Nước giếng Hà Nội

4 Thanh Niên
đời sống hằng ngày ở đô thị hoàn toàn phụ thuộc vào nước máy, nhưng ở nhiều nơi tại Hà Nội, giếng xưa vẫn là một di sản sống quý báu.
Giếng làng Ninh Hiệp  /// Ảnh: Ngọc Thắng Giếng làng Ninh Hiệp - Ảnh: Ngọc Thắng
Giếng làng Ninh Hiệp
Ảnh: Ngọc Thắng

Cả làng uống nước

Ký ức về giếng Hà Nội của họa sĩ Lê Thiết Cương rất diệu kỳ. Ông rất mê chiếc giếng cổ trong Tòa Tổng giám mục. “Giếng đó có một điều rất đặc biệt. Nguyên nhà thờ Chính tòa ở Hà Nội trước đó là một ngôi chùa. Thế kỷ 19, người Pháp phá cái chùa đó đi, xây nhà thờ. Có một thứ họ giữ lại là cái giếng. Mà theo hiểu biết của những người đã tới xem và mê lịch sử mỹ thuật, đó là một giếng nước thời Lý. Miệng giếng cánh sen - họa tiết sen đó chỉ có thời Lý. Bây giờ vào cổng 36 Nhà Chung là có thể được ngắm giếng đó”, ông Lê Thiết Cương nói.
Theo nhiếp ảnh gia Lê Bích, người nhiều năm chụp giếng, giếng ở Hà Nội vẫn còn tuy đã bị mất nhiều. Ông Bích phân loại thành hai nhóm: giếng ở vùng lõi và ngoại vi Hà Nội. “Ở vùng lõi, có rất nhiều điểm nhấn chính nằm ở các khu phố cổ. Trong đó điểm vẫn còn nhiều nhất là phố Nhà Chung, đó là những giếng phục vụ nhà thờ. Đặc biệt, sau khi có nước máy thì ở đó vẫn dùng song song cả nước giếng và nước máy. Năm 1979, có phát động đào giếng dự phòng thì cũng có thêm nhiều giếng. Hệ thống giếng này vẫn còn dùng, nước rất trong. Ở Lý Quốc Sư vẫn còn giếng, người dân thậm chí vẫn ngồi quanh giếng uống cà phê”, ông Bích nói.
Cũng theo ông Bích, ở đền Bạch Mã trên phố Hàng Buồm có một giếng rất đẹp. “Giếng được phát lộ năm 2010 đúng năm chúng ta kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. Giếng nhỏ, xinh và giờ vẫn còn nước. Có thể do người xưa khi dùng sân để bán hàng, họ không dám lấp giếng mà chỉ che đi thôi. Vì thế khi cạy nền lên làm sân thì lộ ra giếng đó. Cũng đã có nhà hảo tâm công đức làm miệng giếng đặt ở đó. Bên cạnh có một miếu thờ nhỏ”, ông Bích nói và cho biết suốt tuyến Hàng Bông, Hàng Trống, Hàng Chỉ, Phủ Doãn, Nhà Chung, Lý Quốc Sư, Phan Chu Trinh cũng đều có giếng.

Giếng thiêng, giếng thần

Với ông Bích, văn hóa gắn với giếng ở Hà Nội cũng rất quan trọng. Ông Bích cho biết ở làng Xuân Đỉnh văn hóa giếng vẫn được giữ đến bây giờ. Khu vực này có một quần thể giếng của người Chăm rất đậm đặc. Nhưng điều đặc biệt hơn, người làng này vẫn duy trì nghi lễ rước nước cúng thánh ngày 6.2 âm lịch. “Họ rước nước từ giếng về cúng thánh. Cái chóe nước được một nhóm thanh niên vác chạy quanh làng. Họ chạy không theo lộ trình cố định gì cả. Họ quan niệm rằng đưa lộc đi khắp làng, thánh sẽ điều khiển họ, rẽ vào nhà nào thì nhà đấy được lộc...”, ông Bích nói.
Cũng chuyện giếng thiêng, ông Bích cho biết ở làng Trung Kính Thượng trên phố Nguyễn Ngọc Vũ (Q.Cầu Giấy, Hà Nội) có một chiếc giếng tuy không còn nước nhưng vẫn còn vai trò tâm linh. “Giếng có tên là Thiên quang tỉnh, nghĩa là ánh sáng từ trời chiếu xuống. Xung quanh giếng, dân làng xây tường bảo quản và mái bát giác để che mưa nắng. Theo người dân ở đây, người mẹ sinh con thiếu sữa có thể nhờ người ra giếng lễ rồi bẻ cành hoa sữa được trồng ở cạnh, treo đầu giường sẽ có sữa. Hằng năm lễ hội vẫn rất đông người về dự”, ông Bích cho biết.
Tuy nhiên, thời gian gần đây có một chiếc giếng được nhiều người truyền tai nhau, nếu xin được nước về đặt lên bàn thờ thì rất tốt. Đó là giếng nước ngàn tuổi trong Hoàng thành Thăng Long, ở phạm vi khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu. Cũng trong khu vực này các nhà khảo cổ tìm thấy 26 giếng nước. “Giếng có độ sâu 6,1 m, sâu nhất trong số các giếng đã đào thấy trong khu vực. Phải nhiều tuần mới khơi lại được giếng này, nhưng nước giếng rất đầy và trong vắt. Người dân chắc cũng vì yêu quý di tích mà đồn thổi là giếng thiêng như vậy”, PGS-TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học VN, nói.
Nước giếng Hà Nội - ảnh 1

Bình luận

User
Gửi bình luận
BOX

BOX

Thành phố ngày càng phát triển, 100% người dân ở nội thành đều có nước máy để sử dụng. Hiện nước máy mắc vào từng nhà, tới tận bếp, nhà tắm, máy giặt... Ấy thế mà phố cổ Hà Nội vẫn tồn tại những giếng cổ trải qua ba thế kỷ. Cho đến nay, một số người dân vẫn múc nước ở những giếng này sử dụng hằng ngày, dùng để pha trà, cà phê. Rồi cứ sát Tết, lại có người mang can vào xin nước giếng về dưỡng hoa thủy tiên…

Giếng cổ giữa lòng phố cổ thực sự là một nét văn hóa, là một phần ký ức của Thăng Long - Hà Nội nghìn năm tuổi và cần được bảo tồn trong nhịp điệu sôi động của Thủ đô thời hiện đại. Giếng cổ trong vắt như gương, nếu như mai này chỉ thấy lại qua văn chương, báo chí thì quả là điều tiếc nuối.
BOX

BOX

Hàng năm, vào thời khắc giao hòa năm cũ và mới, các bậc cao niên cùng nhiều người dân làng Yên Thôn (Thạch Thất, Hà Nội) lại tập trung để lấy những gàu nước tinh khiết của giếng làng. Nước để dâng cúng Thành hoàng làng, rồi rước về cúng tổ tiên các nhà, cầu một năm mới no ấm, an lành.
BOX

BOX

Dẫu cho nhiều người Hà Nội không còn nhớ đến vị ngọt mát lành của nước giếng khơi, nhưng quả thực, nó đã để lại cho phố phường Hà Nội một nét lạ, nét riêng về một thời đã xa.

Một trong những giếng khơi hiếm hoi vẫn còn được sử dụng nằm ở cuối ngõ Hàng Chỉ. Ngõ Hàng Chỉ dài hơn trăm mét ẩn mình giữa phố Hàng Hòm ít ai để ý. Con ngõ nhỏ thông ra cả phố Hàng Gai và Hàng Quạt. Cuối ngõ là một chiếc giếng cổ mà người dân sống ở ba ngõ phố này vẫn hằng ngày ra đây múc nước giếng về sử dụng cho dù đã có nước máy vào tận nhà.
BOX

BOX

Những chiếc giếng cổ từng gắn chặt với đời sống sinh hoạt của nhiều thế hệ người dân phố cổ Hà Nội. Đến nay, khi nhà nhà đều có nước máy thì những giếng cổ vẫn được xem là điểm nhấn đặc trưng của Hà Nội, nhắc chúng ta về một thời gian lao vất vả mà ấm áp, sóng sánh tình người.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm