Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na

Đánh giá tác giả

0 Thanh Niên Online
Xứ biển nào cũng có những tục lệ lạ, đặc trưng mà ngư dân đặt niềm tin vào đó để chống chọi với bão tố, rủi ro của nghề biển.
Hát bả trạo đầu năm ở Sa Huỳnh /// Ảnh: M.T Hát bả trạo đầu năm ở Sa Huỳnh - Ảnh: M.T
Hát bả trạo đầu năm ở Sa Huỳnh
Ảnh: M.T
Từ hàng trăm năm nay, ngư dân ở vùng cửa biển Sa Huỳnh, xã Phổ Thạnh, H.Đức Phổ (Quảng Ngãi) đều duy trì tục lệ nhúng lưới vào ngày mùng 3 Tết Nguyên đán. Gắn liền với phong tục này là việc thờ cúng bà Thiên Y A Na mà ngư dân rất sùng kính.
Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 1
Hát sắc bùa lễ đầu năm ở Sa Huỳnh
Ảnh: M.T

Nhúng lưới đầu năm lấy hên

Nghe hỏi về tục lệ nhúng nước lưới đầu năm của ngư dân Sa Huỳnh, chủ vạn chài Thạch Bi, ông Lê Ơi, bảo: "Qua dinh Bà thắp nén nhang đã, rồi tui kể cho nghe phong tục này". Khi ngồi dưới cái thúng sóng sánh, ông Ơi mới cho hay là qua bên kia núi Cấm, nơi có dinh thờ Bà Thiên Y A Na, dân trong vùng hay gọi là dinh Bà.


Thúng vừa cập bờ, chúng tôi lần theo bậc tam cấp lên dốc đi vào dinh Bà. Sau lưng là núi Cấm, trước mặt là cửa biển Sa Huỳnh bao la, xanh ngát một màu, dinh Bà u linh tỏa ra mùi trầm hương nồng nồng, khiến ai ngang qua đây cũng thấy nghiêm túc hơn. "Xưa nay, đố ai một mình dám bén mảng sang đây, trừ các chủ vạn, người hương khói hàng ngày", ông Ơi nói.

Trước khi bước vào dinh, chủ vạn Lê Ơi dặn dò, nếu chụp hình thì trước hết phải thắp nén nhang, "nếu không Bà quở". Nhìn nét mặt nghiêm trang của ông chủ vạn, tôi càng biết thêm thế nào là tâm linh xứ biển nên thắp nén nhang hết sức chân thành.
Sau hết những "thủ tục" ấy, ông Ơi bắt đầy cởi mở hơn, kể rằng, cách đây chừng 300 năm, vào một ngày đầu năm có một ngư dân tên Phò khi thả lưới đã vớt được tượng Thiên Y A Na nên rước về và dân làng đã đưa lên núi Cấm lập dinh thờ. Từ đó, cứ đến ngày mùng 3 Tết Nguyên đán, phong tục nhúng nước lưới đầu năm được tổ chức, ngư dân xa gần nô nức đến tham dự rất nhộn nhịp nhưng không kém phần nghiêm trang.
Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 3
Lăng bà Thiên Y A Na
Ảnh: P.A

Theo lời kể ông Ơi, tục lệ trong vùng mấy trăm năm nay là, từ ngày 30 Tết đến ngày Mùng 2 Tết, tất cả tàu thuyền đều tập trung về cửa biển Sa Huỳnh, không tàu nào dám ra khơi. Đến sáng Mùng 3 Tết, ông chủ vạn đưa lễ vật sang dinh Bà khấn vái rồi đánh 3 hồi trống, xong bước xuống thuyền, bắt đầu khai cửa biển, nhằm hướng biển mà ra.  Khi ra khỏi cửa biển trên dưới 100m, vừa qua trước dinh Bà, thuyền chở chủ vạn quay một vòng tròn từ phải sang trái gọi là "lấy đại lợi", rồi hô: "bủa".

Sau tiếng hô, hàng trăm chiếc thuyền đi phía sau cờ xí rợp biển đều đồng loạt ném lưới xuống nước, quay vòng "lấy đại lợi" và đi thẳng ra biển đánh cá. Ông Ơi bảo, hồi xưa không có ghe máy, chỉ có thuyền buồm chèo, nên từ 7 giờ sáng các thuyền đã ra khơi. Mấy năm nay có ghe máy nên đến 9 giờ 30 phút, ngư dân mới xuất phát.

Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 4
Tượng bà Thiên Y A Na
Ảnh: P.A

"Có một việc bất di bất dịch là, ngày trước ông chủ vạn phải "ăn chay nằm đất" một tuần. Còn nay không nặng nề như vậy nhưng trước một tuần làm lễ nhúng nước lưới, chủ vạn không được đi khỏi địa phương và quan hệ nam nữ". Ông Ơi nói bản thân mình mấy năm nay làm chủ vạn đều tuân thủ theo tục lệ này.

Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 5
Dinh bà Thủy Long công chúa và lăng Nam Hải đại tướng quân
Ảnh: P.A

Riêng các thuyền ra khơi đánh bắt ngày Mùng 3 Tết, cứ gặp cá là làm, có khi một giờ, nửa ngày nhưng tất đều phải quay về, không dám đi luôn qua ngày thứ hai. Ngư dân ở đây là thế, xem đó là việc lấy "hên" đầu năm. "Ai vi phạm sẽ bị xử phạt 3 con gà và rượu, đi lạy cúng dinh Bà, dinh bà Thủy Long và lăng Nam Hải đại tướng quân", ông Ơi khẳng định.

Quan niệm ngư dân Sa Huỳnh cho rằng, những ai vi phạm tục lệ, biển năm đó sẽ mất mùa, ngư dân ra khơi gặp tai nạn bất thường. Những năm như thế, ngư dân đổ hết "tội" lên đầu người vi phạm tục lệ, tiếng đời sẽ mãi theo gia đình ấy không dứt.

Thiên linh nơi cửa biển     

Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 6
Một góc cửa biển Sa Huỳnh
Ảnh: P.A

Ở vạn Thạch Bi - Sa Huỳnh có ba dinh thờ mà ngư dân sùng kính: dinh Bà, dinh bà Thủy Long công chúa và lăng Nam Hải đại tướng quân. Xuân, thu nhị kỳ, dân trong vùng đều cúng lễ tại các dinh này. Trong đó, việc cúng Thiên Y A Na thường long trọng nhất, để Bà phù hộ cho nghề biển thuận hòa.


Ở vạn chài này, ai ai cũng bảo bà Thiên Y A Na rất thiêng. Ngoài các lễ cúng ngày tết, thì hầu như ngày hoàng đạo ra khơi, 100% thuyền ở Sa Huỳnh đều phải cúng lễ vật tại dinh Thiên Y A Na, thuyền ra biển đều "lấy đại lời" trước dinh Thiên Y rồi mới ra khơi. Đặc biệt, những ngày cuối năm, không mấy thuyền cá nào dám đậu ngoài cửa biển Sa Huỳnh, hoặc nằm ở các cửa biển khác.

Ngư dân trong vùng tâm linh rằng, nếu các tàu thuyền không về cửa biển, không có lòng thành cúng bà Thiên Y A Na thì sẽ bị Bà "quở" lật thuyền, gặp nạn liên miên. Còn những khi ra khơi, khi các con thuyền đi ngang dinh Bà Thiên Y, các tài công không bao giờ ngồi ở mũi thuyền và mũi lái cao nhất con thuyền. Đó là sự không tôn trọng Bà và nhất định Bà sẽ phạt. 

Tục xưa còn lại - Kỳ 3: Tục nhúng lưới đầu năm, cúng Thiên Y A Na  - ảnh 8
Cửa biển Sa Huỳnh
Ảnh: P.A

"Năm nào, ban đêm thấy trong núi Cấm có một đốm lửa to như hỏa châu sáng xanh bay từ trên trời xuống dinh Bà, năm đó dân biển được mùa, làm ăn thuận lợi. Còn năm nào thấy đốm lửa này bay từ trong dinh Bà ra ngoài núi Cấm, xem như năm đó mất mùa", ông Ơi nói.

Chủ vạn chài này còn kể lại là, xưa trên tượng Thiên Y A Na có nhiều vòng vàng, chuỗi ngọc, nhưng sau có một người vào lấy trộm mất. Ông này sau đi biển, bị sóng đánh mất xác, giờ vẫn chưa tìm được thi hài. Chuyện nghe khó tin, chỉ có dân chài ở đây mới biết thực hư thế nào. Có điều, có thể có những chuyện dân gian thêu dệt lên là biểu hiện lòng thành kính của mình trước Bà Thiên Y A Na, và phía sau đó là niềm tin của người làng chài để làm chỗ dựa khi ra khơi đối mặt với những ngọn sóng ngút ngàn.

Bình luận

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm