(TNTS) Nhà Lý và nhà Trần đều có công lớn đối với lịch sử dân tộc. Tuy nhiên mỗi lần đọc lại sử sách lại thấy “cộm” lên câu chuyện Trần Thủ Độ “giết hết” tôn thất nhà Lý. Hãy thử lật lại “vụ án” này.

Đúng là Đại Việt sử ký toàn thư có ghi:

“(Năm 1226)… Mùa thu, tháng 8, ngày mồng 10, Trần Thủ Độ giết Lý Huệ Tông ở chùa Chân Giáo.

Trước đó, Thượng hoàng nhà Lý có lần ra chơi chợ Đông, dân chúng tranh nhau chạy đến xem, có người thương khóc. Thủ Độ sợ lòng người nhớ vua cũ, sinh biến loạn, cho dời đến ở chùa Chân Giáo; bề ngoài giả vờ là để phụng sự, nhưng bên trong thực ra là để dễ bề giữ chặt.

Có lần Thủ Độ qua trước cửa chùa, thấy Huệ Tông ngồi xổm nhổ cỏ, Thủ Độ nói: “Nhổ cỏ thì phải nhổ cả rễ sâu”.

Huệ Tông đứng dậy, phủi tay nói: “Điều ngươi nói, ta hiểu rồi”.

Đến nơi, sai người bày biện hương hoa đến bảo (Huệ Tông): “Thượng phụ sai thần đến mời”.

Thượng hoàng nhà Lý nói: “Ta tụng kinh xong sẽ tự tử”.

Nói rồi vào buồng ngủ khấn rằng: “Thiên hạ nhà ta đã về tay ngươi, ngươi lại còn giết ta, ngày nay ta chết, đến khi khác con cháu ngươi cũng sẽ bị như thế”.

Bèn thắt cổ tự tử ở vườn sau chùa.

Thủ Độ ra lệnh cho các quan đến khóc, khoét tường thành phía nam làm cửa (người bấy giờ gọi là “cửa khoét”), đưa linh cữu ra phường Yên Hoa để thiêu, chứa xương vào tháp chùa Bảo Quang, tôn miếu hiệu là Huệ Tông…”.

Đoạn sử trên đây có nhiều điều cần bàn.

Thứ nhất, từ hai câu đối đáp giữa Trần Thủ Độ và Lý Huệ Tông, đến Lý Huệ Tông tự tử, để nói Trần Thủ Độ giết Lý Huệ Tông là không thỏa đáng.

Thứ hai, lời khấn của Lý Huệ Tông trong phòng ngủ nếu có thì chỉ có Lý Huệ Tông biết và chắc chắn không đem ra kể lại, thế thì tại sao có người biết mà ghi ? Hơn nữa, Trần Thái Tông là con rể của mình, con cháu họ Trần sau này cũng chính là con cháu của Lý Huệ Tông, sao ông nỡ có lời khấn như vậy được. Cả hai câu đối đáp ở trên cũng có khả năng là sự đồn đại, không thể có xuất xứ từ một tài liệu tin cậy. Cần biết, do bối cảnh Đại Việt sử ký toàn thư được biên soạn vào thời Lê sau khi nhà Minh tiêu hủy gần hết sách vở tài liệu của các đời trước, vua Lê Thánh Tông đã cho phép sử quan tập hợp tất cả truyền thuyết, dã sử và các câu chuyện kể trong dân gian vào sử sách, nên có khả năng những đoạn như thế này được lấy từ những câu chuyện hư cấu. 

Thử lật lại “vụ án” Trần Thủ Độ giết hết tôn thất nhà Lý - ảnh 1
Hổ đá tại lăng Thái sư Trần Thủ Độ (Thái Bình) - Ảnh: T.L

Đại Việt sử ký toàn thư ghi tiếp:

“(Năm1232)… Trần Thủ Độ giết hết tôn thất nhà Lý.

Khi ấy Thủ Độ chuyên chính lâu ngày, đã giết Huệ Tông, tôn thất nhà Lý đều bùi ngùi thất vọng.

Mùa đông năm ấy, nhân người họ Lý làm lễ tế các vua Lý ở Thái Đường, Hoa Lâm, Thủ Độ ngầm đào hố sâu, làm nhà lên trên, đợi khi mọi người uống rượu say, giật máy chôn sống hết”.

Tiếp theo đoạn này, Đại Việt sử ký toàn thư mở ngoặc: “Xét thời Trần Anh Tông còn có người họ Lý làm tướng, hơn nữa Phan Phu Tiên không ghi lại, việc này chưa chắc đã có thực, hãy tạm chép vào đây”.

Ngày nay một “nghi án” mà không có tài liệu, không có “nhân chứng vật chứng” thì không thể kết tội, không  kết tội được thì phải tuyên bố đương sự vô tội. Sử sách cũng vậy thôi, đã ghi một điều thì phải có nguồn dẫn tin cậy. Vấn đề là lâu nay khi giáo dục truyền bá lịch sử người ta thường không lưu ý đến câu mở ngoặc này của Ngô Sỹ Liên. Khi nghiên cứu lịch sử, nhiều nhà nghiên cứu cũng không để ý đến bối cảnh có chỉ dụ của Lê Thánh Tông.

Để làm rõ hơn mối quan hệ kế thừa giữa nhà Trần và nhà Lý, có thể dẫn thêm một nguồn khác. Đó là An Nam chí lược của Lê Tắc. Dù Lê Tắc là người “có vấn đề”, nhưng An Nam chí lược chứa đựng những sử liệu hết sức quý giá, là cuốn sử cổ nhất của nước ta viết từ thời nhà Trần đến nay còn truyền bản.

Đề cập đến Lý Huệ Tông và Trần Thừa (cha Trần Thái Tông), An Nam chí lược viết:

“(Trần) Thừa có công đánh giặc, xin cho con kết hôn với công chúa Chiêu Thánh. Vương (Lý Huệ Tông) bằng lòng”. Đến đoạn nói về Lý Chiêu Hoàng, An Nam chí lược viết: “Lên ngôi được một năm, năm Canh Dần (1230) trao quốc chính cho chồng là Trần Nhật Cảnh”.

Và An Nam chí lược có một đoạn rất quan trọng: “Lúc nhà Lý truyền ngôi được ba đời, Vương Võ Xứng nhà Tống làm sách Đông Đô sử lược Giao Chỉ phụ lục có đoạn : (…) Nay họ Lý truyền ngôi tám đời 220 năm. Huệ Tông không con, truyền nước cho rể. Đến nay họ Lý vẫn được tế tự luôn luôn, kể sự may thì may biết bao nhiêu”.

Dẫn như vậy để thấy nhà Trần đã kế thừa ngôi nhà Lý một cách danh chính ngôn thuận, không có lý do để “nhổ cỏ tận gốc”. Trần Thủ Độ, Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông… đều là những anh hùng có công với nước, đặc biệt có có công trạng lẫy lừng trong cuộc kháng chiến chống đội quân xâm lược mạnh nhất hành tinh lúc bấy giờ là quân Nguyên - Mông. Không thể vì những đoạn sử thiếu căn cứ mà làm tổn hại đến uy danh của tiền nhân.

Đối với Trần Thủ Độ, ông một tay quán xuyến cơ nghiệp nhà Trần trong buổi đầu, dù quyền hành “nghiêng nước” nhưng ông quang minh lỗi lạc, chí công vô tư, dù cho hết lòng bảo vệ nhà Trần ông cũng không thể dùng thủ đoạn lừa dối để giết người bừa bãi như vậy được.

Vả lại, Trần Thái Tông là con rể của Lý Huệ Tông và Trần Thánh Tông chính là cháu ngoại của Lý Huệ Tông. Nhà Trần, kể từ Trần Thánh Tông có một nửa dòng máu của họ Lý. Cho nên nói “Họ Lý vẫn được tế tự luôn luôn” là có cơ sở.

Hoàng Hải Vân

Bạn đọc phản hồi (11 nhận xét)

TrungTín

Theo tôi được biết thì Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh không có con, Trần Thủ Độ mới bèn lấy em dâu của Trần Cảnh ( vợ Trần Liễu) gả cho Trần Cảnh, còn Lý Chiêu Hoàng về sau bị hắt hủi và được gả cho một vị tướng nhà Trần, cho nên làm sao có thể nói là Trần Thánh Tông là mang một nửa dòng máu Lý được ? Hơn nữa việc thanh trừng tôn thất nhà Lý nếu không có thật vậy tại sao bên Hàn Quốc bây giờ lại có dòng dõi của nhà Lý mà do 2 vị hoàng tử nhà Lý chạy nạn sang là ông tổ ?

Thế Chung

Vợ Trần Liễu chính là Lý thuận Thiên chị gái của Ly Chiêu Hoàng ban ạ

Trân Tuấn Anh

Gửi bạn Trung Tín: Vợ Trần Liễu chính là công chúa Thuận Thiên, chị ruột của Lý Chiêu Hoàng. Trần Thái Tông (Cảnh) sau khi lấy công chúa Thuận Thiên (vợ Trần Liễu) đã sinh ra Trần Thánh Tông (Hoảng) và Trần Quang Khải. Bà Thuận Thiên cũng có 2 người con với Trần Liễu là Trần Doãn và Trần Quốc Khang. Như vậy nói "Nhà Trần, kể từ Trần Thánh Tông có một nửa dòng máu của họ Lý." là hoàn toàn chính xác.

hoàn - Hà Nam

rất cảm ơn tác giả bài viết này. Tôi rất thích lịch sử và cũng rất thích nhân vật Trần Thủ Độ. Tôi nghĩ ông có công nhiều hơn là tội và dù thế nào thì đó cũng là sứ mệnh mà lịch sử đã trao cho ông và ông đã làm rất tốt vai trò của mình.

Nguyễn Văn Tường

Nhà Lý hay Nhà Trần đều là những triều đại đã có công xây dựng và vun đắp non sông Đại Việt. Nhân vật Trần Thủ Độ đã tiêu diệt Nhà Lý thay thế bằng Nhà Trần vào lúc nhà Lý đang suy đồi, trong lúc đó ở phương Bắc Mông Cổ đã bình định xong Trung Hoa hình thành đế quốc phong kiến Mông Nguyên hùng mạnh mà sẽ tiến hành 3 cuộc chiến xâm lược tàn khốc đối với Đại Việt thời gian sau đó. Thay Nhà Lý đang suy đồi bằng Nhà Trần cường thịnh để sau đó đập tan liên tiếp 3 cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mông Nguyên là công sức lớn lao của Trần Thủ Độ. Công lao đó là quá đủ để khỏa lấp đi những tội ác mà nhân vật này đã gây ra đối với tôn thất nhà họ Lý!

hiếu

Bạn nói chỉ có lý một phần. Trần Thủ Độ cướp ngôi nhà Lý để cho dòng họ mình chứ thực sự ông ta cũng không thể dự đoán trong tương lai Mông Cổ sẽ xâm lược Việt Nam để tiến hành một cuộc thay máu như vậy và lại trong thời đại phong kiến thì thông tin cũng không như thời hiện đại ngày nay. Tôi chỉ đồng ý với bạn là nhà Lý đến thời điểm suy vong chứ thay thế bằng Nhà Trần thì cũng chỉ là bước khởi đầu xây dựng chưa thể nói là cường thịnh trong thời chuyển giao ấy được. Trần Thủ Độ cũng như Tào Tháo ở TQ hay Lê Hoàn, Mạc Đăng Dung, chúa Trịnh ở VN. Tất cả họ cũng như con người đều muốn cướp lấy "ngai vàng" nếu trong tay họ có thể làm được điều đó.

Đinh Như Lai

Nhân đọc bài của Hoàng Hải Vân, tôi thấy nên cẩn trọng trong quá trình suy đoán những nhân vật trong lịch sử, bạn có quyền phán đoán về công và tội. Nhưng lịch sử là lịch sử, theo bạn đọc Trung Tín nêu về quá trình lịch sử là khách quan, chớ vội vì suy luận.

cuong

Có giỏi thì cũng chỉ là suy đoán (mò) . Dẫu nghi ngờ đi chăng nữa nhưng phủ nhận tư liệu của "đại lược sử ký toàn thư " thì thật là...

Bình luận