Thôi các mẹ ơi, đừng dạy con bằng cổ tích nữa!

49 Thanh Niên Online

Trước hết, tôi không có ý định làm tổn thương thứ mà người ta vẫn quen gọi là “tinh hoa văn hóa”. Nhưng trong nhiều truyện cổ tích, tôi có cảm giác rằng tác giả của chúng mang tư duy lệch lạc, hoặc chí ít là không phù hợp với tiêu chuẩn văn minh hiện nay.

Trước hết, tôi không có ý định làm tổn thương thứ mà người ta vẫn quen gọi là “tinh hoa văn hóa”. Nhưng trong nhiều truyện cổ tích, tôi có cảm giác rằng tác giả của chúng mang tư duy lệch lạc, hoặc chí ít là không phù hợp với tiêu chuẩn văn minh hiện nay.

Những câu chuyện cổ tích như Tấm Cám không còn hợp với thời đại?  - Ảnh chụp màn hìnhNhững câu chuyện cổ tích như Tấm Cám không còn hợp với thời đại
Cách nay vài năm, rộ lên một đợt người ta băn khoăn tại sao cô Tấm thoát chết rồi, lại làm hoàng hậu rồi mà vẫn lập mưu giết cô Cám rồi lấy xác làm mắm gửi cho bà mẹ ghẻ. Ác đến thế là cùng, ác gấp mấy lần những gì mẹ con cô Cám đã làm với cô Tấm.
Tôi hiểu, cổ tích là ước mơ của người xưa. Những cô gái đói nghèo như cô Tấm mơ làm hoàng hậu; những bần cố nông như anh Khoai muốn vươn lên mơ ước được làm chồng của con gái phú ông.
Nhưng hãy đọc lại những truyện tương tự như Cây tre trăm đốt, từng được đưa vào sách giáo khoa thời tôi còn học tiểu học. Bạn sẽ dạy gì cho con bạn ở hình ảnh một anh Khoai làm lụng quần quật cho phú ông vì một lời hứa “sẽ gả con gái cho”? Bạn sẽ nói gì với con bạn về việc anh Khoai trì độn bị lừa vào rừng để tìm “cây tre trăm đốt” – một thứ không bao giờ có?
Và, bạn sẽ giảng giải như thế nào với đám trẻ về việc anh Khoai đã hô “khắc nhập” để dính bố mẹ vợ vào cây tre rồi ép phú ông phải gả con gái cho mình?
Thứ nhất, cổ tích Việt Nam có một thứ nội dung dị dạng khi những người giàu luôn là người xấu, và những người đói nghèo luôn là người tốt đẹp, trong sáng tuyệt vời. Điều này cực kỳ phi lý, đó có lẽ là sự ganh ghét, đố kị của một dân tộc ngàn năm vui lòng với cái nghèo? Không, cũng chính người xưa đã nói, chỉ có bần cùng mới sinh đạo tặc, người ta không nhất thiết phải độc ác, phải chanh chua, ngoa ngoắt khi người ta không phải giành giật từng miếng ăn.
Không, nghèo chẳng hay ho gì. Những ước mơ cổ tích đó đương nhiên không còn phù hợp với trẻ em sinh trưởng trong một gia đình giàu có. Và chúng càng không phù hợp với đám trẻ sinh trưởng trong một gia đình nghèo khó khi nuôi lớn tâm lý tự ti thỏa mãn với cái nghèo nhờ cổ tích. Và trên hết, đám trẻ nghèo sẽ thiếu động lực vươn lên khi cho rằng mỗi lúc khó khăn sẽ có một ông bụt hiện lên giúp mình, mình sẽ may mắn chỉ vì mình nghèo.
Nên chăng, hãy mua cho con đọc sách dạy làm giàu, đừng mua truyện cổ tích cho tương lai chúng đói nghèo hơn.
Tiếp đến, hãy nói về hôn nhân trong cổ tích. Bạn nghĩ xem, trong truyện Cây tre trăm đốt, cô con gái phú ông sẽ chọn một anh Khoai to khỏe nhưng trì độn hay chọn anh con trai một phú ông khác cùng đẳng cấp với mình? Bất kỳ phụ nữ nào trên đời cũng cần một chỗ dựa về mặt vật chất và tinh thần. Anh Khoai nghèo thì không thể là chỗ dựa về vật chất; anh Khoai dốt thì không thể là chỗ dựa vào tinh thần.
Nếu đủ thực dụng, tôi tin rằng bạn hãy dạy cho con gái mình rằng “thà con khóc lóc trong xe Mercedes chứ đừng dại dột mà hớn hở cười đằng sau xe đạp nghe con”, thế có khi còn phải đạo hơn kể cổ tích cho cô bé.
Và hãy ngẫm thử xem, khi anh Khoai dính cả đám người trong đó có bố mẹ vợ vào cây tre trăm đốt, thì lúc lấy được vợ rồi, anh ta sẽ sống với bố mẹ vợ ra sao? Chẳng lẽ mỗi lúc không hài lòng với vợ hay bố mẹ vợ, anh ta lại lôi cây tre trăm đốt ra để dính họ vào hòng tạo áp lực? Đó là hình thức dùng bạo lực để đạt mục đích, đâu có gì đáng hoan nghênh.
Và mẩu truyện tôi dẫn ở trên còn đặt ra vấn đề tự do hôn nhân. Người ta gả con gái mình cho một anh lực điền chỉ bằng một lời hứa. Và hãy ngẫm thử xem, khi anh Khoai dính cả đám người trong đó có bố mẹ vợ vào cây tre trăm đốt, thì lúc lấy được vợ rồi, anh ta sẽ sống với bố mẹ vợ ra sao? Chẳng lẽ mỗi lúc không hài lòng với vợ hay bố mẹ vợ, anh ta lại lôi cây tre trăm đốt ra để dính họ vào hòng tạo áp lực? Đó là hình thức dùng bạo lực để đạt mục đích, đâu có gì đáng hoan nghênh.
Một tình huống không cổ xúy tự do hôn nhân như thế, tôi tin là cô con gái phú ông cũng chẳng vui vẻ gì mà đón nhận anh Khoai. Một câu chuyện không cổ xúy tự do hôn nhân và nữ quyền như thế, tôi tin là trẻ con sẽ chẳng học được gì.
Nhưng hỡi ôi, hãy nghĩ lại xem, có biết bao nhiêu truyện cổ tích Việt Nam được dựng xây từ những mô típ ấy. Một đất nước của đói nghèo triền miên ngàn năm nay chưa đủ sao, sao đến trẻ con bây giờ cũng vẫn phải học theo cách hành động và tư duy của những người đói nghèo?
Phải hiểu rằng, ước mơ của bà, của mẹ trong cổ tích đã trở nên quá nhỏ bé trong thời đại này; đám trẻ của chúng ta đang cần những thứ lớn lao hơn. Là bởi vì chúng sẽ chẳng bao giờ có thể bước ra thế giới khi mang trong mình tâm hồn, tư duy của những anh Khoai, cô Tấm.

*Bài viết thể hiện văn phong và góc nhìn của tác giả, một người làm trong ngành truyền thông tại TP.HCM.

Bình luận

User
Gửi bình luận
huong hanoi

huong hanoi

Lại thêm một ý kiến ngây thơ nữa.
Bạn định dạy con bạn làm giàu theo kiểu Tây từ nhỏ. Tốt thôi, chuyện cá nhân. Nhưng bạn có biết là ở châu Âu, và ngay cả ở Mỹ, loại sách cổ tích bao giờ cũng bán rất đắt, và đặc biệt chưa bao giờ tôi thấy chúng được bán giảm giá, dù 10%.
Bạn có biết (thậm chí có để ý) là trên sàn catwalk, có rất nhiều người mẫu diện những bộ đồ mà tôi đố bạn tìm thấy một người dám mặc trên đường, ở những nơi nổi tiếng tự do phóng khoáng như Mỹ, Âu ? Đơn giản, vì chúng thể hiện một phong cách, một triết lý sâu xa đằng sau cái hình thức. Và người ta cho chúng lên sàn !
Truyện cổ tích cũng vậy. Nó, như đã được nói ngay từ bài giới thiệu hồi tôi học cấp 1 ngày xưa, nhằm giáo dục chân-thiện-mỹ, còn giáo dục thế nào, thì lại thuộc kỹ năng của thầy-cô.
Không ai bảo hay dạy học sinh học cổ tích theo cái kiểu các bạn làm truyền thông cả !!! Vì thế mới sinh ra nghề giáo, nghề cao quý.
Đó là ý kiến của tôi, bổ sung cho những điều các comment trên đã nói.
Xin phép không làm mất thì giờ bạn đọc khác, và tôi cũng còn bận kiếm cơm. Nhưng có vẻ bạn Ý Yên học nhầm thày, đọc nhầm sách (và không biết cách đọc sách).

Hương.
Titi

Titi

Bạn phân tích sâu sắc quá, toàn diện quá!
vankhoasophia

vankhoasophia

Theo tôi, tư duy "truyện cổ tích" có mặt tích cực, nhân văn nhất định, nhưng không đủ thuyết phục, chưa thật sự xứng đáng để đưa vào sách giáo khoa (có tính chọn lọc cao, tối ưu hóa), trong khi có vô vàn tác phẩm văn học hay, bổ ích hơn, quý giá hơn. Chỉ nên cho học sinh tiếp cận một vài truyện cổ tích: học để biết người xưa, chỉ rõ những ưu điểm và khuyết điểm trong đó... chứ không nên chỉ đánh giá kiểu thiện ác giản đơn một chiều, nói cho lấy được như sách giáo khoa hiện nay.

Tư duy "truyện cổ tích", đa phần là kiểu "nhân quả", bù trừ, biện chứng khép kín... Nguy hiểm hơn, đó là lối tư duy khôn lỏi, khôn vặt, luồn lách luật, dùng cái phi lý (có tiên, bụt, quý nhân phù trợ) để thay đổi thực tại, những mong đạt được mục đích nhất định nào đó. Mặt khác, đa số "truyện cổ tích" đều cổ súy cho lối tư duy định mệnh, số phận, hoặc may rủi, khôn lỏi, khôn vặt... chứ không cổ vũ phát minh, sáng chế, sáng tạo, khôn lớn (tư duy lớn, tư duy chiến lược) để thay đổi thực trạng.
Văn Hùng - USA

Văn Hùng - USA

Hay tôi rất đồng ý với ý kiến : "...đa số "truyện cổ tích" đều cổ súy cho lối tư duy định mệnh, số phận, hoặc may rủi, khôn lỏi, khôn vặt... chứ không cổ vũ phát minh, sáng chế, sáng tạo, khôn lớn (tư duy lớn, tư duy chiến lược) để thay đổi thực trạng."
Thanh Hà

Thanh Hà

Từ nhỏ tôi đọc qua tất cả các loại cổ tích, không chỉ VN mà cả nước ngoài, và lớn lên tôi nhận ra những điều chưa tốt trong đó, phải được học cái tốt, và cũng phải được học cái xấu để nhận biết nó. Tôi thấy lớp người ngày nay lười đọc sách, nhất là cổ tích, chỉ đọc truyện tranh, lên mạng chat chít, chơi game, làm anh hùng bàn phím, và kết quả ai cũng thấy là sự suy đồi đạo đức nghiêm trọng, hở ra là đâm chém nhau khác xa những người lớn lên cùng cổ tích như tôi. Tôi sẽ nuôi con theo cách của Tây nhưng con tôi sẽ vẫn đọc cổ tích đầu tiên.
Hải Hậu

Hải Hậu

Bạn nên nghĩ một cách thoáng hơn về cốt truyện! Gieo nhân nào thì gặp quả ấy, sống phải "nhân-lễ-nghĩa-trí-tín" thật thà, giản dị trước sau gì cũng gặp phúc; gian manh, dối trá, thì dù có như thế nào cũng quả báo thôi! Xin gửi tới tác giả của bài viết này, hãy ngẫm ra từ giá trị nhân văn của tác phẩm, xin đừng hiểu 1+1=2 rồi phán! Cảm ơn!
Hoàng Trang

Hoàng Trang

Bạn nghĩ thoáng nhưng con trẻ con còn non nớt, kinh nghiệm sống không có thì nghĩ thế nào được? đâu phải đứa trẻ nào cũng về hỏi lại cha mẹ? trẻ con là tờ giấy trắng bạn viết sao nó biết vậy. Dân gian hay truyền thống đều có thể sửa lại được mà, đó đâu phải là thần thánh phán mà do từ đời này sang đời khác. Vậy sao đến thời chúng ta không thể sửa thành những câu chuyện bao dung hơn và vị tha hơn sao cứ phải ân báo ân, oán báo oán?
Jo

Jo

Bạn nói hay quá nên giờ mới xảy ra vô số vụ yêu không được thì giết cả nhà người yêu, rồi trả thù bằng giết người chặt xác. Tôi hoàn toàn tán thành với tác giả. Trẻ con cần được học cách ứng xử văn minh. Nhân Quả cũng phải văn minh chứ không phải trả thù bằng "giết người làm mắm" hoặc "Dán dính ông bà nhạc vào cây tre" để tống tình.
4 phản hồi
châu thư

châu thư

Gửi chị tác giả. Theo suy nghĩ có phần thiển cận của 1 người suýt chút thành đồng nghiệp với chị, tôi cho rằng chị đã quá lời.

1. Ngày xưa kinh tế tự cung tự cấp, con người ta chả có ai giàu hơn ai, cả làng chung mặt bằng sống. Những kẻ giàu có là phú hộ hoặc quan chức, họ có quyền và tiền, họ có thể "hô mưa gọi gió" ép người dân làm theo ý họ muốn. Vì vậy tâm lý chung của người dân là không thích người giàu.

2. Khi con người ta nghèo, mơ ước trở nên giàu có và có địa vị xã hội. Nhưng nghèo khó gắn liền với việc "thấp cổ bé họng", vậy làm thế nào để giàu, chỉ có con đường hôn nhân là nhanh nhất.

3. Tư tưởng Phật giáo Gieo nhân nào ắt gặt quả đấy thẫm đẫm trong tâm hồn người Việt xưa. Và những câu chuyện cổ tích luôn theo motip ấy. Nó hướng con người ta phải biết hành thiện mới gặt được quả ngọt. Sao lại nói là không học được gì.

4. Việc chị kiến nghị cho con em đọc sách dạy làm giàu. Một tâm hồn trẻ thơ có thể tiếp nhận được mấy loại sách đòi hỏi tính toán, suy tư cao độ hay sao.

5. Motip gieo nhân nào gặt quả nấy có đầy rẫy ở các quốc gia Đông Nam Á, thậm chí Đông Bắc Á cũng có, vậy tất cả đều ngu muội sao. Các nước xung quanh ta cũng rất phát triển đấy chứ.

Nói tóm lại, tôi cho rằng những câu chuyện cổ tích này hướng tới tính thiện. Điều quan trọng là các bậc cha mẹ thầy cô phân tích cái tính thiện đó như thế nào để trẻ em hiểu, nuôi dưỡng mơ ước trở thành người có ích.
Xem thêm bình luận

Bài viết tác giả khác

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm