Từ người giàu nhất trên sàn chứng khoán, ông trở thành con nợ nổi tiếng nhất Việt Nam. 10 năm sau (2016 - 2026), từ đáy sâu vực thẳm ông đã đưa Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) trở lại trong một sự kiện không thể ấn tượng hơn. Bầu Đức gọi ngày 18.1.2026 là ngày "đặc biệt của đặc biệt" khi ông triệu tập hơn 300 cán bộ - nhân viên từ Lào, Campuchia và mọi miền tổ quốc về Gia Lai trong một buổi lễ lạ lùng nhất mà tôi từng thấy.

Hình: Thi Hà

Quần Jeans, sơ mi hồng, áo đen khoác ngoài, tóc bạc trắng, bầu Đức bước thoăn thoắt lên sân khấu trong một ngày mà ông nhấn mạnh "đặc biệt của đặc biệt". Bài phát biểu của ông không hoa mỹ cũng chẳng lớp lang sau trước, cứ "rút ruột" ra mà nói. Ông xưng "anh", gọi nhân viên là "các em"; thỉnh thoảng lại "tôi" và "các bạn"… nghe lạ lạ. Nhưng bầu Đức là thế, ông chẳng theo một khuôn mẫu nào. Ông làm mọi cái theo suy nghĩ của mình, thứ dẫn đường duy nhất là "lương tâm và danh dự", như ông hơn một lần nói với tôi.

Lần này cũng vậy, bầu Đức triệu tập hơn 300 cán bộ - nhân viên trong tổng số 499 người trong tập đoàn về Gia Lai để công bố "tặng không" 160 căn hộ trị giá từ 2 - 8 tỉ đồng cho 160 người, những người còn lại nhận ít nhất 10.000 cổ phiếu thưởng vì đã đồng hành với ông, với HAGL trong giai đoạn khó khăn nhất.

Hai năm trước, ông từng nói với tôi, trả nợ tiền xong, ông sẽ trả nợ những ân tình mà cuộc đời mang lại cho ông. Đó là những người ở bên cạnh ông tới giờ này. "Ngay khi anh ngồi đây uống trà với em, bộ máy vẫn cứ chạy, hoạt động kinh doanh vẫn diễn ra. Công ty có thời điểm 6 tháng không trả lương, mọi người vẫn làm bình thường, vui vẻ. Nên không có những người đó anh không thể vượt qua chặng đường vừa rồi. Bằng cách nào đó chưa biết, nhưng anh sẽ giúp người ta một cách sòng phẳng. Giờ anh 63 tuổi, tới 65 tuổi trả nợ xong rồi trả ơn cuộc đời nữa là toại nguyện. Cuối cùng thì cũng có mang bao tiền xuống đất được đâu mà tranh giành", bầu Đức nói.

Tôi nhớ đó là buổi trà chiều một ngày cuối tháng 9 năm 2024 tại khách sạn Rex, "đại bản doanh" gắn liền với bầu Đức từ thời là người giàu nhất cho tới khi trở thành con nợ nổi tiếng nhất VN. Dù TP.HCM sau này có thêm nhiều điểm mới, ông vẫn gắn bó với REX mỗi khi tới Sài Gòn. Ông không muốn thay đổi, như cách ông sống với cuộc đời này và như cách hàng trăm nhân viên chọn ở lại với ông trong cơn nguy khốn nhất.

Ơn giời cuối cùng ngày ấy cũng đã tới. Từ tối hôm trước khi ngồi nhậu tại Học viện bóng đá HAGL cho tới bữa tiệc sau buổi lễ tri ân, vẻ mãn nguyện hiện rõ trên toàn bộ dáng vẻ bầu Đức. Ông đi lại, cụng ly, cười nói… sảng khoái vô biên. Cứ thỉnh thoảng ông lại ghé vào bàn tôi, nghe những lời chúc tụng, hùa theo, cười tít mắt… hể hả còn hơn cả người được tặng quà. Ông nói với tôi, không dưới 3 lần "cảm thấy quá sung sướng khi làm việc này". Giờ thì tôi hiểu vì sao ông nhất định muốn tôi phải có mặt ở đấy.

Bầu Đức gọi đó là lễ tri ân, nhưng đầu tôi cứ nghĩ đến câu "trả nợ cuộc đời" mà ông đã nói. Có lẽ nó hợp với những gì tôi chứng kiến trong hành trình 1 thập kỷ bão táp của ông.

Từ người giàu nhất trên sàn chứng khoán rồi thua lỗ, mất thanh khoản… và trở thành con nợ tai tiếng nhất VN. Trong 10 năm "lặn sâu" cày trả nợ, nghĩa cử ông nhận không ít nhưng đắng cay thế thái nhân tình cũng rất nhiều. Tất cả hun đúc ông quyết tâm, bằng mọi giá đưa HAGL trở lại. Mục tiêu đó giúp ông có sức mạnh lao như điên trên các cung đường hiểm trở đèo núi từ Việt Nam qua Lào, Campuchia hằng ngày, hằng tuần, hàng tháng, hằng năm. Giúp ông biến ngàn chục ngàn hecta đất hoang thành ruộng vườn; giúp ông kiên nhẫn chặt trồng - trồng chặt, không phải vì cây này con kia kém hiệu quả mà để tìm kiếm dòng tiền nhanh nhất giúp công ty tồn tại. Rồi từ tồn tại tới trả nợ, từ nợ lớn thành nợ nhỏ; từ nợ nhỏ tới có lãi, từ lãi chỉ đủ biết mình đã "về bờ" tới lãi ngàn tỉ…

Nếu nhìn cả hành trình đó thì ngày 18.1.2026 đúng là "đặc biệt của đặc biệt": Ngày doanh nhân Đoàn Nguyên Đức tự tin tuyên bố Hoàng Anh Gia Lai, tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu Việt Nam một thời, doanh nghiệp đầu tiên tuyên bố mất thanh khoản và cũng là doanh nghiệp đầu tiên được Chính phủ đồng ý tái cơ cấu đã chính thức trở lại. Một sự trở lại không thể hoành tráng hơn: Tỷ lệ nợ/vốn thấp nhất trên sàn chứng khoán, lỗ lũy kế hơn 7.000 tỉ đồng đã được xóa sạch, lợi nhuận năm 2025 đạt gần 2.500 tỉ đồng. "Hôm nay anh có thể tự tin tuyên bố với các bạn và hơn 30 cơ quan báo chí ở đây, HAGL hiện có một bản báo cáo tài chính đẹp nhất. Chúng ta là công ty tốt nhất", bầu Đức nói chẳng ngại ngần.

Nhưng sự trở lại được chờ đợi hơn cả chính là bản thân bầu Đức. Hồi sinh từ vực thẳm, bầu Đức của hôm nay vẫn giữ nguyên khí chất của người thủ lĩnh nói lớn - làm thật. Một tiếng sau lễ khởi công Khu phức hợp Phù Đổng tại khu đất kim cương ở phường Pleiku, ông tuyên bố "tặng không" 160 căn hộ trị giá khoảng 500 tỉ đồng cho 160 cán bộ nhân viên đã đồng hành cùng ông trong giai đoạn cam go nhất. 

Và đó chỉ là khởi đầu. Bầu Đức muốn cho đi nhiều hơn thế. "Chúng ta có 499 người, trong khi mới có 160 người được tặng căn hộ, vẫn còn hơn 300 người chưa có và cánh cửa vẫn mở. Tôi muốn cả 499 người đều được tặng căn hộ", ông tuyên bố. Nhưng căn hộ không phải là món quà duy nhất, HAGL có nhiều phần thưởng. Một tuần trước lễ tri ân, có người được thưởng 800 triệu đồng nhờ vượt năng suất. Chỉ tính riêng lần này, 16 công trường nhận hơn 5 tỉ đồng. "Khoán bầu Đức" mở ra gần 3 năm trước đã và vẫn đang tạo ra những nông dân bạc tỉ; những giám đốc có thể ngủ trong trại heo nhưng phóng xe hơi đời mới đi thăm ruộng vườn, đi máy bay hạng nhất...

Chưa hết. "Tôi sẵn sàng mở cơ chế, tiếp tục nghiên cứu ra những phần thưởng rất đặc biệt để công ty có, các bạn có. Nếu các bạn tiếp tục cống hiến cho tập đoàn, không giàu mới lạ", bầu Đức dẫn cả hội trường từ cơn địa chấn này đến cơn sốc khác. 

Không khí như vỡ tung.

Nhưng điều quan trọng nhất của buổi lễ chính là những phút trải lòng mà Bầu Đức đã đợi gần 10 năm, khi đã trả hết nợ tiền, nợ đời mới lần đầu tiên lên tiếng. Đây là điều có lẽ ít ai ngờ tới. 

Bởi một thập kỷ ngụp lặn trong nợ nần thị phi, những lúc cần lên tiếng… thì ông lặn sâu, mất tăm. Đó là khi cao su lao dốc, HAGL công bố mất thanh khoản, cả thị trường sục sôi. "Lúc này, dư luận xã hội coi chúng ta không ra gì, nói chúng ta không biết quản trị, quản lý nên đầu tư thất bại. Nhiều người trong nội bộ hoang mang…", bầu Đức thừa nhận. Tình hình lúc ấy căng như dây đàn, tất cả chờ một lời từ ông, nhưng ông im lặng. Khi công ty không có tiền trả lương kéo dài, cứ loay hoay trồng chặt, chặt trồng… người trong tập đoàn nhìn nhau nghi ngại, ông không nói gì. Khi âm thầm viết đi bức thư tay cho ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Thaco như một cứu cánh cuối cùng, ông cũng không tiết lộ. Thậm chí ngay cả đến lúc nhận được khoản tiền 2.000 tỉ đồng từ ông Trần Bá Dương, mở ra cơ hội hồi sinh, bầu Đức vẫn im lặng. Ông không thanh minh, không giải thích, không trấn an và cũng chẳng tô vẽ những tia hy vọng... Ông cứ âm thầm chiến đấu để giữ công ty ở lại.

Giờ thì HAGL đã bỏ túi hàng ngàn tỉ đồng lợi nhuận; bầu Đức có thể ngồi ở phố núi thưởng tiền tỉ động viên đội U23 đá giải châu Á, tặng cả trăm căn hộ tri ân người lao động… Nói thẳng thì đến lúc này, sự cảm thông, thấu hiểu và chia sẻ… không còn ảnh hưởng đến sinh tồn của tập đoàn, ông lại giãi bày.

Tôi thì hiểu, một chút. Có lẽ ông muốn 499 người HAGL biết chính xác nhất về tổ chức mà họ đã "chiến đấu" để đưa nó hồi sinh trở lại. Ông muốn họ hiểu, họ đã đặt niềm tin đúng chỗ.

Ông bảo, 33 năm trước từ một xưởng gỗ nhỏ ở Tây nguyên, giai đoạn 2004 - 2012, HAGL trở thành một trong những công ty bất động sản lớn nhất Việt Nam. "Tại Gia Lai mà có công ty lớn nhất VN, chắc hẳn các bạn cũng tự hào?", ông hỏi nhưng không phải để nhận câu trả lời. 

Vì ông đã làm hơn thế rất nhiều.

HAGL là một trong những công ty đầu tiên của VN đầu tư ra nước ngoài. Khi qua Lào, họ vượt qua các doanh nghiệp Trung Quốc để trở thành công ty tư nhân đầu tư lớn nhất ở đất nước này. Tại Campuchia, Thái Lan, Myanmar… các dự án của tập đoàn đến giờ, vẫn là là những dự án hàng đầu. "Anh kể lại để nói với các bạn rằng, HAGL có một tầm nhìn chiến lược, một khát vọng rất lớn chứ không phải tư duy cò con", bầu Đức nhấn mạnh.

Khi nói ra được điều này, tôi tin bầu Đức đã cất được gánh nặng nhất trong lòng. Gần 1 thập kỷ chiến đấu trả nợ trong lời ong tiếng ve về sai lầm, về quản trị... Khi cay đắng nhất ông chỉ lao vào làm việc, không thanh minh, không đôi co. Bởi ông hiểu, câu trả lời duy nhất là đưa HAGL trở lại. Còn không, mọi lý lẽ chẳng có ý nghĩa gì. Và ông đã làm được, đã có câu trả lời cho thị trường, cho người lao động và cho cả giới báo chí "rất thích viết về khó khăn, về nợ của HAGL".

Cũng chỉ khi sóng gió đi qua, ông mới chia sẻ "cả đời không bao giờ quên" cánh tay đầu tiên giơ lên xung phong ở lại của "anh Hóa, giờ làm giám đốc một công ty của HAGL" khi ông qua Lào bàn chọn cây gì cho doanh thu nhanh nhất. Mùng 4 tết năm 2016, thời điểm cả nước vẫn đang trong kỳ nghỉ lễ thì ở xứ Lào nắng gió, những cây chanh dây, ớt đầu tiên được trồng xuống, mang theo niềm hy vọng mong manh của bầu Đức. Cuối cùng thì trời không phụ người có lòng, những đồng doanh thu ít ỏi từ 2 loại cây ngắn ngày này đã trở thành cứu cánh, giúp HAGL có tiền trả lương. Dù chưa đủ nhưng tín hiệu tích cực lan rộng, kích thích tất cả các nông trường đồng lòng, chung sức cùng ông cày sâu cuốc bẫm trên những cánh đồng bất tận tìm lối thoát cho tập đoàn.

Và dù sóng gió đã qua, ông vẫn không quên nhắn nhủ cán bộ - công nhân viên tập đoàn: "Chúng ta với Thaco là đối tác, nhưng anh Dương đã đưa cho anh 2.000 tỉ đồng không một tờ giấy. Trên đời có người như thế đấy. Anh nghĩ không chỉ anh mà tất cả các bạn đều phải biết ơn. Vì nếu không có số tiền đó, HAGL không thể tái cấu trúc…".

Trên tất cả ông khẳng định "rất vinh dự vì có một đội ngũ cực kỳ trung thành. Nếu không có các bạn, HAGL sẽ vĩnh viễn không thể trở lại…".

Sau gần 10 năm im lặng, bầu Đức đã chính thức lên tiếng. Một lần duy nhất. Trong một ngày "đặc biệt của đặc biệt". Như vậy đấy. 

Hình: Thi Hà

Đó là lời hiệu triệu của bầu Đức trong "ngày đặc biệt của đặc biệt". Dù HAGL năm 2025 đã lãi tới 2.500 tỉ đồng nhưng bầu Đức bảo, đó chỉ là vạch xuất phát. "Tôi đã có một chiến lược cực kỳ tham vọng cho 5 năm tới và sau 5 năm nữa, chúng ta phải là công ty nông nghiệp số 1 Việt Nam, nhất định phải là số 1 và số 1 hay không là do chính các bạn ngồi đây. HAGL khi ấy mới là HAGL", bầu Đức tuyên bố.

Ông cũng khẳng định, tham vọng này xuất phát từ cơ sở thực tiễn chứ không hề viển vông: Diện tích đất HAGL hiện tại khoảng 30.000 hecta "nhưng tôi sẽ tăng diện tích hằng năm lên". 

Ông không nói suông. Theo kế hoạch ban đầu đến 2027, HAGL phải trồng được 10.000 hecta cà phê nhưng ông đã điều chỉnh, dứt điểm kế hoạch này trong năm 2026. Đến năm 2027 - 2028 tập đoàn sẽ nâng tổng cộng diện tích trồng cà phê lên 20.000 hecta. "Cộng với 7.000 hecta chuối, 3.000 hecta sầu riêng, 2.000 hecta dâu tằm và 3000 - 4.000 hecta cây trồng khác. Cùng với trình độ nông nghiệp công nghệ cao hiện nay thì hiệu quả rất lớn. Đây là cơ sở để khẳng định chúng ta hoàn toàn có thể tiến tới vị trí số 1", bầu Đức tự tin và kêu gọi "Năm 2026 là năm bản lề kỷ nguyên mới của chúng ta. Vì vậy, anh yêu cầu các bạn, trong 5 năm tới, không được rời "quân ngũ" và chiến đấu hết mình để đưa kế hoạch về đích".

Suốt bao năm chứng kiến ông cày như điên trả nợ, có những lúc tưởng chừng không thể vượt qua, trong tầm nhìn hạn hẹp của mình, tôi đã nhiều lần thầm mong, chỉ cần HAGL "về bờ"đã là thành công ngoài sức tưởng tượng. Nhưng bầu Đức chẳng bao giờ "an phận", ông đã trồng cây thì đơn vị tính bằng ngàn hecta, đã nuôi con thì tính số lượng hàng vạn, đã về bờ thì lại giong buồm ra đại dương…

"Các bạn nghĩ xem, nếu Gia Lai có một công ty nông nghiệp lớn nhất VN, tôi tin rằng, các bạn sẽ cực kỳ tự hào. Tôi đề nghị các bạn khắc sâu trong đầu điều này và chúng ta phải làm bằng được, phải trở thành công ty nông nghiệp số 1 Việt Nam. Đó là lí do hôm nay tôi triệu tập các bạn về đây để tuyên bố rằng, các bạn cứ yên tâm làm việc, mọi chuyện đã có anh Ba lo".

Hội trường một lần nữa, lại nổ tung. 

Tôi một cách may mắn lại có mặt để chứng kiến: Bầu Đức của 17 năm trước tôi gặp phỏng vấn khi ông trở thành người giàu nhất trên sàn chứng khoán; bầu Đức của 10 năm nợ nần ngập đầu và bầu Đức trong ngày "đặc biệt của đặc biệt"... thời gian vẫn trôi, cuộc đời dẫu thăng trầm nhưng ông vẫn thế: Nói lớn và làm thật, sảng khoái vô biên.