìm ra cái xấu. Gương mặt cô Ngọc Trinh không xuất sắc nhưng nhất định là không xấu mà nằm trong nhóm đẹp, chứ nói “đâu có đẹp” là không đúng (có thể họ so với những gì ở người cô xuất sắc hơn chăng).

Vì muốn thế nào cũng phải “chê một cái” nên mấy anh CSGT đã thổi dừng xe thì thế nào cũng bắt cho bằng được một lỗi. Trong chiến dịch kiểm tra nồng độ cồn do liên quân tỉnh Q. “ra quân”, khi dừng xe tôi, lái xe thổi vào máy đo, không có cồn, vậy thì thôi, chứ sao bắt họ xuống xe trình giấy đăng kiểm, đăng kiểm rồi thì lên ngồi lắc, bảo tay lái bị rơ, số vào không “bắt”? Tức là đã thổi thì phải có lỗi. Chưa bao giờ thấy sau kiểm tra, CSGT khen người điều khiển phương tiện rằng, anh chấp hành rất tốt. Có chăng thì một cái vẫy gậy với vẻ mặt không vui và không kèm lời nào.

Trong môi trường giáo dục cũng thế, thầy rất hiếm khi khen học trò, điều tối kỵ.

Không để người Việt mang tiếng xấu - Kỳ 4: Thói hay... chê - ảnh 2

Trần Thị Cúc Phương

>> Không để người Việt mang tiếng xấu - Kỳ 3: Bi kịch tiệc tùng
>> Người Việt đang rất xấu - Kỳ 2: Thói xấu của du học sinh Việt
>> Người Việt xấu xí - tại sao?
>> Chính sách visa của Thái Lan xem thường người Việt

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Đầu năm đi xem kịch thiếu nhi

Đầu năm đi xem kịch thiếu nhi

Thật sự là rất đặc biệt khi Sân khấu kịch 5B (TP.HCM) lại dựng vở tết cho thiếu nhi. Khán giả đi xem đông kín khán phòng, và những tràng cười, pháo tay cứ vang lên.