Thành Hà Nội - Những thay đổi theo thời gian

Các bức ảnh cho thấy sự biến đổi nhanh chóng của thành Hà Nội trong 15 năm từ lúc sĩ quan Pháp Henri Rivière chiếm thành lần hai (1882) cho đến khi việc phá hủy thành lũy kết thúc (1897), và khoảng thời gian Hà Nội dưới thời Pháp thuộc. Hoàng cung, dinh thự, các công trình tôn giáo... bị phá bỏ để biến thành những tòa nhà dân sự và quân sự: chùa Báo n bị phá hủy để xây Sở Bưu điện (1888), tháp Bảo Thiên bị phá hủy để xây nhà thờ St.Joseph (1886), ở các cửa thành, các doanh trại bộ binh thuộc địa, các lô cốt công sự được dựng nên...

Điều đặc biệt là triển lãm còn trưng bày nhiều tư liệu quý giá, hiếm có liên quan tới thành Hà Nội, như: bức thư viết bằng chữ Hán của quan thượng thư ở Huế gửi Thống đốc Nam Kỳ vào ngày 28.3.1883, trích đoạn các bài xã luận trên báo Lindépendance Tonkinoise (Độc lập Bắc Kỳ) chỉ trích việc phá bỏ tường thành, lấp hào, đầu cơ đất đai của thực dân Pháp, bản nghị định về việc phá hủy thành ngày 15.2.1894 do Toàn quyền Đông Dương quyết định...

Kỳ đài (bây giờ là Cột cờ Hà Nội) được chuyển thành tháp canh, lầu Đoan Môn ở phía sau (1891)

Chùa Báo n bị phá hủy năm 1888 để xây Sở Bưu điện

Phía nam thành phố nhìn từ Kỳ đài (1907) - Ảnh do Ngọc Thắng chụp lại

Nhiều tấm bản đồ, hình ảnh phác họa những đại lộ trong khu vực thành Hà Nội 1894, tình trạng phá hủy và xây dựng các công trình dân sự 1888-1894... cũng được trưng bày. Những tư liệu này giúp người xem hình dung rõ nét về quy hoạch không gian đô thị Hà Nội của thực dân Pháp.

Triển lãm là ý tưởng của ông Oliver Tessier, PGS nhân chủng học, thành viên của Viện Viễn Đông Bác Cổ (Pháp), đã có gần 20 năm nghiên cứu về nhân chủng học và Việt Nam. Hình ảnh, tư liệu trong triển lãm được sưu tập kỳ công từ các nguồn nước ngoài, như từ thư viện ảnh của Viện Viễn Đông Bác Cổ (Paris, Pháp), phòng bản đồ và sơ đồ của Thư viện quốc gia Pháp, Cục Lưu trữ quốc gia hải ngoại, thư viện ảnh của Bảo tàng Guimet, bộ phận lưu trữ tư liệu ảnh thuộc Phòng lịch sử Bộ Quốc phòng Pháp, quỹ tư liệu ảnh ASEMI thuộc Thư viện Đại học Nice Sophia - Antipolis...

Triển lãm Từ chuyển đổi đến phá hủy thành Hà Nội thế kỷ XIX: Những thách thức chính trị và quy hoạch không gian đô thị do Trung tâm Văn hóa Pháp, Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (Hà Nội) và NXB Tri thức tổ chức, diễn ra từ ngày 24 tới 29.9.

Minh Ngọc