Dễ như soạn từ điển

4
Chả biết câu nói trên đã được coi là thành ngữ mới hay chưa nhưng quả thật thời gian mươi năm trở lại đây, với sự xuất hiện của khá nhiều cuốn từ điển tiếng Việt, nhất là từ điển dành cho học sinh, được biên soạn cực kỳ cẩu thả, chất lượng quá kém, thì thấy dân gian nhận xét như thế cũng chả sai.

Trong lời giới thiệu cuốn Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ năm 1988, Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết “từ điển có tác dụng chuẩn hóa và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”. Từ điển cần cho tất cả mọi người, kể cả người đã thông thạo tiếng mẹ đẻ. Với những ai làm công việc có liên quan nhiều đến ngôn ngữ (nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà báo, thầy cô giáo, học sinh…) thì từ điển lại càng cần thiết. Nó là cẩm nang, chìa khóa, là công cụ tra cứu, xác định… để người ta có thể yên tâm khi sử dụng ngôn ngữ mà không sợ sai.

Mặc dù không có quy định nào về người soạn từ điển nhưng thực tế cho thấy không phải ai làm cũng được. Với tiếng Việt, một ngôn ngữ khá phức tạp, vay mượn từ ngữ nước ngoài nhiều, lại biến động mạnh, phát triển nhanh thì công việc biên soạn từ điển tiếng Việt càng đòi hỏi phải do những chuyên gia, tập thể tài giỏi, kiến thức rộng, hiểu biết sâu, giàu vốn sống, nhiều kinh nghiệm, và đặc biệt phải có tác phong làm việc khoa học, cẩn trọng, công phu. Trong làng tác gia từ điển tiếng Việt xưa nay, những cái tên chỉ cần nhắc lên đã đủ giúp ta hình dung tầm vóc con người: Trương Vĩnh Ký, Thanh Nghị, Đào Duy Anh, Hoàng Xuân Hãn, Văn Tân, Nguyễn Kim Thản, Hoàng Phê… Họ được xã hội thừa nhận, kính trọng cả về tài năng lẫn nhân cách. Lấy trường hợp cụ Đào Duy Anh. Cả chục năm trời tìm hiểu, mày mò tra cứu, hệ thống hóa, một mình cụ làm tất tật mọi công đoạn, cuối cùng Hán Việt từ điển ra đời. Nếu chỉ riêng cái tên tác giả Đào Duy Anh lúc ấy cũng đủ đảm bảo uy tín cho sản phẩm, nhưng là người cẩn trọng, cụ vẫn kính cẩn mời cụ Phan Bội Châu (Hãn Mạn Tử) hiệu đính, chỉnh lý sai sót. Trong lời đề từ, cụ Phan viết: “Mới mẻ thay, quý hóa thay! Khổ tâm nghị lực như Đào quân”. Tài giỏi đến như thế, nhưng trong lời cẩn chí, soạn giả Đào Duy Anh vẫn hết sức chân thành: “Có khuyết hám và sơ suất đến bao nhiêu, tưởng các ngài cũng sẵn lòng mà lượng thứ cho”.

Ấy vậy mà, coi lại đám hỗn độn từ điển tiếng Việt hiện nay, chúng ta không khỏi buồn lòng. Dường như không ít người xem việc biên soạn từ điển cũng dễ như đi chợ mua mớ rau con cá. Hồi giữa tháng 11, Bộ Thông tin - Truyền thông đã phải ra quyết định thu hồi một lúc 8 đầu sách từ điển tiếng Việt, hầu hết của những tác giả chuyên làm cái việc xào xáo chỗ này một ít chỗ kia một ít, rất phản khoa học. Họ còn bịa đặt, thêm thắt, làm méo mó, sai nghĩa tiếng Việt một cách trầm trọng, mà những cuốn từ điển tiếng Việt dành cho học sinh của tác giả Vũ Chất bị dư luận lên án là một ví dụ.

Để giữ cho tiếng Việt trong sáng, chuẩn mực, hãy chấn chỉnh việc biên soạn và xuất bản từ điển, đừng thả lỏng như hiện nay. 

Nguyễn Thông

>> NXB Trẻ nhận lỗi xung quanh cuốn Từ điển tiếng Việt
>> NXB Trẻ khẳng định không liên kết làm cuốn từ điển “ngây ngô”
>> Đường đi của cuốn từ điển 'ngây ngô

Bình luận 4

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Lê Văn Nhung

Lê Văn Nhung

Người làm việc vì cái tâm giờ rất hiếm, kẻ làm việc vì tiền thì rất nhiều.Thu hồi quyển sách viết sai thì dễ, nhưng thu hồi kiến thức sai nếu do sách viết có dễ không? Muốn chấm dứt tình trạng này thì nếu chỉ quy trách nhiệm và xử lý nhà xuất bản thì không phải là biện pháp tốt, mà thu hồi học vị, học hàm người chủ biên thì mới là giải pháp hữu hiệu.
Đường Hình

Đường Hình

Lỗi này thuộc về bộ phận biên soạn và cơ quan cấp giấy phép xuất bản. Thiết nghĩ cần xem lại công tác quản lý xuất bản và công tác chọn đội ngũ biên soạn. Người chủ biên phải làm công tác biên soạn thật sự hoặc ít ra cũng đọc kỹ bản thảo mới được. Xin đừng đứng tên để tạo sức nặng cho sản phẩm.
La Ba

La Ba

Cần phải có cơ quan nhà nước TW công bố rộng rãi 1 từ điển tiếng Việt chuẩn để tất cả mọi người đều hiểu tiếng Việt 1 nghĩa. Tại sao lại không làm việc này?
Hữu Thắng

Hữu Thắng

Người soạn sai một người cho in sai mười. Nhưng cuối cùng thì chỉ bị xử lý một cách hời hợt, cho qua. Không biết khi nào thì " trên mới nghiêm" để "dưới không loạn".

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Khó hiểu!

Khó hiểu!

Báo Thanh Niên nhiều lần phản ánh tình trạng tái lấn chiếm vỉa hè, lòng đường ở các quận trung tâm TP.HCM để giữ xe, thu tiền.
Báo cáo mới - trật tự cũ

Báo cáo mới - trật tự cũ

Giải pháp kiểu “ra văn bản” với “có văn bản” ấy thì đúng là chỉ duy trì được trật tự cũ đã là may, chứ làm sao có thể ra một trật tự mới văn minh như mong đợi.
'Ông' cầu đường chờ 'ông' cấp nước

'Ông' cầu đường chờ 'ông' cấp nước

Kịch bản 'ông' cầu đường chờ ông điện, ông viễn thông, ông cấp thoát nước tưởng chỉ có hàng thập niên về trước, ai ngờ lại tái hiện ngay tại thời buổi mà người ta chỉ cần nhấp chuột là có thể phối hợp xuyên biên giới.
Lá chắn của 'cát tặc'

Lá chắn của 'cát tặc'

Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận “yêu cầu UBND H.Bắc Bình tổ chức kiểm điểm trách nhiệm các tổ chức, cá nhân, người đứng đầu huyện, xã”.