(TNO) Hồ sơ ngoại giao được giải mật của Mỹ cung cấp một góc nhìn mới về Hải chiến Hoàng Sa cách đây tròn 40 năm.

Hồ sơ ngoại giao Mỹ về Hải chiến Hoàng Sa - Kỳ 1: Bàn cờ nước lớn
Thủ tướng Trung Quốc Chu n Lai (trái) đãi tiệc Tổng thống Mỹ Richard Nixon (giữa) trong chuyến thăm lịch sử năm 1972 - Ảnh: Corbis

Câu hỏi liệu có sự thông đồng giữa Trung Quốc và Mỹ trong việc Bắc Kinh đánh chiếm Hoàng Sa vào tháng 1.1974 vẫn là vấn đề chưa có câu trả lời dứt khoát sau 40 năm. Tuy nhiên, mối quan hệ mới được vun đắp giữa hai nước vào lúc đó cũng như thái độ của Mỹ trong vấn đề Hoàng Sa chắc chắn góp phần khuyến khích Trung Quốc mạnh dạn thôn tính trọn vẹn quần đảo của Việt Nam.

Các hồ sơ ngoại giao của Mỹ được giải mật trong thời gian qua gợi ý Washington đã chủ động bỏ rơi và gây sức ép buộc Việt Nam Cộng hòa (VNCH) không được “manh động” trong vấn đề Hoàng Sa nhằm bảo vệ "thời kỳ trăng mật" trong quan hệ với Trung Quốc.

Như một sự trớ trêu, Liên Xô lại là một trong những quốc gia tỏ ra thông cảm với VNCH trong vụ Hoàng Sa, qua việc chỉ trích Trung Quốc, dù chỉ để phục vụ mục đích tuyên truyền chống Bắc Kinh vào lúc đó. Ngược lại, bằng một thái độ lạnh nhạt, Washington và các đồng minh đã cố gắng thuyết phục Sài Gòn không đưa vấn đề Hoàng Sa ra Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.

Thái độ của Mỹ trong vấn đề Hoàng Sa đã được một đại diện ngoại giao Liên Xô tại Liên Hiệp Quốc mô tả bằng một câu nói mỉa mai rằng Washington đang bối rối trong việc lựa chọn ủng hộ “đồng minh cũ và người bạn mới”.

Bối cảnh quốc tế

Hải chiến Hoàng Sa cần phải đặt trong bối cảnh những rạn nứt quan hệ Liên Xô - Trung Quốc. Quan hệ Xô - Trung trong thập niên 1960 bị phủ bóng bởi những bất đồng sâu sắc về tình trạng của khu vực Ngoại Mông cũng như nhiều tranh chấp lãnh thổ dọc biên giới sau vụ “đoạn giao” năm 1960.

Cuộc đụng độ ở biên giới năm 1969 mang lại cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) niềm tin rằng họ có thể chống trả Hồng quân Liên Xô. Từ đó, Trung Quốc bắt đầu thực hiện sáng kiến đối ngoại mới bằng cách thúc đẩy quan hệ hữu nghị với Mỹ, với cao trào là chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Richard Nixon vào tháng 2.1972. Sau chuyến thăm của Nixon, Chủ tịch Trung Quốc Mao Trạch Đông đã ra lệnh tiến hành chương trình hiện đại hóa quân đội lớn, kêu gọi phát triển hải quân viễn dương, cũng như tiếp tục mở rộng việc phòng thủ bờ biển. Điều này mang lại cho hải quân Trung Quốc phương tiện cần thiết để tiến xuống biển Đông. Trong khi đó, Mỹ đã rút quân khỏi miền Nam Việt Nam theo hiệp định Paris ký kết tháng 1.1973.

Trong bối cảnh cuộc chiến Việt Nam sắp đi vào hồi kết, Bắc Kinh đã quyết định đánh chiếm Hoàng Sa ngay trước khi Việt Nam thống nhất. Việc Bắc Kinh lên kế hoạch kỹ càng cho việc tiến chiếm Hoàng Sa cũng được ghi nhận trong một bức điện tín được Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn Graham Martin gửi về cho Bộ Ngoại giao Mỹ vào ngày 20.1.1974, một ngày sau khi hải chiến nổ ra: “Rõ ràng, Trung Quốc không đơn giản tăng viện lực lượng ở Hoàng Sa mà đang tiến hành một kế hoạch chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm chiếm quần đảo”. Chính vì việc này, ông Martin đã đề nghị Washington hãy cân nhắc gây sức ép lên Bắc Kinh và đẩy mạnh các bước đi trong lĩnh vực ngoại giao. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ khi đó có vẻ như bận rộn bảo vệ mối quan hệ với Trung Quốc hơn là với một đồng minh hết thời.

Thái độ của Mỹ

Tháng 11.1973, Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger công du Trung Quốc và có các cuộc mật đàm với Thủ tướng Trung Quốc Chu n Lai. Trước đó, vào tháng 2.1973, hai nước đã tuyên bố thiết lập văn phòng liên lạc. Khi tình hình biển Đông căng thẳng vào tháng 12.1973, Đại sứ quán Mỹ tại Singapore đã gửi điện tín cho Bộ Ngoại giao Mỹ hỏi về lập trường của chính phủ trong các tranh chấp tại khu vực. Bộ Ngoại giao Mỹ đã gửi điện tín cho các đại sứ quán và văn phòng liên lạc ở VNCH, Singapore, Philippines, Đài Loan và Trung Quốc rằng lập trường của Washington là không đứng về bên nào trong các tuyên bố chủ quyền tại đây. Quan điểm này được tái xác nhận trong các cuộc họp ngày 25.1.1974 và 31.1.1974 của nhóm hành động đặc biệt do Kissinger đứng đầu. Theo đó, phía Mỹ sẽ tránh xa những tranh chấp ở Hoàng Sa và Trường Sa.

Trước đó, ngày 11.1.1974, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã đơn phương tuyên bố chủ quyền với quần đảo Hoàng Sa. Ngay sau đó, ngày 12.1, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao VNCH đã cực lực bác bỏ những tuyên bố vô căn cứ của Trung Quốc. Ngày 16.1, Ngoại trưởng Vương Văn Bắc của VNCH ra tuyên bố tố cáo Trung Quốc cử người và tàu bè đến vùng biển xung quanh các đảo Hữu Nhật, Quang Hòa và Duy Mộng, vi phạm trắng trợn chủ quyền của VNCH. Sau khi Hải chiến Hoàng Sa nổ ra vào ngày 19.1, Đại sứ Mỹ Martin ngày 20.1 đã gửi điện tín báo cáo về Bộ Ngoại giao cho biết họ đã tức tốc đề nghị các quan chức VNCH hãy kiềm chế, tránh hành động leo thang và khẳng định quân đội Mỹ sẽ không hề can thiệp trong bất kỳ tình huống nào. Bộ Ngoại giao Mỹ trước đó thông báo cho các đại sứ quán của Mỹ rằng họ đã yêu cầu Bộ Quốc phòng chỉ thị cho hải quân tránh xa khu vực.

Trong cuộc gặp với quyền trưởng Văn phòng Liên lạc Trung Quốc ở Washington Hàn Tự ngày 23.1.1974, Kissinger đã đề nghị Bắc Kinh xem xét trường hợp của nhân viên người Mỹ Gerald Emil Kosh bị bắt giữ trong trận chiến và khẳng định Mỹ không ủng hộ tuyên bố chủ quyền của VNCH với Hoàng Sa.

“Chính quyền Nam Việt Nam đang gửi một số kiến nghị đến các tổ chức quốc tế như SEATO cũng như Liên Hiệp Quốc. Chúng tôi muốn các ông biết rằng chúng tôi không liên kết với những kiến nghị đó”, Kissinger phát biểu, theo một biên bản được giải mật của Bộ Ngoại giao Mỹ. (Còn tiếp)

Sơn Duân

>> Nuôi chí giành lại Hoàng Sa
>> Tiến sĩ Nguyễn Nhã: Cần vinh danh những người hy sinh khi bảo vệ Hoàng Sa
>> Hải chiến Hoàng Sa - 40 năm nhìn lại - Kỳ 2: Hành quân giữ đảo
>> Hải chiến Hoàng Sa - 40 năm nhìn lại 

Bạn đọc phản hồi (17 nhận xét)

vũ bằng

Chính quyền (VNCH) trước đây lệ thuộc vào Mỹ và chính sự quá lệ thuộc này khi Mỹ đã phản bội lời cam kết giao ước với VNCH đi đêm bắt tay với Trung Quốc và làm lơ để mặc cho Trung quốc đánh chiếm quần đảo Hoàng sa của Việt Nam thì họ (VNCH) không đủ lực để giữ nỗi Hoàng Sa . Mặc dù yếu kém hơn Trung quốc về khí tài quân sự tác chiến trên biển nhưng các chiến sĩ hải quân (VNCH) cũng không thể để cho bọn giặc cướp biển đảo và đã đánh cho kẻ cướp một trận ra trò . Hiện nay tại sao một số nước trên thế giới vẫn có quan hệ chơi với Mỹ nhưng họ vẫn luôn đề phòng sợ Mỹ lật kèo !!!

Ho Nguyen

Như vậy thì lịch sử đang được lập lại. Lần nầy bạn có nghĩ là Mỹ thật sự giúp hay không, hay là chơi trò "câu giờ" với VN, cho đến khi Tàu chiếm toàn bộ biển đảo? Ta chống địch bằng gì?

nguyễn công phát

Nhẫn nhưng không hèn ! Cái gì của ta thì phải là của ta ... hôm nay mạnh mi chiếm ngày mai mi thua trận hèn thì ta sẽ lấy lại và phải có lời ;

Thân ly Tâm

Hoàng Sa là lời cảnh báo đối với ai muốn dựa vào sức nước ngoài để bảo vệ đất nước

Trần Hải

Hai con voi yêu nhau thì cỏ cũng dập nát. Hai con voi đánh nhau thì cỏ cũng dập nát. Đó là bài học cho chúng ta. Cần phát nội lực để không bị ảnh hưởng bởi hai con voi yêu nhau hay đánh nhau.

Tâm

Thế giới Liên minh Nhật-Mỹ, vũ khí chủ chốt "hạ" Trung Quốc 07/01/2014 - 17:23 Thế giới Nhật bắt tay Ấn, Pháp về quân sự đối phó Trung Quốc? 08/01/2014 - 10:11 Nhân các cơ hội này ta nên tương kế tựu kế.

Socrates

Ở nơi khỉ hò cò gáy mà bổng xuất hiện một Gia Cát Khổng Minh vậy ? Chắc anh bạn nghỉ nhân cơ hội Tàu,Nhật đánh nhau, VN có thể đánh chiếm lại 2 đảo mà Tàu chiếm.Nhưng giử được hay không lại là một chuyện khác.Vì làm như thế tức là Tàu-Việt sẻ bắt đầu một cuộc chiến tranh toàn diện. Ngoài ra, trong bốn nước có tranh chấp với Tàu, VN đả chọn đường KHÔNG LIÊN MINH QUÂN SỰ với bất cứ nước nào .Các nước khác như Phi ,thì dưa vào Mỹ, còn Mã, Brunei thì dưa hơi Mỹ công với dưa chính thức vào khối Thịnh Vượng Chung (Commonwealth) gồm Anh,Úc, New Zealand, Singapore,Canada và Ấn độ. Với bối cảnh nầy thì chiến lược của bạn thế nào ? Ngày xưa VN đánh đuổi được Pháp,Mỹ vì có Nga ,Tàu viện trợ...hết mình.Giờ VN đánh nhau với Tàu mà Nga thì không khả năng viện trợ cho VN ..như nhửng ngày xưa ấy !

Nguyễn Hoàng Vinh

Chính quyền Mỹ lúc bấy giờ thật vô lý, đã bày tỏ quan điểm không muốn can dự vào Hoàng Sa mà lại xúi chính quyền VNCH không nên hành động leo thang, rỏ là họ muốn Trung quốc đánh chiếm đảo để gây mất đoàn kết, tạo sự thù hận giữa các nước láng giềng với Việt Nam.

huy

không phải vô lý đâu bạn! rất có lý là đằng khác,có lý theo mong muốn của họ!

Bình luận