Kết nối với quá khứ
"Tiếng kèn của Pharaoh Tutankhamun!" - giọng phát thanh viên vang lên đầy mạnh mẽ. Và rồi âm thanh chói lọi của chiếc kèn vang lên - thứ âm thanh đã im bặt suốt hơn 3.000 năm trong ngôi mộ của vị vua Ai Cập. Trong suốt một phút sau đó, giai điệu hào hùng mang âm hưởng quân đội ấy đã lan tỏa từ Bảo tàng Ai Cập ở Cairo ra khắp sóng phát thanh toàn cầu.
Bà Salima Ikram, giáo sư ngành Ai Cập học tại Đại học Mỹ ở Cairo, nhận định bản ghi âm "đầy phấn khích và khiến người nghe phải rùng mình" này đóng vai trò như "một nhịp cầu kết nối thính giác và cảm xúc giữa thời đại của Tutankhamun và hiện tại". Còn đối với James Tappern - nhạc công quân nhạc Anh, người đã trực tiếp thổi chiếc kèn kim loại cổ xưa nhất còn tồn tại này - thì "cảm giác kết nối thật vô cùng đặc biệt và gần gũi", theo CNN.
Chiếc kèn 3.000 năm được chơi lần cuối trong một buổi phát thanh ngày 19.4.1939 tại Cairo, Ai Cập
Ảnh: Bảo tàng Ai Cập
Đây là một trong hai chiếc kèn nhỏ được chạm trổ tinh xảo - một chiếc bằng bạc, chiếc còn lại được cho là làm từ đồng thau hoặc đồng đỏ - vốn được tìm thấy trong kho báu của vua Tutankhamun hơn 15 năm trước đó.
Việc chế tạo những chiếc kèn này đòi hỏi những người thợ kim loại lành nghề, có khả năng tạo ra một nhạc cụ vừa đẹp mắt vừa có thể sử dụng được. Phần loa kèn trang trí bằng những hình ảnh cầu kỳ, bao gồm các họa tiết hoa lá và hình tượng các vị thần Ai Cập. Bà Ikram cho biết, việc có hai chiếc kèn - một chiếc ánh lên sắc vàng như mặt trời, chiếc kia mang sắc bạc như mặt trăng - là biểu tượng "bao hàm trọn vẹn 12 giờ ban ngày và 12 giờ ban đêm, tượng trưng cho hành trình của vua Tutankhamun từ thế giới này sang thế giới bên kia".
Ngày nay, khi nghe lại chương trình phát thanh đó, người ta có cảm giác kỳ lạ như đang du hành ngược thời gian theo hai chiều, vừa hướng về những con người đang quây quần bên chiếc đài phát thanh vào thập niên 1930, vừa nghe thấy chính âm thanh của Ai Cập cổ đại.
Bản thu âm đầy ám ảnh
Chương trình phát thanh suýt chút nữa đã không thể diễn ra. Trong quá trình tập dượt, người ta đã lắp một ống thổi hiện đại vào đầu chiếc kèn bạc để thổi thử. Khi nghệ sĩ thổi vào, nhạc cụ này đã bị nứt vỡ. Nhà khảo cổ học Alfred Lucas - thành viên trong nhóm khai quật lăng mộ của Howard Carter và cũng có mặt tại hiện trường lúc đó - đã phải nhập viện vì cú sốc này.
Dù vậy, họ vẫn không nản lòng và quyết định thử lại với chiếc kèn đã được hàn gắn. Ngay trước giờ phát sóng, bảo tàng bị mất điện, buộc họ phải thực hiện buổi thu âm dưới ánh nến. Chỉ vài tháng sau khi những chiếc kèn được thổi lên, chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ. Với một số người, tất cả những sự kiện này như minh chứng cho lời nguyền huyền thoại về Pharaoh Tutankhamun - một quan niệm mà Ikram đã nhanh chóng bác bỏ.
Do đặc tính dễ hư hại, gần như chắc chắn những chiếc kèn này sẽ không bao giờ được thổi lại lần nào nữa. "Trong điều kiện lý tưởng, lẽ ra họ nên làm một bản sao và thử nghiệm trên đó trước. Tất nhiên, dùng bản sao thì không thể giống hệt như dùng hiện vật gốc. Nhưng tôi nghĩ việc thổi trực tiếp lên hiện vật gốc khá nguy hiểm, và đó là bài học mà chúng ta đã rút ra được", bà Salima Ikram nói.
Hai chiếc kèn 3.000 năm trong lăng mộ vua Tutankhamun
Ảnh: Bảo tàng Ai Cập
Ngày nay, hai chiếc kèn đã có một ngôi nhà mới tại Bảo tàng Lớn Ai Cập (Grand Egyptian Museum) trị giá hàng tỉ đô la, nơi vừa mở cửa vào tháng 11 năm ngoái. Công tác an ninh tại đây cũng được đặt lên hàng đầu; trước đó, một trong hai chiếc kèn từng bị đánh cắp khỏi Bảo tàng Ai Cập ở Cairo năm 2011. Vài tuần sau, nó được tìm thấy cùng với các cổ vật bị đánh cắp khác bên trong một chiếc túi tại ga tàu điện ngầm Cairo.
Liệu bản thu âm năm 1939 có xứng đáng với những rủi ro từng xảy ra đối với cổ vật? Theo bà Christine Finn, nhà khảo cổ học, thì dường như mọi người sẵn sàng chấp nhận rủi ro đó vì niềm khao khát được tiếp cận và trải nghiệm quá khứ một cách chân thực nhất.
Việc Howard Carter phát hiện ra lăng mộ của Tutankhamun vào năm 1922 là một trong những sự kiện khảo cổ phi thường nhất thế kỷ 20, hé lộ một kho tàng hiện vật giúp làm sáng tỏ đời sống và văn hóa Ai Cập cổ đại. Trong số những báu vật này có hai chiếc kèn trumpet đặc biệt, mỗi chiếc đều mang lại cái nhìn sâu sắc về các nghi thức và cả truyền thống quân sự của thời kỳ Tân Vương quốc Ai Cập (thế kỷ 16 đến thế kỷ 11 trước Công nguyên).
Bình luận (0)