Các vị khách nước ngoài tìm hiểu cách đánh đàn bầu /// Ảnh: N.A
Các vị khách nước ngoài tìm hiểu cách đánh đàn bầuẢnh: N.A
Trong cuộc tọa đàm Cây đàn bầu VN diễn ra tại Hà Nội chiều qua 13.10, các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc khẳng định: 'Đàn bầu là của người VN, duy nhất có tại VN'.
Giữa tháng 8.2016, Báo Thanh Niên đăng bài Cần sớm khẳng định “chủ quyền” với đàn bầu, trong đó nêu ý kiến cảnh báo của GS-TS Trần Quang Hải về việc VN có thể bị “mất quyền sở hữu” cây đàn bầu nếu không sớm có động thái phù hợp khi Trung Quốc đang lưu tâm đến cây đàn này.
Trong khuôn khổ Liên hoan Âm nhạc mới Á - Âu do Hội Nhạc sĩ VN tổ chức với sự tham gia của hơn 200 nghệ sĩ đến từ 30 quốc gia trên thế giới, buổi tọa đàm Cây đàn bầu VN đã được tổ chức không chỉ giới thiệu những giá trị độc đáo mà còn khẳng định về nguồn gốc xuất xứ của loại nhạc cụ này.
Từ dân gian đến chính sử
Đàn bầu là của người Việt Nam - ảnh 1
Đàn bầu là một cây đàn đặc sắc của VN, có từ lâu đời và vốn sinh ra để phục vụ đời sống tinh thần dân tộc. Khi nhắc tới cây đàn bầu là nhắc tới một cây đàn có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống tinh thần của người dân VN
Đàn bầu là của người Việt Nam - ảnh 2
Tôn Tiến
Giảng viên đại học ở Quảng Tây (Trung Quốc)
Trong buổi tọa đàm, NSND Nguyễn Tiến đã chia sẻ nhiều khảo dị trong dân gian về cây đàn bầu.
“Có một khảo dị kể rằng cây đàn bầu gắn liền với sự tích quả bầu. Một người đàn bà mang thai 3 năm và đẻ ra một quả bầu. Người chồng mới đặt quả bầu lên gác bếp. Trong lúc anh lấy que để khều lửa vô tình chọc vào quả bầu. Từ trong quả bầu xuất hiện đứa trẻ da vàng, rồi da trắng, da đỏ, da đen. Câu chuyện đó để nói về sự đoàn kết của các dân tộc bất kể màu da trên thế giới này”, câu chuyện của NSND Nguyễn Tiến khiến các vị khách quốc tế mỉm cười thích thú.
Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long cho biết truyền thuyết dân gian có lưu truyền câu chuyện về ông tổ nghề hát xẩm Trần Quốc Đĩnh cùng với sự xuất hiện của cây đàn bầu.
Chuyện kể rằng, vua Trần Thánh Tông có hai người con trai là Trần Quốc Đĩnh và Trần Quốc Toán. Vì muốn tranh giành quyền lực, Trần Quốc Toán đã dụ em trai vào rừng sâu và dùng chiếc gương có độc chiếu vào mắt. Đôi mắt của Trần Quốc Đĩnh không còn nhìn thấy gì nữa, còn người anh độc ác đã bỏ em lại nơi rừng thiêng nước độc.
Ông Bụt thương tình bèn dạy cho Trần Quốc Đĩnh cách làm cây đàn vang lên những âm thanh da diết. Người đi rừng nghe thấy tiếng đàn đã tìm được và đưa ông về. Khi trở về cung, ông đã dạy đàn cho những người khiếm thị, người nghèo để họ làm kế sinh nhai kiếm sống. Nghề hát xẩm cũng ra đời từ đó. Trên thực tế, cây đàn bầu gắn liền với hát xẩm, loại hình diễn xướng dân gian độc đáo phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 tại khu vực châu thổ sông Hồng.
Sách Đại Nam thực lục tiền biên do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, ghi chép các sự kiện lịch sử của chúa Nguyễn Đàng Trong, từ đời chúa Nguyễn Hoàng (trị vì từ 1558 - 1613) đến hết đời chúa Nguyễn Phúc Thuần (trị vì 1765 - 1777) cũng có ghi chép về đàn bầu.
Cây đàn độc đáo
Trước ý kiến cho rằng cách đây khoảng 500 năm, một bộ phận cộng đồng dân tộc Kinh (ở VN) đã di cư sang Quảng Tây (Trung Quốc) mang theo cây đàn bầu và loại nhạc cụ này vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ VN, cho hay: “Tôi đã tìm hiểu và biết được loại nhạc cụ của họ gần giống như đàn bầu nhưng không phải là đàn bầu”.
NSND Hoàng Anh Tú biểu diễn hát xẩm và đàn bầu
NSND Hoàng Anh Tú biểu diễn hát xẩm và đàn bầu
Ông Quân phân tích, loại nhạc cụ ở Quảng Tây có hình dáng gần giống với đàn bầu VN, nhưng cấu tạo, chế tác lại khác nhau. Ngoài ra, cây đàn đó không có đời sống trong cộng đồng.
NSND Thanh Tâm nhớ lại, ngay từ năm 1956 khi Học viện Âm nhạc quốc gia VN (khi đó là Nhạc viện Hà Nội) được thành lập, đã có khoa đàn bầu.
Từ những năm 1960, nhiều đoàn nghệ sĩ VN đã sang Trung Quốc và nhiều quốc gia trên thế giới để biểu diễn đàn bầu. Như trong khoảng thời gian 1960 - 1970, các nghệ sĩ đàn bầu VN đã biểu diễn tại Thượng Hải, Bắc Kinh, Thâm Quyến (Trung Quốc). “Chúng tôi đã tặng cho họ những cây đàn bầu làm kỷ niệm”, NSND Nguyễn Tiến, người có mặt trong những chuyến lưu diễn đó, nhớ lại.
Ông không quên được chuyến lưu diễn tại Bắc Kinh vào năm 1973. “Lúc đó do sơ ý tôi đã làm bầu đàn bị vỡ. Tôi liền nhờ những người bạn Trung Quốc làm lại giúp tôi. Họ chưa từng làm bầu đàn như vậy bao giờ nên phải đến đo kích thước, vẽ lại hình dáng rất cẩn thận rồi mới làm được”, ông kể và cho biết thêm trong cuộc trò chuyện về đàn bầu tại học viện ở Quảng Châu (Trung Quốc), những người tham dự hôm đó đã rất khâm phục sự sáng tạo của người VN với cây đàn bầu.
“Nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Hàn Quốc, Senegal cũng có những cây đàn một dây. Trên thế giới có nhiều đàn một dây, nhưng đàn một dây mang tên đàn bầu chỉ có ở VN. Đàn bầu là loại đàn duy nhất có âm thanh trong trẻo, quyến rũ, mềm mại giống tiếng người nói. Đây là loại đàn không đánh bằng âm thực mà đánh bằng âm bồi”, NSND Nguyễn Tiến nhìn nhận.
Chính sự độc đáo của cây đàn này mà nhiều người nước ngoài đã tìm học. Tôn Tiến, một giảng viên đại học ở Quảng Tây (Trung Quốc), đã tìm tới NSND Thanh Tâm theo học đàn bầu. Năm 2015, Tôn Tiến đã bảo vệ luận văn đề tài Nghệ thuật đàn bầu trong giai đoạn mới tại VN tại Học viện Âm nhạc quốc gia VN. Tôn Tiến đã viết trong luận văn: “Đàn bầu là một cây đàn đặc sắc của VN, có từ lâu đời và vốn sinh ra để phục vụ đời sống tinh thần dân tộc. Khi nhắc tới cây đàn bầu là nhắc tới một cây đàn có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống tinh thần của người dân VN”.
“Thế giới có sự giao lưu giữa các nền văn hóa, nhiều loại đàn như đàn nhị từ Trung Quốc đã du nhập vào VN. Nhưng nếu nói về nguồn gốc xuất xứ của cây đàn bầu thì phải khẳng định đó là của VN”, nhà nghiên cứu âm nhạc Quang Long nhìn nhận.

Ngọc An

Bạn đọc phản hồi (5 nhận xét)

TRẦN QUANG DINH

* " Lắng tai nghe tiếng đàn bầu thánh thót trong đêm thâu. Tiếng đàn bầu của ta, cung thanh là tiếng MẸ , cung trầm là giong CHA ngân nga em vẫn hát . Tích tịch tình tình tang..." Ca khúc Tiếng đàn bầu ( thơ Lữ Giang - nhạc Nguyễn Đình Phúc ) đã nói lên xuất xứ , vị trí , vai trò..của đàn bầu trong VĂN HÓA VIỆT NAM.** Hồi trước, tôi đã nghe các nghệ sĩ NSUT Hồng Vân , Bảo Yến, Nhã Phương , Ngọc Tân, NSUT Quang Lý, Ngọc Yến, Thu Nở , Ngọc Điệp , ....trình bày đầy tự tình, cuốn hút ! Sau này có Trọng Tấn, Vân Khánh & một số ca sĩ khác nữa. Hay.

nguyễn thi

Nên tôn vinh cây đàn bầu là Quốc cầm của VN.

thao nguyen

Đồng ý với Nguyên Thi. Chúng ta có Quốc kỳ, Quốc ca, Quốc hoa, nay thêm Quốc Cầm thì hay quá..

Vo Thanh Tung

1-Giới thiệu sơ lược: Ðàn Bầu (còn gọi là đàn Ðộc huyền) là loại đàn một dây của dân tộc Việt và một số dân tộc khác như Mường (Tàn Máng), dân tộc Chăm (Rabap Katoh), theo sách Ðại Nam Thực Lực Tiền Biên, trang 236, quyển 11 của Nhà xuất bản Sử học- Hà Nội 1962 Ðàn Bầu được chế tạo năm 1770. 2-Xếp loại: Ðàn Bầu là nhạc khí dây gảy loại không có dọc (cần đàn), do người Việt Nam sáng tạo ra. Ðàn Bầu là nhạc khí phổ biến tại Việt Nam. 6-Vị trí Ðàn Bầu trong các Dàn nhạc: Người Việt thường sử dụng Ðàn Bầu để độc tấu, đệm cho ngâm thơ, tham gia trong Ban nhạc Tài Tử, Ban nhạc Xẩm. Gần đây Ðàn Bầu tham gia trong Dàn nhạc Dân tộc Tổng hợp, Dàn nhạc Giao hưởng Dân tộc, Dàn nhạc Sân khấu Chèo, Cải Lương. Ðặc biệt đã có những tác phẩm viết cho Ðàn Bầu độc tấu cùng Dàn nhạc Giao hưởng. Nhac si Nguyễn Xinh phối âm dựa trên chất liệu bài Trống cơm (Dân ca Quan họ Bắc Ninh) viết cho Ðàn Bầu và Dàn nhạc Giao hưởng - Biểu diễn Ðàn Bầu: Hải Phượng. 7-Những nhạc khí tương tự ở Ðông Nam Á và các nước: Châu Á cũng có nhiều nhạc khí khác cùng một dây như Nhật Bản có đàn một dây gọi là Ichigenkin, khi đánh dùng bloc chặn trên dây tạo âm cao thấp. Trung Quốc có Ðàn Ixian qin (Nhất huyền cầm) một dây dùng ngón của tay trái nhấn lên dây, ở Ấn Ðộ có Ðàn Gopiyantra và ở Campuchia có Ðàn Sadev. Tất cả các nhạc khí trên đều dùng thực âm, riêng Ðàn Bầu Việt Nam chuyên dùng bồi âm. Ðàn Bầu chỉ một dây mà phải gảy ngay nút giao động để tạo ra bồi âm rồi nhờ vòi (cần đàn) mà làm cho độ cao của bồi âm thay đổi. Khác hẳn Ixian qin (Nhất huyền cầm) của Trung Quốc hay Ichigenkin của Nhật, cũng một dây như Ðàn Bầu mà cách đàn khác, tay trái nhấn lên dây, làm cho khúc dây giao động ngắn dài để tạo ra giọng cao thấp của tiếng đàn, khác với Ðàn Sadew của Campuchia cũng một dây mà không dùng bồi âm. (Trích Nhạc khí dân tộc Việt của tác giả Võ Thanh Tùng)

Vo Thanh Tung

Tiếng Ðàn Bầu rất đẹp vì âm thanh phát ra toàn là âm bồi, tiếng đàn mềm mại, ngọt ngào, lắng sâu vào tình cảm của con người. Tầm âm: Ðàn Bầu rộng 5 quãng tám từ La-2 đến Sol3 (a-2 đến g3). Sử dụng âm bồi nên màu âm của Ðàn Bầu ngọt ngào, quyến rũ. Âm lượng của Ðàn Bầu nhỏ để phục vụ được nhiều người người ta đã khuyếch đại âm thanh bằng cách điện tử hóa và đã đạt được thành công là âm thanh Ðàn Bầu vang to mà vẫn giữ được màu âm độc đáo.(Trích Nhạc khí dân tộc Việt của tác giả Võ Thanh Tùng).

Bình luận