Cái xấu và năng khiếu ngụy biện của người Việt

162
Không ít người lấy sự nghèo để biện minh, bảo vệ sự tồn tại cho nền giao thông xe máy, nạn lấn chiếm lòng đường, vỉa hè… Một số người thậm chí còn đấu tranh để những thứ không phù hợp với các đô thị hiện đại, văn minh này tồn tại vĩnh viễn, bất chấp những hậu quả khủng khiếp...

 Cái xấu và năng khiếu ngụy biện của người Việt - ảnh 1
Một người chạy xe máy vào đường ngược chiều không phải vì theo gương xấu của vị quan xấu nào đó, mà vì muốn "cướp" đường để đi nhanh

Nếu cần phải tìm một tố chất con người nào đó mà người Việt ta giỏi hơn người các nước khác, thiết nghĩ đó là năng khiếu ngụy biện.

Chúng ta nói được với nhau, giải thích được cho nhau mọi thứ trên đời một cách dễ dàng và đầy thuyết phục. Kể cả những thứ chúng ta hiểu rất ít và thậm chí là cả những thứ chúng ta thực ra không hiểu gì.

Những cái xấu tràn lan trong xã hội: tham ô tham nhũng; ăn trộm, ăn cướp, kể cả giết người; rượu chè, cờ bạc, đĩ điếm; đầu độc nhau bằng hàng hóa độc hại, thực phẩm độc hại; vi phạm luật, gây rối loạn trật tự giao thông; lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, xả rác bừa bãi; chen lấn xô đẩy mọi lúc, mọi nơi...

Quan tham thì tại chính họ tham, cái đó rõ rồi và họ cũng không thanh minh. Họ chỉ tìm cách trốn tránh sự trừng phạt nghiêm minh của pháp luật.

Còn các kiểu dân hư thì chúng ta đều giải thích được hết. Rất đơn giản và đầy thuyết phục: dân hư bởi tại... quan tham!

Đó là câu nói gần như cửa miệng của rất nhiều người, cho nhiều hoàn cảnh khác nhau, của bản thân mình hoặc của người khác.

Chúng ta yên tâm rằng, một ngày quan hết tham hoặc hết quan tham, mọi người sẽ tử tế ngay và nước ta sẽ trở thành thiên đường về môi trường sống.

Cái xấu và năng khiếu ngụy biện của người Việt 2
Không ít người lấy sự nghèo để biện minh, bảo vệ sự tồn tại cho nền giao thông xe máy, nạn lấn chiếm lòng đường, vỉa hè làm chợ "cóc", làm chỗ giữ xe - Ảnh: Diệp Đức Minh

Nhưng hãy trung thực với mình đi!

Có bao nhiêu người ngoài 25 tuổi làm điều tốt không vì mục đích cá nhân của mình, mà đơn giản chỉ vì noi gương người tốt việc tốt của người ABC nào đó?

Có bao nhiêu người ngoài 25 tuổi làm điều xấu không vì động cơ cá nhân của mình, mà đơn giản chỉ vì theo gương xấu của người XYZ nào đó?

Ai chứ nhà tâm lý học nổi tiếng Abraham Maslow thì chắc không bao giờ chấp nhận cách giải thích vạn năng của người Việt chúng ta.

Theo Maslow thì mọi người đều hành động theo những nhu cầu cụ thể của chính bản thân. Mọi hành động của một cá nhân đều có một (hoặc một số) nhu cầu cá nhân sau nó. Bối cảnh hành động chỉ tác động, làm thay đổi lợi ích thu được và rủi ro phải chịu của hành động thôi. Có làm theo gương ai thì cũng là để đáp ứng các nhu cầu của bản thân người hành động.

Nói cách khác, một người tốt hoặc xấu không phải vì người khác tốt hoặc xấu, mà vì các lợi ích mà hành động tốt hoặc xấu có thể mang lại cho chính người đó.

Nếu các lợi ích đủ lớn, còn các rủi ro (hậu quả) được nhận thức là nhỏ (hoặc không có rủi ro) thì người đó sẽ hành động theo "sự chỉ đạo" của nhu cầu bản thân. Bối cảnh hành động chỉ có thể làm tăng hoặc giảm lợi ích và rủi ro.

Một vị quan thực hiện hành động tham ô vì lợi ích tiền bạc cho chính mình. Khi tham ô, vị quan đó nhận thức rủi ro của hành động tham ô là nhỏ.

Một người dân cướp của, người đó cướp của không phải vì theo gương xấu của vị quan tham ô nào đó, mà vì lợi ích tiền bạc cho chính mình. Khi cướp, người đó nhận thức rủi ro của hành động cướp là nhỏ.

Một người dân lao vào hôi của trong một vụ tai nạn giao thông hoặc thiên tai, người đó hôi của không phải vì theo gương xấu của vị quan tham ô nào đó, mà vì lợi ích vật chất cho chính mình. Hôi của cũng là cướp của. Khi hôi của, người đó nhận thức rủi ro bị xã hội lên án, hoặc bị bắt ra tòa xử, là nhỏ.

Một người dân vượt đèn đỏ, người đó vượt đèn đỏ không phải vì theo gương xấu của vị quan xấu nào đó, mà vì muốn đi nhanh qua ngã ba, ngã tư. Vượt đèn đỏ là "cướp" đường, thời gian và sự an toàn của người khác, xấu xa không kém cướp của. Khi vượt đèn đỏ, người đó nhận thức rủi ro mình bị các xe đi theo tín hiệu đèn xanh đâm chết, hoặc bị công an bắt phạt tiền, là nhỏ.

Một người dân chen lấn, xô đẩy khi mua hàng hay khám bệnh, người đó chen lấn, xô đẩy không phải vì theo gương xấu của vị quan xấu nào đó, mà vì muốn mua được hàng, hoặc được khám bệnh, nhanh hơn những người khác. Chen lấn, xô đẩy là "cướp" thời gian, sức khỏe của người khác, xấu xa không kém cướp của. Khi chen lấn, người đó nhận thức rủi ro bị lên án là nhỏ.

Đọc đến đây, không ít người sẽ nhìn ra "bảo bối" thứ hai: sự thiếu hụt về nhận thức, hay sự thiếu giáo dục. Họ sẽ nói: những hành động xấu đó trong dân là do nhận thức của con người nông cạn, do chất lượng giáo dục yếu kém (trong đó có các môn giáo dục công dân). Lỗi của ngành giáo dục, phải sửa từ giáo dục.

Nói như thế không sai và ngành giáo dục cần phải đổi mới toàn diện để tạo ra những thế hệ người Việt Nam có chất lượng hơn. Nhưng trong khi chờ những thế hệ người có chất lượng hơn đó, chúng ta vẫn phải có giải pháp đối với các "hàng hóa tồn kho", đó là chính chúng ta.

Chúng ta không thể bắt những người tuổi 20, 30, 40, 50 quay lại học lại từ lớp vỡ lòng và các môn học đạo đức công dân có chất lượng tốt hơn.

Cũng không cần thiết phải làm điều đó, vì ngoài giáo dục ở nhà trường, còn có giáo dục gia đình, giáo dục xã hội, giáo dục pháp luật, trong đó mỗi người đều có thể tự học, được học, thậm chí bị bắt học. Không ở đâu giáo dục ở nhà trường có thể thay thế được rất nhiều các hình thức giáo dục sau nhà trường.

Một người được giáo dục pháp luật tốt và vì một xã hội có trật tự, kỷ cương, người đó không bao giờ lấy cái sai, cái xấu của ai đó để biện minh cho cái sai, cái xấu của bản thân mình hay của những người khác.

Nhưng ở nước ta, đây là kiểu thái độ phổ biến trước các hiện tượng xã hội. Mọi thứ xấu xa đổ hết cho chính sách, cơ chế, thể chế là xong.

Không ít người lấy sự nghèo để biện minh, bảo vệ sự tồn tại cho nền giao thông xe máy, nạn lấn chiếm lòng đường, vỉa hè làm chợ "cóc", quán "cóc", làm chỗ giữ xe. Một số người thậm chí còn đấu tranh để những thứ không phù hợp với các đô thị hiện đại, văn minh này tồn tại vĩnh viễn, bất chấp những hậu quả khủng khiếp của chúng đối với sự phát triển của xã hội và con người.

Họ bảo, đến Paris, London, New York còn có nền kinh tế vỉa hè cơ mà? Điều họ không nói để mọi người biết là ở Paris, London, New York có kinh tế vỉa hè, nhưng đó là kinh tế vỉa hè được chính quyền quy hoạch và quản lý chặt chẽ để đảm bảo an toàn giao thông, vệ sinh an toàn thực thẩm và trật tự, mỹ quan đô thị, không phải là thứ kinh tế vỉa hè tự phát và gần như không được quy hoạch, quản lý như ở ta. Singapore cũng có các hàng cơm bình dân, nhưng không phải các hàng cơm bạ đâu ngồi đấy, xung quanh đầy rác rưởi, ruồi muỗi như ở ta.

Họ cho rằng xe máy là phương tiện đi lại của người nghèo và bảo vệ  quyền sử dụng xe máy vĩnh viễn của mỗi người dân. Họ "lờ" đi thực tế là các nước Trung Quốc, Myamar đã cấm xe máy ở rất nhiều thành phố. Họ cũng không nói đến quyền của mỗi người dân, kể cả người nghèo, được hưởng một nền giao thông công cộng văn minh, hiện đại, an toàn như người dân ở các nước khác, không nói đến trách nhiệm đóng góp của người dân cùng nhà nước để sớm có một nền giao thông công cộng như vậy (dù chỉ là sự đóng góp tinh thần và sự sẵn sàng từ bỏ thói quen đi xe máy để phát triển giao thông công cộng).

Chúng ta thường chấp nhận sự ngụy biện vì không nghĩ nó gần như đồng nghĩa với một từ khác, đó là đạo đức giả. Nó dẫn dắt con người đến với những giá trị giả, những thứ không có giá trị ở các xã hội phát triển văn minh.

Không ở đâu một xã hội có thể phát triển giàu có và văn minh dựa trên sự phổ biến của năng khiếu ngụy biện, thói đạo đức giả.

Theo học thuyết của Maslow, để thay đổi hành vi con người và giảm bớt những thứ xấu xa trong xã hội, không có cách nào khác là phải tác động mạnh mẽ vào các lợi ích các thứ xấu xa đó mang lại cho đối tượng hành động (làm giảm hoặc triệt tiêu chúng), đồng thời tác động mạnh mẽ vào phía nhận thức, làm cho mỗi một người ý thức đầy đủ các rủi ro, hậu quả từ mỗi hành động của bản thân.

Nếu ai đó bảo mọi người cứ tử tế đi rồi tôi sẽ tử tế, người đó hoàn toàn không đáng tin chút nào. Điều kiện người đó đưa ra (để trở thành người tử tế) không xã hội nào đáp ứng được cả.

Lương Hoài Nam

* Bài viết thể hiện văn phong và góc nhìn của tiến sĩ Lương Hoài Nam, đang công tác trong lĩnh vực hàng không, du lịch, sống tại TP HCM

>> Bến xe lấn chiếm lòng đường
>> Vỉa hè của ai?
>> Vỉa hè với hàng rong trong một bài toán lớn
>> Ai tháo chạy trong cuộc rượt bắt làm đẹp vỉa hè?

, Lương Hoài Nam

Bình luận 162

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Heo tấu hài

Heo tấu hài

Chừng nào mấy ông quan tham xây hệ thống xe buýt công cộng mà người dân đi 1 vòng tp bằng với giá 1 lít xăng cho xe máy chạy 1 vòng tương đương với xe buýt thì người dân sẽ dùng xe buýt để di chuyển.
Người dân đi ngược chiều không theo gương ông quan tham nào nhưng vì mấy ông quan tham nào đấy chỉ biết ăn, không biết làm, phân làn, phân đường không hợp lí, gây khó khăn, bất tiện cho người dân nên người ta đánh liều mà vi phạm, nếu mấy ông quan tham ăn mười nhưng làm việc cho tốt, xử lí nghiêm mấy vụ vi phạm giao thông thì tất nhiên tai nạn giao thông sẽ giảm.
Lấn chiếm lề đường làm chợ cóc thì lỗi người dân nghèo, nhưng lấn chiếm lề đường, lòng đường làm chỗ đậu xe cho những cty lớn, cơ quan nhà nước, thành chỗ đậu xe hơi cho dân nhà giàu thì đó là lỗi của ai?
Tác giả cũng cố tình lờ đi, lập lờ từ ngữ khi chỉ ra cái sai của người dân mà không chỉ ra cái sai, cái vô lí của ông quan tham nào đó chỉ biết ăn mà không biết làm như ở các nước khác.
Quan tham ăn cắp tiền tỉ, nghìn tỉ còn không biết nhục huống hồ người dân nghèo ăn cắp vài lon bia.
hunter

hunter

Tiêu biểu của sự ngụy biện, người dân đi ngược chiều là do người dân, đừng có đổ tại ai cả, vì lúc đó chỉ có người dân chịu trách nhiệm về hành vi của mình thôi.

Ai sai thì người đó chịu, còn nếu nói tại người này thế này nên tôi thế kia, đó thuần túy là ngụy biện. Anh ăn cắp lon bia, không thấy nhục là do chính anh, đừng có đổ là tham quan ăn cả tỉ không thấy nhục thì mắc gì tôi thấy nhục, đó chính là ngụy biện.

Tác giả viết ý nghĩa rất rõ ràng, chẳng qua là những người phạm vào trong đó thì sẽ giảy nảy lên, tìm cách ngụy biện lấp liếm cho việc mình làm mà thôi.

Hoàng Tùng

Hoàng Tùng

Comment như vậy mà có đến 308 người thích, thật sự nản.
Quốc Hoan

Quốc Hoan

dân trí nước ta chỉ được như vậy thôi, người ta chỉ ra cái sai của mình thì giãy nảy lên và có hàng đống người vào like
Chi

Chi

Vậy chứ câu "thượng bất chính, hạ tất loạn" là câu vứt đi à. Tư duy của tác giả thiếu tính khái quát.
DANG THI LAN

DANG THI LAN

LIKE bác
chị ba SG

chị ba SG

Có "thượng bất chính, hạ tắc loạn" thì cũng có "nghèo cho sạch rách cho thơm", phải hông? Nghe người xưa thì cũng cần nghe 2 chiếu cho nó đủ. Tác giả phân tích đúng đắn mà chúng ta hầu hết chẳng chịu đọc kỹ, đọc hết, suy nghĩ một chút.
Cứ chộp đại một câu nào đó rồi cãi cho được.
H. Lan

H. Lan

Câu đó đâu phải là liều thuốc thần đâu mà trúng hết trong mọi trường hợp. Câu đó xưa rồi Diễm ơi. Giờ này mà còn giữ những quan điểm xưa cũ như vậy thì khá sao nổi.
Tác giả viết chí lý, có lý luận rạch ròi, không chịu nghe mà lại chạy tìm mấy câu nói ngày xưa để trú ẩn là sao?
Gia Khang

Gia Khang

chính xác! "Quan bất chính, dân tất loạn"!
Quốc Việt

Quốc Việt

Đó là kết luận của ông sau khi giao lưu trực tuyến về vấn đề hạn chế xe máy? Tôi cũng kết luận lại là ông chỉ duy ý chí bảo vệ quan điểm của ông mặc cho cái khó khăn đang nằm ở phần đông số người trong xã hội. Nguyên nhân tình trạng hiện nay là do chính quyền nói hoài về vấn đề phát triển giao thông đô thị mà làm quá chậm. Nói về tàu điện ngầm từ 20 năm trước mà bây giờ đã có gì? Vậy ông là chuyên gia giao thong (mấy ông nhà báo đặt) không dám nói rõ nguyên nhân với chính quyền mà đi ngược dòng chỉ trích người dân!
Ai cũng muốn văn minh cả thưa ông (không chỉ mình ông đâu nhé!). Tôi lại đánh giá người dân Việt Nam đổi mới rất nhanh nếu cho họ được lựa chọn phương tiện giao thông hiện đại đã được phát triển.
Đó là tính cách người Việt nhưng bây giờ có gì cho họ lựa chọn ngoài xe máy? Hãy thực tế đi và đừng viễn vông.
tuyên

tuyên

Xin hãy một lần ( một lần thôi ) bước xuống và hãy sống với những người dân nghèo như chúng tôi rồi hãy mang những triết lý của những bậc hiền triết để gán ghép với những mãnh đời cơ cực ...thưa ông.
Chúng ta không phản bác việc lập lại trật tự của xã hội nói chung ( tội nhấn mạnh là toàn xã hội nhé) và những việc riêng tư đang từng giờ từng phút làm rối loạn kỷ cương phép nước. đang đẩy cuộc sống của những người dân nghèo càng thêm cùng cực. Tôi cho rằng đây cũng chỉ là nguỵ biện của người có quyền có chức...tố chất người VIỆT là vậy VÀ LUÔN LÀ VẬY.
Đức

Đức

Bác Nam nói rất hay. Đúng là có nhiều người VN biện minh cho chính hành động đáng trách của họ. Nhưng xin hỏi bác và điều và hi vọng bác trả lời dùm tôi.
1/ Nếu được tuyên truyền tốt, không ai đi ngược chiều hoặc vượt đèn đỏ, và vi phạm gia thông(cụ thể tuyên truyền dừng xe đúng vạch tại TpHCM), không biết vậy đúng không thưa bác?
2/ Nếu VN có phúc lợi tốt thì chắc chắn dân sẽ đi làm công ăn lương nhiều hơn việc ngồi vỉa hè bán hàng, và tất nhiên muốn bán tốt phải để nhiều người thấy thì sẽ lấn chiếm lòng lề đường thôi, không biết đúng không thưa bác?
3/ Kinh tế Vn là "kinh tế hộ gia đình". vậy theo bác thế nào khi đi xe buýt mà kéo theo 3 bao ximang, mỗi bao 50kg, hoặc 3-4 thùng cá, mỗi thùng 30kg rồi kéo đi cả 1 đoạn dài? hay dùng xe đạp để chở những điều đó? giá xe tải và xăng tại Vn là bao nhiêu cho những điều này?
4/ Bác đi nước ngoài nhiều chắc chắn bác biết nhiều hơn chính tôi và các bạn khác, nhưng không biết bác đi theo du lịch hay đi tìm hiểu văn hóa mà bác lại nói những nước tiến bộ không dơ bẩn, xin hỏi bác đã dạo quanh phố Gaylang, Singapore, ngồi ăn tại đây ( quán vĩa hè) và cảm nhận sự dơ của người dân sạch nhất nhì thế giới chưa ạ?
Rất cảm ơn bác đã cho ý kiến rất hay, nhưng để Vn đi lên thì ngoài ý thức người dân ra cũng cần có ý thức của những người quản lý nhà nước với biện pháp điều tiết hữu hiệu nữa bác a! đừng trách dân ta khi chính ta cũng yếu kém.
Chameleon

Chameleon

1. Tại sao phải tuyên truyền trong khi bạn có bằng lái xe và bạn thừa biết khi đèn đỏ là phải như thế nào?
2. Ai cũng nghĩ như Cái tất nhiên của bạn thì loạn mất.
3. Dù là kinh tế hộ gia đình hay gì đi nữa bạn cũng phải tuân theo pháp luật, theo quy định... của lĩnh vực bạn tham gia, bạn không thể tùy tiện được.
4. Trước khi đòi hỏi ý thức từ người khác, hãy ý thức từ chính bản thân bạn trước bạn ạ.
Và cuối cùng, mình có cảm giác bạn đang cãi cùn, không có ý thức đóng góp làm cho mọi thứ tốt đẹp hơn. Với kiểu biện luận như bạn thì mãi mãi sẽ là con gà hay quả trứng có trước bạn ạ.
Heo tấu hài

Heo tấu hài

Người ta nói " thượng bất chính, hạ tắc loạn". 1 .Csgt nước ngoài đi tuần để bắt xe vi phạm, còn csgt ở VN thì đi rình bắt xe ăn tiền hối lộ bảo sao vi phạm giao thông cứ tăng. 2. Cái đó là đương nhiên, nói rằng người nghèo, xe máy lấn chiếm lòng lề đường nhưng ra đường thử xem: không xe hơi thì xe taxi, xe biển xanh đậu lấn hết lòng đường, vỉa hè ---> bất công từ quan đi xuống. 3. Nếu phải tuân theo pháp luật và công bằng trước pháp luật thì khỏi nói bạn cũng biết là sẽ đụng tới những chỗ nào rồi ha! 4. Ý thức cá nhân ư: ví dụ đơn giản thôi, người dân không phá rừng làm rẫy, nhưng nhà nước cho thủy điện phá cả chục hecta rừng làm thủy điện vậy người dân giữ rừng để quan phá hay sao? Ý thức lãnh đạo không có mà đòi người dân phải có để làm gì?
Vũ

Bạn Chameleon mới thực sự đang cãi cùn, mình thấy bạn Đức góp ý rất hay. Những câu trả lời của bạn chẳng liên quan gì đến câu hỏi của bạn Đức, buồn cười cho một AHBP.
Xem thêm bình luận

Bài viết tác giả khác

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Người dân cần những gì thiết thực cho cuộc sống hơn là  dồn ngân sách cho các dự án không thiết thực. (Trường tiểu học Nậm Pì, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lại Châu vừa được chương trình Cơm có thịt xây tặng - Ảnh chụp màm hình facebook)

Hết Sơn La lại đến Cần Thơ...

Chuyện Sơn La bị dư luận cả nước bất bình về dự án xây tượng đài Bác Hồ có kinh phí 1.400 tỷ đồng tưởng là bài học chung, nhưng mới đây, Cần Thơ lại đề xuất một dự án tượng đài tốn gần 200 tỷ đồng.

Người Việt luôn sẵn lòng làm từ thiện đối với người gặp hoạn nạn, khó khăn. (Trong ảnh: Trao quà từ thiện cho bà con vùng lũ Quảng Bình) - Ảnh: Tấn Tú

Người Việt ngây thơ, cả tin khi làm từ thiện

Để trở thành một “nhà từ thiện” ở Việt Nam rất đơn giản. Vì thế, vô số tổ chức từ thiện do cá nhân tự lập đều có những bất cập về tính minh bạch và quản lý. Thậm chí, từ thiện đang có xu hướng biến tướng thành một “nghề” mang lại thu nhập.