Chuyện lạ Tây nguyên - Kỳ 5: Tục thổi tai và đặt tên con của người Ba Na

0 Thanh Niên Online
(TNO) Người Ba Na ở Kon Tum đến nay vẫn duy trì tục 'thổi tai' và đặt tên con. Đây là văn hóa đẹp và thiêng liêng mà người Ba Na đã truyền đời nối tiếp…

(TNO) Người Ba Na ở Kon Tum đến nay vẫn duy trì tục 'thổi tai' và đặt tên con. Đây là văn hóa đẹp và thiêng liêng mà người Ba Na đã truyền đời nối tiếp…

Thổi tai cho đứa trẻ Thổi tai cho trẻ
Thổi tai cho đời tốt đẹp…
Đúng hơn, người Ba Na ở Kon Tum gọi "lễ thổi tai" là uống rượu thổi tai (tiếng Ba Na gọi là Et Hlôm đon). Nghi thức này quan trọng hàng đầu của những đứa trẻ mới sinh ra, để cầu mong và truyền dạy cho đứa bé những điều tốt đẹp.
Người Ba Na quan niệm: sau lễ thổi tai, đứa trẻ sẽ được thần linh, gia đình và cộng đồng đón nhận một thành viên mới của thôn làng. Dịp này, gia đình tổ chức lễ thổi tai được họ hàng đến chia vui và trả ơn bà mụ đã giúp đỡ người mẹ sinh nở.
Nhà nghiên cứu A Jar cho biết trước khi làm lễ thổi tai, còn có một nghi thức nữa là cho ăn cơm (Sẽm Por), thường được thực hiện sau một vài ngày đứa bé ra đời.
Những đứa trẻ mới chào đời không thể ăn cơm được, các bà mụ sẽ "làm phép" bằng việc lấy một ít rượu ghè, cơm và một chút gan của con gà quệt vào miệng trẻ với mong muốn đứa bé lớn lên sẽ hay ăn, chóng lớn và khoẻ mạnh.
A Jar cho hay nghi thức thổi tai chỉ được thực hiện khi đứa trẻ phải được ít nhất một tháng tuổi và muộn nhất là lúc 3 tháng tuổi. Tùy theo điều kiện mỗi gia đình và cũng là để cho người mẹ khỏe mạnh có thể ăn uống, đi lại bình thường được và đứa bé cũng đủ cứng cáp để làm lễ.
Chuyện lạ Tây nguyên - Kỳ 5: Tục thổi tai và đặt tên con của người Ba Na - ảnh 2
Chuyện lạ Tây nguyên - Kỳ 5: Tục thổi tai và đặt tên con của người Ba Na - ảnh 3
Chuyện lạ Tây nguyên - Kỳ 5: Tục thổi tai và đặt tên con của người Ba Na - ảnh 4Những đứa trẻ khi sinh ra đều được thổi tai
Trước ngày làm lễ thổi tai, gia chủ chuẩn bị một một con heo lớn, nhà giàu có thì mổ bò, trâu rồi mời bà con, anh em trong họ hàng, xóm làng đến dự. Đặc biệt trong ngày này, người không thể thiếu là bà mụ cùng với gia đình bà mụ đến để làm lễ; dù lễ thổi tai thường được tổ chức vào buổi chiều, nhưng bà mụ và người thân trong gia đình bà đã được mời đến từ sáng sớm.
Trong nghi lễ thổi tai, lễ vật bắt buộc phải có 3 ghè rượu, 3 con gà, trong đó có 1 ghè rượu và 1 con gà phần riêng cho bà mụ; 1 ghè rượu và 1 con gà để dành cho chồng con bà mụ, 1 ghè rượu và 1 con gà thái sẵn cùng với một ít thịt heo được thái ra đặt trong lá dâu.
Sau bữa trưa, bà mụ bắt đầu tiến hành làm lễ, bố mẹ và đứa bé ngồi quây quần bên ghè rượu. Bà mụ dùng một cái ống dài khoảng 30-40 cm, rỗng hai đầu và thổi vào hai tai đứa trẻ. Gia đình nào không chuẩn bị được ống, bà mụ có thể úp hai tay lại tạo thành ống rồi thổi nhẹ vào tai đứa bé những lời cầu chúc, mong mỏi tốt đẹp nhất sẽ đến với nó.
Già Y Trang (làng Kon Klor, phường Thắng Lợi, TP.Kon Tum) kể rằng: Khi thổi vào tai đứa bé, bà mụ cầu xin Yàng và các thần linh hãy cho đứa bé có sức khỏe, có cái đầu thông minh, sáng suốt; có cái tay, cái chân chăm chỉ lao động.
Nếu là con trai thì “cái tay trong nhà, cái chân trong rừng”. Tức là khi ở nhà thì phải biết đan lát, chế tạo những vật dụng lao động sản xuất cho gia đình; còn khi đi rừng thì biết cầm cái nỏ săn bắn, khi đi rẫy phải biết cầm cái rìu, cái cuốc để trồng hái; phải biết cầm cái giáo để bảo vệ làng, phải làm được nhiều việc lớn và được mọi người kính nể.
Còn nếu là con gái, bà mụ sẽ cầu xin cho nó lớn lên được xinh đẹp, biết quay sợi, dệt vải, giã gạo, giữ cho cái bếp luôn đỏ lửa, biết giọt nước đầu làng để mỗi sáng thức dậy lấy nước về nấu cơm rồi giặt quần áo cho cả nhà…
Sau khi xin Yàng, bà mụ sẽ lấy một chút rượu quệt lên miệng đứa bé, nhai một ít gan gà, gan heo cho đứa bé ăn rồi trao đứa bé lại cho người mẹ. Đó cũng là lúc nghi lễ kết thúc và mọi người bắt đầu chuyển sang ăn uống tới khi nào say mới thôi, bà mụ luôn là người được kính trọng mời ăn trước nhất.
Đến uống rượu mừng thổi tai, mỗi người đều mang theo những món quà nhỏ, ai có gì mang nấy, cốt là ở tấm lòng để mừng cho gia đình có thêm thành viên mới, chứ không ai tính toán thiệt hơn.
Khách mời đến uống rượu luôn phải mời người mẹ trước, rồi mới đến người cha, tiếp sau đó là anh em trong nhà theo thứ tự từ lớn đến nhỏ. Sau khi ăn uống, hát hò thoải mái, các khách mời khi về còn được gia chủ gói thêm cho một miếng thịt heo sống làm quà. Riêng bà mụ hôm đó được tặng hẳn 1 cái đùi heo, đây chính là phần trả công cho bà mụ đã giúp đỡ người mẹ và đứa bé từ lúc sinh ra đến lúc làm lễ thổi tai.
Đến nay, việc đặt tên con của người Ba Na cũng đã có những nét mới, nhiều gia đình đã có dự kiến đặt tên trước khi sinh. Có điều, nghi thức thổi tai để cầu mong và cũng là để truyền dạy, nhắc nhở đứa trẻ những điều tốt đẹp vẫn được duy trì, gìn giữ như xưa.
Thú vị cách đặt tên cho con
Theo quan niệm của đồng bào Ba Na, mỗi đứa trẻ ngay sau khi được sinh ra, gia đình phải nhanh chóng đặt tên cho bé để tránh bị ma quỷ, hay nói đúng hơn là tử thần đặt tên trước và như thế đứa trẻ sẽ kém may mắn hoặc sẽ nguy hiểm đến tính mạng.
Nhà sàn của người Ba Na ở TP.Kon TumNhà của người Ba Na ở TP.Kon Tum
Ông A Jar (làng Plei Đôn, phường Quang Trung, TP.Kon Tum) cho biết: Ngày xưa, phụ nữ Ba Na nói riêng và đồng bào Tây nguyên nói chung đều sinh con ở nhà và người giúp đỡ các bà mẹ qua các lần “vượt cạn” là các bà mụ vườn.
Không ai được chọn tên cho đứa bé khi còn ở trong bụng mẹ, nhưng ngay khi đứa trẻ vừa chào đời thì việc đặt tên phải được tiến hành nhanh chóng và khẩn trương. Bởi theo quan niệm, nếu để lâu, ma quỷ, thần linh biết được sự có mặt của đứa bé trên đời sẽ giành đặt tên trước và như vậy đứa trẻ sẽ bị nguy hiểm đến tính mạng, rất dễ bị tử thần bắt đi.
Nếu bố mẹ và gia đình chưa kịp nghĩ ra cái tên nào cho đứa bé, thì bà mụ sẽ đặt tạm cho nó một cái tên để người nhà gọi trước khi ma quỷ biết, sau đó nếu không ưng bụng thì có thể đổi tên khác.
Mỗi người Ba Na có thể có 1 hoặc 2 tên và thường phân biệt giới tính bằng những chữ cái ở đầu như U, Y, A. Những cái tên thường không có nghĩa, chỉ là để gọi nhau.
Nhà rông người Ba Na ở làng Kon Ktu, xã ĐăkRơWa, TP.Kon TumNhà rông người Ba Na ở làng Kon Ktu, xã ĐăkRơWa, TP.Kon Tum
Riêng những cặp vợ chồng, việc có con gặp nhiều trắc trở, khó khăn như hay bị sinh non, hay bị tử thần bắt mất khi còn trong bụng mẹ… người Ba Na mượn những cái tên gọi vật nuôi hoặc tên động vật đặt cho con với quan niệm tên xấu quỷ thần sẽ mủi lòng thương xót mà không bắt đi những đứa con của họ, như Nhung (tức là heo), Kõ (Chó), Lẽr (gà)…
Điều đáng nói, khi đặt tên cho con, đồng bào Ba Na thường không muốn đặt trùng tên với ai đó, đặc biệt là trong dòng họ hay trong cùng một làng vì đây là điều cấm kỵ.
Trong trường hợp hai người cùng tên với nhau, thường là nam giới, nếu có tuổi tác tương đương nhau sẽ kết nghĩa làm anh em và gọi nhau là “pổ băn”. Còn trong trường hợp hai người cách xa nhau về tuổi tác thường kết nghĩa làm cha con và gọi là “bă kon”.
Người lớn chỉ nhận người nhỏ làm con kết nghĩa sau khi người con tổ chức một bữa tiệc rượu, thịt một con heo lớn để mời anh em, bà con trong làng đến chứng kiến và chia vui với hai người.

Bình luận

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Cặp Á quân 'Tuyệt đỉnh song ca' từng được giám khảo Phương Dung ví với chất giọng đặc biệt của danh ca Thái Thanh /// Ảnh: BTC>

Mr. Đàm hẹn học trò tập nhạc lúc... 2 giờ sáng

Dù không chạm tới ngôi vị quán quân cao nhất song cặp Thanh Quý - Linh Hoa cho biết cả hai cảm thấy mình rất may mắn khi được hai huấn luyện viên tận tâm là 'đại ca' Đàm Vĩnh Hưng cùng 'nhị ca' Dương Triệu Vũ dìu dắt.