PV Thanh Niên có cuộc trò chuyện với nữ thủ lĩnh của VinUni về hành trình đó.

Được biết bà vừa tham dự hội nghị và triển lãm giáo dục quốc tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAIE 2026) tại Hồng Kông. Qua chuyến đi đó bà nhận thấy mình đang ở đâu?

Cảm nhận của tôi là các bạn đều tôn trọng VN như một ngôi sao đang lên. Phái đoàn VN do Bộ GD-ĐT chủ trì gồm 100 người từ gần 20 trường ĐH khác nhau, xuất hiện tại APAIE 2026 như một đội đầy sức mạnh. Cá nhân tôi tham gia phiên Đối thoại Chủ tịch cùng các chủ tịch, hiệu trưởng nhiều trường danh tiếng… Chúng ta có "đóng góp" chứ không chỉ đi tham quan. Trong bức tranh chung đó, ấn tượng mà VinUni tạo được chính là tốc độ và khả năng thực thi.

Nhiều chuyên gia quản trị ĐH từ các trường danh tiếng thế giới cũng bày tỏ sự ngạc nhiên trước tốc độ phát triển thần tốc của VinUni. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn về mục tiêu đưa VinUni vào top 100 ĐH hàng đầu thế giới. Liệu như thế có quá tham vọng?

Tôi muốn làm rõ: "Rất tham vọng, nhưng không quá tham vọng". Tôi không nói nó dễ, mà nó rất khó, nhưng chúng tôi có cơ hội thành công. Trong đó, "vũ khí" cốt lõi nhất của chúng tôi là năng lực tư duy thiết kế - thiết kế hệ thống, thiết kế sản phẩm và thiết kế con đường.

Gần đây tôi đọc một bài báo rất sâu sắc đăng trên Business Times của Singapore. Tác giả là hiệu trưởng ĐH Công nghệ và thiết kế Singapore (SUTD) danh tiếng. Có một nội dung tôi đặc biệt tâm đắc: Khả năng thực thi phụ thuộc rất nhiều vào thiết kế hệ thống. Chúng ta nói rất nhiều về AI, nhưng nếu không có một kiến trúc sư thực sự thiết kế lại toàn bộ trải nghiệm hệ thống, công nghệ cũng không thể giúp cải thiện cuộc chơi.

Tôi có chiêm nghiệm tương tự gần đây khi bay về nước. Nhập cảnh tự động bằng căn cước điện tử chỉ còn mất 2 phút so với xếp hàng nửa tiếng trước đây. Nhưng ngay sau đó, tôi vẫn phải chờ 48 phút để lấy hành lý. Vì thế, dù trên báo cáo có thể nói AI đã rút ngắn khâu xuất nhập cảnh xuống còn 2 phút, nhưng trải nghiệm tổng thể thực tế của hành khách vẫn chưa thực sự được cải thiện.

Quay trở về vấn đề quản trị, năng lực tư duy rất quan trọng. VinUni may mắn được sinh ra trong lòng Vingroup - một hệ sinh thái có tầm nhìn dài hạn, năng lực thực thi mạnh mẽ và đội ngũ lãnh đạo dám nghĩ lớn, sẵn sàng đầu tư bài bản cho giáo dục. Chính bệ phóng đó giúp chúng tôi được rèn luyện tư duy thiết kế và tư duy hệ thống ngay từ những ngày đầu.

Còn con người, nguồn lực thì sao?

Con người tài năng là yếu tố tiên quyết. Năm 2019, chúng tôi cũng có một buổi Coffee Chat - trò chuyện cùng báo chí về khát vọng xây dựng ĐH tinh hoa. Hôm đó, tôi đã có câu trả lời cho mô hình ĐH tinh hoa: một là mật độ nhân tài cao, hai là quản trị minh bạch, và ba là nguồn lực dồi dào.

VinUni hiện đã quy tụ được đội ngũ nhân tài chuyên môn khá mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, AI và y khoa. Tuy vậy, chúng tôi vẫn tiếp tục tìm kiếm những nhân tài có khả năng thiết kế hệ thống và dẫn dắt tổ chức. Về quản trị, VinUni đã xây dựng được nền tảng minh bạch nhưng vẫn cần tiếp tục tinh gọn hơn.

Vậy những điều đó có đủ để thích ứng trong một thế giới bất định?

Như trên tôi đã nói, thật may mắn vì VinUni được sinh ra trong lòng Vingroup. Khả năng thích nghi và tinh thần thực chiến đã nằm sẵn trong ADN của chúng tôi rồi. Việc của chúng tôi là khai phá hết tiềm năng mà hệ sinh thái mang lại, nhìn sự bất định là cơ hội để nhân rộng nguồn lực của mình.

Hệ sinh thái sẽ cung cấp cho chúng tôi một "ngân hàng các bài toán thực tế". Vingroup có những thách thức, có sản phẩm cần sản xuất, đó là đầu ra tuyệt vời cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ phải đào tạo những con người giải quyết các bài toán đó, từ dễ đến khó theo lộ trình đào tạo.

Tuy nhiên, nhìn xa hơn, vai trò thực sự của ĐH nghiên cứu không chỉ là đào tạo ra những người giải quyết vấn đề doanh nghiệp muốn mà còn cần kiến tạo những gì xã hội cần trong tương lai. Đáp ứng cả cái cần và cái muốn chính là sự cộng hưởng giữa giáo dục và nghiên cứu.

VinUni cũng đang xây dựng một "ngân hàng các bài toán tương lai". Các giáo sư của chúng tôi sẽ nghĩ: Còn có những gì quan trọng với con người mà chưa được giải quyết, chưa được nghiên cứu. Như vậy, sự thành công của VinUni phụ thuộc vào khả năng khai thác tối đa những gì hệ sinh thái Vingroup và đất nước mang lại, cả về ngân hàng bài toán thực tế lẫn những vấn đề tương lai.

THANH LÂM

VinUni đã thành công trong việc thu hút sinh viên xuất sắc, nhưng đấy là ở quy mô tuyển sinh nhỏ. Bà có lo lắng mức độ xuất sắc sẽ "loãng" ra khi mở rộng quy mô?

Thành thực mà nói, chúng tôi mới chỉ đạt thành công bước đầu trong mô hình đại học giảng dạy. Chúng tôi đã có những sinh viên xuất sắc. VinUni đang chuyển sang mô hình ĐH nghiên cứu, đặt mục tiêu vào top 100 ĐH hàng đầu thế giới thì ngoài học giỏi, trường cần thu hút và đào tạo được học viên có 3 phẩm chất: tư duy toàn cầu, bản lĩnh toàn cầu và tiếp cận thông tin dữ liệu toàn cầu.

Do đó, sắp tới VinUni sẽ điều chỉnh cấu trúc tuyển chọn. Hệ ĐH sẽ chọn lọc chất lượng hơn nữa, không mở rộng quy mô, như hiện nay (tổng khoảng 2.000 sinh viên) là đủ. Hệ trên ĐH thì cần mở rộng. Hiện tỷ lệ đang khiêm tốn 10/90 (bác sĩ nội trú, thạc sĩ, nghiên cứu sinh/ĐH) và mục tiêu của chúng tôi là nâng lên 40/60 trong vòng 5 năm tới. Tỷ lệ sinh viên quốc tế cũng phải tăng lên, mong muốn của chúng tôi là 20/80 so với bây giờ là 5/95 (sinh viên quốc tế/sinh viên VN).

Thực tế cho thấy mở rộng quy mô tuyển sinh trên ĐH, đặc biệt là tiến sĩ, ở VN trong nhiều năm nay là bài toán nan giải. Với VinUni thì sao?

Chúng tôi không quan niệm "học tiến sĩ" mà là "làm tiến sĩ", không coi tiến sĩ như việc đi học lấy văn bằng, mà là một công việc toàn phần thực sự. VinUni không chỉ tài trợ toàn bộ học phí mà còn trả lương cho nghiên cứu sinh từ 25 - 30 triệu đồng/tháng.

Để tuyển sinh được sau ĐH, quan trọng cần có thầy hướng dẫn giỏi và có đề tài hấp dẫn. Hiện tại tình hình tuyển sinh tiến sĩ của VinUni đang rất tốt, có bao nhiêu chỉ tiêu tuyển được bấy nhiêu.

Câu hỏi đặt ra với chúng tôi là làm sao đào tạo được nhân tài từ hệ sau ĐH? Chúng tôi tuyệt đối không muốn biến nghiên cứu sinh thành "công nhân sản xuất bài báo khoa học", vì điều này rất nguy hiểm. Nghiên cứu sinh phải thấy ý nghĩa trong công việc mình làm. Và thành công là những thứ mình làm được xã hội muốn có và cần có. Giải quyết vấn đề này, vai trò của người hướng dẫn rất quan trọng.

Vậy làm thế nào tuyển được giảng viên và giáo sư tài năng?

Vừa rồi Vingroup đầu tư thêm 9.300 tỉ đồng cho VinUni mà trong đó một phần lớn sẽ dành để chiêu mộ nhân tài. Nhưng nhân tài KH-CN thì lương là chưa đủ. Họ cần có việc làm ý nghĩa, có người làm việc cùng và phát triển sản phẩm.

GS Ling San, Phó chủ tịch cao cấp VinUni, là người giúp tôi trong việc chiêu mộ nhân tài, tạo nên một hình ảnh VinUni "rất năng động, chịu chơi".

GS Ling San có chủ trì chương trình Trợ lý Giáo sư VinUni, một chương trình tạo nguồn nghiên cứu trẻ cho 5 - 10 năm tới. Chúng tôi chiêu mộ những người trẻ, đặc biệt tiềm năng, được kèm cặp bởi những nhà khoa học xuất sắc tầm cỡ như những người đạt giải thưởng VinFuture, cấp cho họ 1 triệu USD quỹ ươm mầm để họ phát triển các dự án nghiên cứu đột phá. Đợt đầu tiên có 160 ứng viên, chúng tôi đã lựa chọn được 5 người vào vòng cuối.

TUẤN MINH

Song song là chương trình Giáo sư xuất sắc VinUni, một chương trình thu hút những người kiến tạo hệ thống. Ví dụ trường hợp GS Phan Mạnh Hưởng, nhà vật lý hàng đầu trong lĩnh vực từ học và khoa học vật liệu mà VinUni đã nỗ lực rất nhiều mới mời được về từ ĐH Nam Florida, Mỹ. Vai trò của GS Hưởng ở VinUni là lãnh đạo, thiết kế hệ thống và thu hút tài năng. GS về VinUni mới 6 tháng nhưng đã thu hút thành công một đội 10 nhà khoa học xuất sắc. GS cũng nhanh chóng ký kết hợp tác với 5 ĐH và doanh nghiệp uy tín. VinUni đáp ứng ngay các đề xuất về văn phòng và lab nghiên cứu năng lượng. Hệ thống tính toán lúc đầu chưa có sẵn, nhưng ngay trong vòng mấy tuần (sau đề xuất của GS) đã được mua về. Đặc biệt, GS được chủ động tuyển dụng nhân sự giỏi.

Tôi nghĩ rằng VinUni đang có tư duy đúng trong chiêu mộ nhân tài. Cái này liên quan tới câu chuyện chúng ta nói ban đầu, chúng tôi có quy mô còn nhỏ, nguồn lực chưa thật dồi dào và là người đi sau, muốn giải bài toán lớn, tham vọng nhiều thì cách tiếp cận phải khác đi.

Trong giới lãnh đạo ĐH ở VN rất hiếm phụ nữ. Bà lại được trao sứ mệnh tiên phong, bà có thấy áp lực?

Tôi cảm thấy được trao cơ hội là động lực để tôi chịu được áp lực. Không phải ai cũng được trao cơ hội đấy. Mỗi người chỉ sống có một lần trên đời, nếu không làm được một cái gì đấy mà mình thấy tự hào, truyền cảm hứng cho các con và giúp người khác phát triển thì tôi cảm thấy rất tiếc cuộc đời hữu hạn của mình.

Ở Vingroup, tôi học được một phương châm mà Chủ tịch của chúng tôi vẫn hay nhắc: "Cong ăn cong, thẳng ăn thẳng". Câu nói đó nhiều khi giúp tôi trấn an bản thân trước những thời điểm phải đối diện với nỗi sợ hay những quyết định khó khăn. Dù phía trước là thuận lợi hay thử thách, dù sứ mệnh có vẻ bất khả thi đến đâu, chúng ta vẫn phải tiếp tục tiến lên. Nếu đạt được kết quả tốt, điều đó chứng tỏ con đường mình chọn là đúng. Còn nếu kết quả chưa như kỳ vọng, thì ít nhất chúng ta cũng tích lũy được rất nhiều trải nghiệm, học hỏi và có cơ hội điều chỉnh để thích ứng tốt hơn trên hành trình đó.

Phụ nữ VN có nhiều người rất trí tuệ, xã hội cũng tạo điều kiện cho các chị phát huy nội lực. Nhưng thực tế ít chị thành công ở tầm đỉnh cao. Bà có thể lý giải về điều này?

Tôi nhận thấy trong mỗi phụ nữ đều có một cái "trần thủy tinh", nó là vô hình, ngăn cản mình tiến lên. Cái trần đó là những nhận thức, định kiến về giới trong mỗi phụ nữ. Ví dụ thành công của một người phụ nữ là con cái. Hoặc phụ nữ là cần phải đặt gia đình lên trên hết. Rồi phải cân bằng để không ảnh hưởng tới chồng… Rồi lại tự ngăn mình bằng những câu hỏi kiểu như tại sao mình lại phải làm thế? Mình bon chen như thế để làm gì?...

Trong quá khứ đã có lần tôi từ chối cơ hội làm lãnh đạo một vài tập đoàn lớn vì những cái trần đấy, mặc dù lúc đó tôi không tự ý thức được về sự tồn tại của cái trần đó. Sau này, những suy nghĩ về cái ý nghĩa sống trong cuộc đời hữu hạn mà tôi đã chia sẻ ở trên đã giúp phá vỡ những cái trần đó. Những gì đạt được khiến tôi cảm thấy rất đáng giá.

Một ngày của bà hiện nay như thế nào?

Buổi sáng tôi dậy vào khoảng 6 giờ và sau đó là ngồi uống cà phê, ngắm hoa, ngắm hồ, đắm chìm trong một không gian rất tĩnh lặng. Đó thực sự là thời gian của tôi, một khởi đầu rất tốt của một ngày bình thường.

Kết thúc ngày cũng là một điểm tôi cực kỳ thích. Thường tôi trò chuyện cà phê (coffee chat) với sinh viên, nghe các em chia sẻ những ý tưởng sâu sắc, những ước mơ táo bạo... Tôi được truyền cảm hứng từ các em. Dường như đó là khoảnh khắc tôi ngắm thành quả của mình, như "người nông dân cày xong thửa ruộng". Sau đó, tôi về ăn tối với gia đình. Giữa ngày thì cũng như bao lãnh đạo khác: trả lời email, họp, làm báo cáo…

Thanh Lâm

Dường như đó là một ngày lý tưởng mà bất kỳ phụ nữ nào cũng đều muốn có?

Kết thúc và mở đầu thì rất ổn rồi. Còn khoảng giữa thì có thể tốt hơn. Giờ tôi vẫn đang vật lộn với định hình hệ thống đội ngũ. Tôi mong muốn cả VinUni sẽ thành một lab sáng tạo khổng lồ, không phải là một cơ cấu hành chính với nhiều thứ bậc, chỉ còn các nhóm dự án cùng nhau làm sản phẩm, dù là nghiên cứu (research), giáo dục (education) hay phụng sự (impact). Đó là một ngày mà tôi mơ.

Xin cảm ơn TS Lê Mai Lan!