Mây đối lưu dày (mây tích vũ - cumulonimbus) dạng hình đe tạo mưa lớn gây ngập nước nhiều khu vực tại TP. HCM chiều ngày 15.5.2017 /// Ảnh: Melanie Marchesiello
Mây đối lưu dày (mây tích vũ - cumulonimbus) dạng hình đe tạo mưa lớn gây ngập nước nhiều khu vực tại TP. HCM chiều ngày 15.5.2017Ảnh: Melanie Marchesiello
Sống và làm việc ở TP.HCM, không ít người trong chúng ta tự hỏi tại sao trời hay mưa vào chiều tối và thường bất ngờ xuất hiện, làm cho đi lại khó khăn hơn, vì trên mưa dưới ngập.
Rất cần thiết người dân TP.HCM để ý đến tính tình thời tiết nơi mình sống để có thể có những sinh hoạt thích ứng trong mùa mưa ngập. Phân tích thống kê số liệu của những trận mưa diễn ra tại TP.HCM ghi nhận từ 11 trạm đo đặt rải rác khắp thành phố, cho thấy hơn 75% những cơn mưa xảy ra vào chiều tối.
Cụ thể quan sát giai đoạn 2011-2016, chúng ta thấy 49%  -71% mưa rơi vào lúc chiều (12 giờ – 18 giờ) và 23% – 36% lúc tối (18 giờ – 24 giờ) trên toàn bộ những trận mưa ghi nhận được. Nếu xét trong giờ cao điểm tan sở (16 giờ – 19 giờ) thì những trận mưa diễn ra thời điểm này chiếm đến ~40%. Điều này phù hợp với kết luận của các nhà khoa học Nhật Bản khi nghiên cứu cho khu vực bán đảo Đông Dương (Indochina).
Tại sao TP.HCM trên mưa, dưới ngập? - ảnh 1
Thời điểm mưa xảy ra được ghi nhận trong giai đoạn 2011 – 2016 ở TP.HCM. (Số liệu quan trắc của Công ty thoát nước đô thị TP.HCM.)
Lý giải cho điều này là mưa TP.HCM mang đặc điểm nổi trội của mưa đối lưu (convective rain) rất phổ biển của hệ thống nhiệt đới gió mùa châu Á. Nó có xu hướng to nặng hạt vào buổi chiều là do ban ngày tích nhiệt.
Thật vậy, vị trí địa lý của TP.HCM rất thuận lợi cho việc hình thành những cơn mưa đối lưu, đó là: địa hình đồng bằng duyên hải, bầu khí quyển ẩm ướt và không ổn định đặc biệt trong những tháng hè. Trong điều kiện như vậy, quá trình mây - mưa đối lưu rất dễ xảy ra. Nó được hình thành khi bề mặt mặt đất bị mặt trời đốt nóng làm gia tăng nhiệt độ của một khu vực nào đó cao hơn so với môi trường xung quanh, làm cho khối không khí ẩm bốc hơi (giãn nở) và và bay lên cao, tạo ra sự hội tụ ở một độ cao tương đối thấp. Khi lên cao (nhiệt độ và áp suất ngày càng thấp), hơi nước sẽ bị ngưng tụ và giải phóng nhiệt.
Càng lên cao thì tiếp tục xu hướng gây bất ổn cho khối khí và do đó nó bị kích hoạt chuyển động lên phía trên, hình thành mây đối lưu. Quá trình hình thành mây đối lưu cứ tiếp tục cho đến khi hơi nước ngưng tụ đạt đến độ bão hòa, mưa đối lưu sẽ xuất hiện. Cùng lúc đó sự hội tụ của khối khí ẩm được tăng cường vào lúc chiều có liên quan đến gió từ biển thổi vào thành phố mạnh lên, vì sự chênh lệch nhiệt độ lớn vào lúc này giữa đất liền và biển. Sự đối lưu ngày càng mạnh mẽ khi đô thị hóa - bê tông hóa diễn ra nhanh chóng ở TP. HCM làm nền nhiệt tăng cao.
Tuy gần đây xuất hiện những kiểu mưa khác nhau tại TP.HCM, nhưng mưa đối lưu vẫn giữ ưu thế chủ đạo. Đặc trưng của kiểu mưa này là cường độ thay đổi nhanh chóng trong thời gian tương đối ngắn (vài giờ và mưa to lúc đầu) và thường giới hạn trên một phạm vi nào đó (mưa cục bộ). Có thêm những kiến thức cơ bản về mưa địa phương, người dân TP không chỉ giải đáp thắc mắc thời tiết tự nhiên, mà còn có thể điều chỉnh công việc, đi lại để thích ứng với vấn đề mưa ngập đô thị (hạn chế kẹt xe, mắc ngập).
Tại sao TP.HCM trên mưa, dưới ngập? - ảnh 2
Sơ đồ hình thành mưa đối lưu (biểu tượng đô thị lấy từ internet)
 

TS. Trần Ngọc Tiến Dũng - KS. Lâm Nhật Khanh - TSKH. Marchesiello Patrick

*Bài viết thể hiện góc nhìn của các tác giả, đang công tác tại Trung tâm Nghiên cứu về nước - CARE, trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP.HCM.

Bạn đọc phản hồi (21 nhận xét)

Nguyen Long

Tôi khong phải là kỷ sư lo về khí hậu thời tiết nên tôi khong dám bàn luận vê vụ mưa đối lưu của các nạn. Tuy hiên tôi là dân Saigon trên 60 năm sanh ra và lớn lên ở đây, thì tôi thấy tình trạng ngập lục bây giờ ở t/p thật là kinh khủng, hơn ngày xưa bao nhiêu chục lần. Có thể là có do ảnh hưỡng mưa gì gì như các bạn nói, nhưng theo tôi nghỉ vấn đề chánh ngập lục là do chúng ta đả phá hư quá nhiêu cống rảnh, mương rạch v,v... Lổi chánh là do chúng ta xây nhà, và ciment khắp nơi, song ngòi thu hẹp và ngày càng nông cạn làm cho nước khong còn thoát được nửa. Lổi ở chúng ta chứ khong phải trời đất ! Tôi ở ngay nhà bè. Trời mới mưa lâm râm là ngay dưới chân cầu đả ngập lục trong khi ngoại rạch nước cạn queo ! Là người khoa học, viết như vậy khong thuyết phục được đâu mấy anh chị ạ. Long Nguyen

Nguyen Long

@Khanh: bê tông hóa chỉ là lý do đưa ra như vậy thôi. Thực tế thì do sự ẩu tả tắc trách của việc xây dựng bừa bải và thiếu suy nghỉ (New York City, Paris, v,v.. ngưởi ta bê tông hóa đến dường nào mà có bị gì đâu?) Như tôi nói phần trên, ngay chân cầu chổ tôi ở phía Nhà Bè, mưa lâm râm là chân cầu đả ngập rồi, trong khi đó rạch cách vài thước thì cạn queo.... Rỏ ràng khong phải chỉ đơn thuần là bê tông hóa nhưng khi xây dựng (bê tông hóa) mà khong làm cống rảnh hoặc làm hư những cống rảnh sẳn có, làm ắc tắc luồn nước. Cũng như các rạch nhỏ thì bị thu nhỏ để lấn đất xây dựng... Đó mới là lý do.

mai tran

Ba ông "bác học" nói rất hay, nhưng có một việc chết người mà mấy bác này không hề tính được đó là hiện tượng nhà cao tầng mọc lên như nấm, các cột nước từ các nhà cao tầng này khi tiếp đất không thua gì dòng thác chảy - nhà càng cao cột nước càng mạnh, cộng thêm các máy bơm cao áp vận hành hết công suất khi bơm nước lúc trời mưa ra khỏi tòa nhà, tạo nên áp lực cực kỳ lớn trong các đường cống, trong khi đường cống sinh hoạt thì thiết kế nhỏ bé. Vậy thử hỏi làm sao không ngập

Phương Vy Thảo

Phá quá đổ tội cho trời. Trên mưa dưới ngập,là người gây nên. Ao hồ sông rạch khắp nơi. Bê tông hóa kiếp,còn đâu nước về. Cống rãnh thiết kế ngược xuôi. Bắt nước chảy ngược về nơi đầu nguồn. Đường xá kết hợp vĩa hè,tạo thành sồng chảy mỗi khi mưa về. lỗ thoát bé tỉ tì teo. nước tìm mỏi mắt không ra đường về. Viết vội!

Tran Vũ

Chả biết mưa đối lưu, nào là gia tăng nhiệt độ, nước ngưng tụ hay là gì gì đó. Ở chỗ tôi ( gò vấp) không mưa trời nắng vậy mà nhà tôi vẫn cứ ngập, hic.

Khanh

Sau này nhóm sẽ cho ra thêm một bài phần tích về hiện tượng thuỷ triều nữa. Bạn đón đọc nha. Cám ơn bạn.

Nông Dân

Người miền nam nói chung và tphcm nói riêng biết qui luật này lâu rồi thưa các nhà khia học. Vấn đề là nắng hay mưa tp vẫn ngập và giải pháp thì chưa có.

Dragonfly

Thời tiết Saigon- cũng như con người ở đây hay thay đổi NẮNG SÁNG- MƯA CHIỀU...

DNH

1 số người sẽ cảm ơn 3 nhà bác học này!

Bình luận