Đồng bằng gợi nhớ

0 Thanh Niên
(TN Xuân) Sống ở miền Nam hơn 42 năm, đã đến nhiều tỉnh đồng bằng Nam bộ, nhưng năm nay lần đầu tiên tôi mới được đi qua dòng sông Cổ Chiên.

(TN Xuân) Sống ở miền Nam hơn 42 năm, đã đến nhiều tỉnh đồng bằng Nam bộ, nhưng năm nay lần đầu tiên tôi mới được đi qua dòng sông Cổ Chiên.

 
Đồng bằng gợi nhớ Ảnh: Bạch Dương
Cổ Chiên - cái tên thật lạ và thật đẹp, đẹp như dòng nước cuồn cuộn phù sa nuôi cây lá hai bên bờ, thật ra là một nhánh sông Tiền, dài 82 cây số, trên bản đồ chỉ là một đường vẽ màu xanh nhỏ bé.
Hồi trung học đệ nhất cấp, trường tôi thiếu thầy giáo, một năm thầy Phạm Văn Bảy, người thầy dạy toán hay nhất quận Mộ Đức hồi đó, đã nhận lời dạy thêm môn địa lý. Trong giờ giảng, thầy ít khi truy bài học trò, nhưng bắt cả lớp phải chia nhóm để tập vẽ bản đồ đất nước. Thầy dạy chúng tôi cách đo tỷ lệ thật chính xác và yêu cầu vẽ bản đồ nước Việt Nam thống nhất chứ không phải bản đồ của một nửa nước phía nam. Chúng tôi mua giấy croquis khổ lớn dán rộng ra, nắn nót vẽ từng nét bút chì màu, và dòng sông Cổ Chiên vừa lạ lẫm, vừa thân thuộc đi vào trí óc non nớt của tôi hồi ấy, cùng với những tên sông xa xôi đầy thương mến: Nậm Thi, Lục Nam, Kinh Thầy... tận phương bắc; Rạch Gầm, Vàm Nao, Gành Hào... ở phương nam.
Giờ địa lý của thầy nuôi trong lòng tôi giấc mơ một ngày nào được đi thuyền trên khắp các dòng sông nước mình. Lần đó, thầy khen lớp tôi ai cũng có hoa tay, rồi thầy chọn tấm bản đồ của nhóm tôi treo ở văn phòng nhà trường. Đứng ngắm hồi lâu “tác phẩm” của chúng tôi, thầy bảo: Đất nước mình là một dải đất dài với nhiều hải đảo từ bắc chí nam, phơi ra trước biển, nên bao kẻ thèm khát, rồi loạn lạc và khổ sở hoài hoài mới giữ được đất đai, núi rừng, sông biển của Tổ quốc.
Hôm tôi đến, cuối tháng 9, đã thấy cầu Cổ Chiên, nối liền Mỏ Cày và Càng Long, tượng hình với những móng cọc nhô lên biển nước. Có lẽ rồi lịch sử sẽ ghi nhận việc xây dựng những cây cầu ở đồng bằng sông Cửu Long là một trong những thành tích lớn nhất thời công nghiệp hóa. Năm ngoái, cầu Cao Lãnh trên sông Tiền bắc qua huyện Lấp Vò, cầu Vàm Cống trên sông Hậu nối huyện Lấp Vò với quận Thốt Nốt cũng đã được khởi công gần như cùng một lúc. Những cây cầu dây văng tiếp sau cầu Mỹ Thuận, Cần Thơ, Rạch Miễu lần lượt xuất hiện, kéo đồng bằng gần với thành phố và gần lại với nhau. Đường từ Trà Vinh, Đồng Tháp về Sài Gòn rút ngắn bớt thời gian. Những chiếc phà tận tụy bao năm, giờ sắp hoàn thành sứ mệnh, sẽ lui vào ụ sắt. Sẽ không còn cảnh chờ đợi qua phà giữa ngày mưa dầm hay trong cơn nắng gắt. Đường tiêu thụ của nông sản đồng bằng thông thoáng và thuận lợi hơn. Gần tết, hoa quả nơi đây vừa theo đường sông, vừa theo đường bộ tỏa về các ngả, đường dù xa vẫn giữ được hương vị của đất.
Trước đó một tháng, trên đường về Bến Tre thăm nhà văn Trang Thế Hy, tôi bỗng nhớ nhận xét của thiền sư Nhất Hạnh về đất và người đồng bằng trong một bài tùy bút viết cách đây nửa thế kỷ nhân dịp nhà sư đến thăm xứ dừa: “Sống bên những dòng sông như thế và qua lại trên những dòng sông trùng trùng gợn sóng như thế, làm sao có thể trở thành ủy mị và xa thực tế cho được?”. Người tu sĩ có một lòng tin sắt đá: “Cửu Long Giang vạn đời sẽ không mất vẻ oai hùng của nó, sẽ không bao giờ trở thành một dòng sông tầm thường và thoái hóa”. Nhưng bây giờ Mê Kông là “dòng sông nghẽn mạch” đang kêu cứu, vì những con đập án ngữ ở đầu nguồn cho đến hạ lưu, như nhà văn, bác sĩ Ngô Thế Vinh báo động.
Những lần đến Bến Tre, Đồng Tháp, Cà Mau, Trà Vinh... tôi vẫn thường vào các hiệu sách tìm bưu thiếp in phong cảnh địa phương nhưng rất khó tìm thấy. Hình như người đồng bằng quảng bá du lịch không giỏi bằng người Tây nguyên. Ở Đà Lạt, dễ tìm được bưu thiếp để nhắc Đặng Tiến những ngày dạy học xứ sương mù. Ở Buôn Ma Thuột cũng tìm được bưu thiếp in cảnh Buôn Đôn để gửi tặng Hoàng Ngọc Biên đã có những ngày theo cha lên sống nơi đây. Những người làm văn hóa và du lịch ở đồng bằng chưa nghĩ ra hay do tôi chưa tìm kỹ?
Cổ Chiên - cái tên thật lạ và thật đẹp như dòng nước cuồn cuộn phù sa nuôi cây lá hai bên bờ -  Ảnh: Diệp Đức Minh
Cổ Chiên - cái tên thật lạ và thật đẹp như dòng nước cuồn cuộn phù sa nuôi cây lá hai bên bờ
-  Ảnh: Diệp Đức Minh
Lần đến Hồng Ngự đúng vào dịp rằm tháng bảy, nhớ nhà thơ Diễm Châu có một bút danh gắn với miền đất này, tôi đi ra bờ sông chụp mấy tấm ảnh bến đò thị xã. Dừa, bắp, đậu, dưa hấu, khoai lang, khoai mì, cam quýt... từ bên cồn chở về nườm nượp, trai tráng khiêng những giỏ cần xé chất đầy tú hụ lên bờ. Từ cầu Hồng Ngự nhìn xuống, những ngôi nhà bè nối tiếp nhau, mái tôn sáng lấp loáng dưới ánh nắng. Tôi hẹn mình sẽ trở lại nơi đây một lần nữa để vào thăm những xóm cồn đang sạt lở, thăm một vùng đất mà đồng bào theo đạo Công giáo, Phật giáo, Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo cùng sống hòa thuận hàng mấy chục năm qua, ngày lễ trọng của tôn giáo này thì tín hữu của tôn giáo khác cũng tham dự như một ngày hội chung.
Trước khi từ giã Trà Vinh, tôi được một cô giáo tặng hai tập sách mỏng viết về văn học địa phương. Lần giở những bài giảng văn, gặp lại những cái tên đáng kính: Bùi Hữu Nghĩa, Nguyễn Thi, Truy Phong... Tôi nói với các anh chị trong lớp là còn thiếu một người mà Trà Vinh phải ghi nhớ: Giáo sư Lý Chánh Trung, người thầy đã sinh ra và đi học ở đây thuở thiếu thời, đã ghi lại không khí Trà Vinh những ngày Cách mạng tháng Tám và Nam bộ kháng chiến. Trong Hồi ký của một cựu học sinh trường Tây, thầy viết: “Tỉnh tôi có ao Bà Om, chùa Ông Mẹc, có những con đường rợp mát ngoằn ngoèo chạy qua những “sóc” Miên trầm lặng, những mái chùa nhọn lễu vàng tươi ẩn hiện giữa những rặng sao cao vút, mùa khô gió lộng thổi, hoa sao bay rợp trời, hai cánh quạt vù vù như máy bay lên thẳng...”. Thầy Trung bây giờ yếu lắm, trí nhớ lẫn lộn, chắc không biết những hàng sao và hàng dầu cổ thụ tươi xanh trên con đường dọc sân bay đã bị đốn hết. May là đã có những cây sao và cây dầu mới được trồng lại để thay thế nên nhiều con đường trong phố vẫn còn rợp bóng lá xanh.
Những dòng sông, những cây cầu, những chuyến phà, những hàng cây, những con người với bao nỗi niềm dâu bể sẽ còn kết nối với giấc mơ lãng du thời niên thiếu.

Bình luận

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm