'Lobby' chính sách

4
Trước nghi vấn của các ĐBQH về “nhóm lợi ích” chi phối quá trình làm luật, ban hành chính sách để trục lợi, Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường - người chịu trách nhiệm “quản” quá trình thẩm định việc ban hành quy phạm pháp luật tỏ ra khá dè dặt. Ông nói có nghe, nhưng “chưa dám kết luận”.

Có 2 phản ứng khác nhau trước cách trả lời lấp lửng này của ông Cường. Người cho rằng ông Bộ trưởng đã làm chưa hết trách nhiệm, khi không thể có câu trả lời dứt khoát. Người khác nói, với tư cách một chính khách, câu trả lời ấy của ông Cường được hiểu là một lời xác nhận, có sự lũng đoạn chính sách của các nhóm lợi ích.

Thực ra, nếu việc vận động chính sách (theo nghĩa để có lợi cục bộ cho một nhóm tổ chức, cá nhân nào đó) mà “đổ” hết trách nhiệm cho Bộ trưởng Tư pháp thì cũng hơi nặng. Bởi vì, theo luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cũng chỉ thẩm định đối với các văn bản quy phạm pháp luật (luật, nghị định, quyết định của Thủ tướng…), các loại thông tư, thông tư liên tịch của các bộ ban hành thì không. Ngoài ra, nguyên tắc ban hành luật khung, hệ thống luật pháp của chúng ta hiện đang vận hành với quá nhiều văn bản dưới luật cũng khiến cho việc kiểm soát văn bản trở nên khó khăn, “lobby” chính sách ở một góc độ nào đó do vậy cũng trở nên thuận lợi hơn.

Ai cũng hiểu rằng, đằng sau các chính sách của nhà nước (chẳng hạn như bảo hộ công nghiệp ô tô, độc quyền điện, xăng dầu, giá thuốc), luôn có những nhóm người hưởng lợi (các tập đoàn ô tô trong nước, các hãng dược, các doanh nghiệp độc quyền) và những nhóm bị thiệt thòi (người tiêu dùng, các nhà nhập khẩu...). Có 2 câu chuyện rất điển hình, cho thấy sự vận động chính sách đã không còn xa lạ ở Việt Nam.

Thứ nhất là thị trường ô tô. Bằng việc duy trì chính sách bảo hộ sản xuất trong nước, các “đại gia” (chủ yếu doanh nghiệp FDI) đã thống lĩnh thị trường ô tô trong nhiều năm, với lớp lớp các đặc quyền về thuế và lệnh cấm nhập khẩu. Sự vận động chính sách ấy có thể sẽ không trở nên quá lộ liễu như vậy, nếu như sau 20 năm viễn cảnh “nền công nghiệp ô tô trong nước” không quá thảm hại đến nỗi, tỷ lệ nội địa hóa chỉ đạt 2-10% (so với cam kết 30-40%). Trong khi người dân luôn phải chịu giá xe cao gấp 3-5 lần so với các nước. Chuyện thứ hai là vụ Zuellig Pharma Vietnam (ZPV) hồi năm 2005. Nó cho thấy một sức mạnh khuynh đảo của nhóm doanh nghiệp dược nước ngoài với thị trường thuốc nhỏ bé của Việt Nam. Trong nhiều năm, ZPV liên tục nâng giá thuốc, có loại tăng tới 60%/năm. Báo chí đã có công phát hiện ra sự lũng đoạn này, trước khi Bộ Y tế buộc phải rút quyền phân phối thuốc của ZPV một cách “có trật tự”. Không còn sự độc quyền của ZPV, nhưng thị trường thuốc của Việt Nam kể từ sau đó vẫn đang có sự vận hành hết sức khó hiểu.

Môi trường thiếu minh bạch chính là lỗ hổng trong cơ chế để các nhóm lợi ích có thể chi phối chính sách. Chẳng hạn như cơ chế bộ chủ quản đối với các doanh nghiệp, trường học là nguy cơ cho các nhóm lợi ích nằm ngay trong bộ máy. Hoặc quá trình lập chính sách chưa minh bạch (thiếu việc phân tích chính sách, đánh giá tác động tới các nhóm xã hội) cũng có thể tạo cơ hội “đi đêm” của một vài nhóm lợi ích với quan chức. Việc lấp những lỗ hổng này là một phần trách nhiệm của nhà nước trong quá trình hoạch định chính sách.

An Nguyên

Bình luận 4

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Vũ Thị Minh Tâm

Vũ Thị Minh Tâm

Cảm ơn nhà báo An Nguyên và Tòa soạn báo Thanh niên đã nêu vấn đề này. Đây chính là "nỗi lòng" của người dân.
Tuấn Duy

Tuấn Duy

Tác giả viết một bài báo không thể hay hơn được nữa. Ai cũng muốn đọc. Cái hay chính là sự nói thẳng những điều nhức nhối bấy lâu nay mà ít người dám nói. Nếu có nhiều bài báo thế này và cũng có nhiều người "biết lắng tai nghe" nữa thì Việt Nam ta chẳng mấy chốc mà giàu mạnh.
Lương Tri

Lương Tri

Các đại biểu quốc hội thì nghi vấn, còn bộ trưởng Tư pháp thì nói có nghe "nhưng chưa dám kết luận". Vậy ai sẽ là người kết luận để trả lời trước những bức xúc của dân chúng. Đến bao giờ mới hết được nạn các "nhóm lợi ích" chi phối chính sách của nhà nước để hưởng lợi, những nhóm lợi ích này là ai? giải pháp nào cho vấn nạn này. Tôi nghĩ rằng, nhà báo An Nguyên đã nêu tương đối rõ hiện tượng vận động chính sách của những nhóm lợi ích hiện nay trên chính trường và thị trường Việt Nam. Tuy nhiên để "bắt tận tay, giay tận mặt" thì lại phải là những người, những cơ quan có thẩm quyền mới có thể làm được, trong đó trách nhiệm chính phải là của Bộ Tư pháp, Bộ Công an.
Nguyen Trung Hai, TP.HCM

Nguyen Trung Hai, TP.HCM

Hoan hô báo Thanh niên đã đăng bài báo này, đây thực sự là vấn đề Quốc hội cần quan tâm, vì vấn đề này ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế Việt Nam rất nhiều, nó ảnh hưởng không chỉ kinh tế vĩ mô mà còn ảnh hưởng rất lớn đến đời sống dân sinh. Quan trọng hơn cả là làm mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Mỗi chính sách ra không minh bạch người dân đều biết, nhưng họ không nói được và không dám nói, họ trông chờ vào Quốc hội, vào các cơ quan chuyên chính làm rõ việc này. Thực sự thì đây là vấn đề khó. Nhưng khó là không phải không làm được. Mong lắm thay Quốc hội có quyết sách để tạo môi trường cho các thành phần kinh tế phát triển bình đẳng. Có như vậy mới hy vọng kinh tế VN cất cánh.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Cảnh báo rồi thì sao?

Cảnh báo rồi thì sao?

Khi thông tin về tình trạng ô nhiễm không khí của Hà Nội nhiễu loạn mấy tháng trước, Báo Thanh Niên từng có nhiều bài viết đòi hỏi các cơ quan chuyên môn về môi trường cần có số liệu quan trắc đáng tin cậy và thông báo đầy đủ đến cho người dân.
Kinh doanh ngược đời

Kinh doanh ngược đời

Đó là chuyện Công ty TNHH thu phí tự động VETC, đơn vị triển khai đầu tư dự án thu phí tự động không dừng giai đoạn 1 xin trả lại hợp đồng thu phí không dừng, do quá lỗ.
Giải cứu...  quy trình

Giải cứu... quy trình

Nếu chúng ta tiếp tục đẻ ra các quy trình thay vì cải thiện sự dân chủ, công khai và minh bạch trong các quy trình của công tác cán bộ thì giống giải cứu nông sản sẽ tới lúc chúng ta phải giải cứu... các quy trình.