PGS.TS Nguyễn Văn Huy: “đừng để bảo tàng trì trệ, đơn điệu, khô cứng như hiện nay !”

0 Thanh Niên Online

Trong cuộc trao đổi với Thanh Niên, PGS.TS Nguyễn Văn Huy  - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (mô hình bảo tàng được xem là hiện đại và thành công nhất hiện nay của VN) nhấn mạnh: sự đơn điệu, thiếu sáng tạo, tham lam, ý tưởng không rõ ràng trong trưng bày hiện vật của các bảo tàng là nguyên nhân khiến một trong những “địa chỉ văn hóa” cực kỳ quan trọng của chúng ta trở nên kém hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

PGS.TS Nguyễn Văn Huy: “đừng để bảo tàng trì trệ, đơn điệu, khô cứng như hiện nay !”

* Có đến 3/4 đại diện các bảo tàng Việt Nam đã quy câu chuyện "4 điểm yếu" gây "sốc" của ông về bài toán nan giải: kinh phí...

- Đó không phải là nguyên nhân chính. Tại hội thảo, tôi nghe mọi người nói rằng: Chúng tôi có ý tưởng rồi, chúng tôi có đầy đủ kiến thức rồi, nhưng điều quan trọng, chúng tôi không có tiền. Không phải, nguyên nhân quan trọng nhất chính là nhận thức, là tư duy và cách nghĩ của chúng ta.

* Nhưng rõ ràng, biên giới cho sức sáng tạo cũng phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố kinh phí. Và người ta sẽ nói rằng, sở dĩ ông có thể mạnh miệng là vì Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có nguồn tài chính dư dả!

- Tôi sẽ đưa ra một ví dụ để thấy có hay không sự tác động của kinh phí đến biên giới sáng tạo. Một bảo tàng địa phương triển lãm về nghề chạm bạc và gò đồng. Họ làm rất nhiều phù điêu bằng đồng, gỗ để minh họa. Dĩ nhiên, chi phí thực hiện một bức phù điêu không nhỏ. Và, số lượng phù điêu nhiều tới mức hầu như người ta mải xem phù điêu mà lãng quên luôn hiện vật, trong khi đúng ra, bức phù điêu chỉ là nền còn hiện vật mới là trung tâm của cuộc trưng bày. Tại sao không thay chúng bằng những bức ảnh lớn mô tả cuộc sống, công việc của những nghệ nhân cụ thể, như vậy sẽ hấp dẫn, sống động hơn rất nhiều không? Đôi khi, gốc rễ của vấn đề nằm ở nhận thức. Và như đã thấy đấy, sự hạn hẹp trong nhận thức đã "đẻ" ra không ít cuộc trưng bày hao tốn tiền của nhưng hiệu quả không cao.

* Nhiều du khách cho rằng, sở dĩ bảo tàng  kém hấp dẫn một phần vì hình thức trưng bày quá đơn điệu và trùng lặp. Phải chăng, chúng ta chưa chú trọng đúng mức đến khâu thiết kế trưng bày?

PGS.TS Nguyễn Văn Huy: “đừng để bảo tàng trì trệ, đơn điệu, khô cứng như hiện nay !” - ảnh 1
PGS-TS Nguyễn Văn Huy

- Không phải. Chúng ta có quá ít các nhóm làm thiết kế trưng bày. Chừng ấy cuộc trưng bày của bao nhiêu bảo tàng chỉ do ba, bốn nhóm thực hiện. Nó tạo ra một sự độc quyền tai hại trong thiết kế trưng bày, khiến lĩnh vực này mất hẳn tính cạnh tranh, mà chỉ có cạnh tranh, con người ta mới "vận động" được.

 Hậu quả, trong vòng 10 năm trở lại đây, các bảo tàng Việt Nam dần đi đến xu hướng nhất thể hóa với các kiểu trưng bày giống hệt nhau: ma-nơ-canh giống nhau, tủ giá kệ giống nhau, mẫu trưng bày giống nhau, cách sắp xếp giống nhau... Đáng tiếc là đến nay, chưa có cuộc hội thảo nào dành cho những người làm công tác thiết kế nội thất và trưng bày bảo tàng. Nếu có, đó sẽ là một cuộc gặp mặt vô cùng lý thú và hữu ích, bởi họ sẽ cùng nhau phân tích, mổ xẻ, xem xét những gì làm cho bảo tàng của chúng ta trở nên đơn điệu như thế này. Có thế, họ mới biết "giật mình". Và như thế mới hy vọng có được một sức sống, một sinh khí mới cho bảo tàng.

* Nếu được phép làm một cuộc "thay máu" bảo tàng, ông sẽ bắt đầu từ đâu?

- Trước tiên, từ "cái đầu" của các ông giám đốc bảo tàng. Bởi nhiều vị còn chưa nhận thấy mình thiếu hụt kiến thức, thiếu những quan niệm rất cơ bản về nghề nghiệp bảo tàng và thiếu cả những quyết định táo bạo. Sự táo bạo  quan trọng lắm. Tôi nghĩ, ai cũng nhìn thấy sự trì trệ, đơn điệu của bảo tàng, vấn đề là đổi mới thế nào và có dám đổi mới hay không thôi. Chẳng hạn, các bảo tàng quân đội, bên cạnh các vị tướng lĩnh, tại sao không "trưng bày" nhiều hơn cả về cuộc đời của những người chiến sĩ bình thường. Hãy mời họ đến, để họ giao lưu, kể chuyện. Thú vị lắm! Tại sao Bảo tàng địa chất lại vắng khách? Bởi ở đó chỉ có mấy hòn đá khô cứng. Bao nhiêu nhà địa chất của chúng ta, sao không mời họ đến? Họ sẽ kể về quá trình khai thác, phát hiện những mảnh thiên thạch, những hòn đá, vỉa quặng. Hay lắm! Và tại sao lại không có những băng video ghi lại công việc của những con người ấy, những tháng ngày leo núi, ở rừng, khoan địa chất? Nếu làm được, bảo tàng ấy sẽ là một trong những bảo tàng vô cùng hấp dẫn.

Đối tượng thứ hai tôi muốn nói đến là giám đốc các sở văn hóa - thông tin. Sự can thiệp quá sâu của những người làm công tác quản lý vào chuyên môn của các bảo tàng, đặc biệt bảo tàng địa phương cũng góp phần tạo ra các sản phẩm thiếu tính chuyên nghiệp. Ví dụ, khi xây dựng một bảo tàng, các ông giám đốc tương lai hầu như không được tham gia vào Ban xây dựng nội dung. Họ chỉ được giao nhiệm vụ khi tòa nhà đã xây xong và không thể sửa chữa được gì nữa từ ánh sáng, đèn chiếu...  Nên nhớ rằng, bảo tàng có tính chuyên nghiệp riêng và không phải bất cứ ai nói gì cũng nghe. Theo tôi, nên có hội thảo về thực trạng của bảo tàng cấp tỉnh và nó chỉ có ý nghĩa khi có mặt lãnh đạo cấp tỉnh, Sở Văn hóa - Thông tin. Những nhân vật đó nếu không nhận thức được nhu cầu đổi mới bảo tàng, thì bảo tàng sẽ không thay đổi được.

Hương Lan (thực hiện) 

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm