Cải lương qua 1 thế kỷ: Thời hoàng kim và thế hệ vàng

45 Thanh Niên
Cải lương có lẽ phát triển rực rỡ nhất vào khoảng giữa thập niên 1950 đến giữa thập niên 1970. Giai đoạn này xuất hiện một thế hệ nghệ sĩ tuyệt vời mà sau này mọi người thường gọi là 'thế hệ vàng', nay vẫn khắc sâu trong lòng khán giả.
Nghệ sĩ Chí Tâm và NSƯT Thanh Kim Huệ trong vở Lan và Điệp 
 /// Ảnh: H.K Nghệ sĩ Chí Tâm và NSƯT Thanh Kim Huệ trong vở Lan và Điệp - Ảnh: H.K
Nghệ sĩ Chí Tâm và NSƯT Thanh Kim Huệ trong vở Lan và Điệp
Ảnh: H.K
Những ông vua không ngai
Trước đó, cải lương đã có một thế hệ nghệ sĩ quá giỏi, nhưng đến thập niên 50 - 60 - 70 thế kỷ trước thì “thế hệ vàng” được ghi nhớ nhiều nhất. Có thể điểm qua những cái tên vô cùng quen thuộc như: Út Trà Ôn, Hữu Phước, Út Bạch Lan, Thành Được, Thanh Nga, Tấn Tài, Phượng Liên, Hùng Cường, Bạch Tuyết, Dũng Thanh Lâm, Thanh Sang, Thanh Hải, Thanh Kim Huệ, Thanh Tuấn, Lệ Thủy, Chí Tâm, Mỹ Châu, Minh Phụng, Minh Vương, Minh Cảnh, Ngọc Giàu, Thanh Thanh Hoa, Diệu Hiền, Ngọc Hương, Ngọc Bích, Thanh Nguyệt, Hồng Nga, Bạch Lê, Văn Hường...
Mỗi nghệ sĩ có một chất giọng đặc sắc không trộn lẫn với ai, họ đã làm nên những câu vọng cổ và tuồng cải lương để đời. Ai không có giọng ca mùi như Diệp Lang, Nam Hùng, Hùng Minh, Hoàng Giang, Bảo Quốc, Kim Ngọc, Kiều Mai Lý, Văn Chung, Trường Xuân chẳng hạn, thì lại có khả năng đóng độc lẳng hoặc đóng hề cực kỳ giỏi, với giọng thoại nhấn nhá rất điêu luyện, làm nên những nhân vật trong các tuồng cải lương hấp dẫn.
Thời ấy, báo chí và khán giả đã phong cho nhiều nghệ sĩ những danh hiệu rất hay, nên có nhiều “ông vua không ngai” xuất hiện. Út Trà Ôn với chất giọng chân phương đúng chất người Nam bộ, được gọi là “Vua vọng cổ” vì ông ca nhiều bài đến mức kỷ lục. Út Bạch Lan thì tha thiết, u buồn, nên người ta gọi bà là “Sầu nữ”. Thanh Hải ngâm thơ theo giọng Tao đàn cực kỳ quyến rũ nên được phong “Vua Tao đàn”. Thanh Nga là “Nữ hoàng cải lương” vì bà sang trọng, lộng lẫy, tài sắc vẹn toàn. Tấn Tài là “Hoàng đế đĩa nhựa”. Bạch Tuyết là “Cải lương chi bảo” vì bà diễn quá điêu luyện. Minh Phụng được mệnh danh “Hoàng tử cải lương” vì đẹp trai, lên sân khấu khiến mê mẩn người xem...
Rồi thì lối ca diễn đặc biệt của “thế hệ vàng” cũng đã khắc sâu vào lịch sử cải lương. Minh Vương giọng cao vút, réo rắt ngọt ngào, đoạt Khôi nguyên Vọng cổ. Lệ Thủy trong veo như hồn nhiên cùng cuộc đời. Thanh Kim Huệ luyến láy bất ngờ, giọng ca trẻ mãi không già. Thanh Sang trầm ấm, chững chạc. Thanh Tuấn điêu luyện trong nhả chữ, bay lượn. Ngọc Hương buồn da diết, nhói lòng. Mỹ Châu giọng trầm không ai qua nổi, và có cách xuống câu vọng cổ lạ vô cùng. Ngọc Giàu ca như nhung căng lụa trải...
Những người “đo ni đóng giày” cho nghệ sĩ
Vọng cổ và cải lương giai đoạn này đi song song, xuất hiện rất nhiều bài hay và tuồng hay. Một thế hệ soạn giả vàng cũng ra đời, có biệt tài “đo ni đóng giày” cho nghệ sĩ. Đầu tiên là soạn giả Viễn Châu. Ông đã viết hơn 2.000 bài vọng cổ và hơn 50 vở cải lương, giúp nghệ sĩ thăng hoa. Út Trà Ôn với Tình anh bán chiếu bất hủ. Minh Cảnh với Võ Đông Sơ. Ngọc Giàu với Đêm tàn Bến Ngự... Dấu ấn rất lớn của Viễn Châu là ông đã sáng tạo ra thể loại tân cổ giao duyên, đưa vọng cổ lên một bậc phát triển mạnh mẽ. Nhiều bài tân cổ giao duyên của các tác giả khác cũng đã chiếm lĩnh thị trường như Câu chuyện đầu năm (Minh Vương - Thanh Kim Huệ ca), Thương về miền Trung (Thanh Tuấn ca), Nỗi buồn hoa phượng (Minh Phụng - Hương Lan ca), Trương Chi Mỵ Nương (Mỹ Châu - Thanh Tuấn ca)...
Không thể không kể đến cặp soạn giả Hà Triều - Hoa Phượng với hàng loạt vở hay đã giúp nghệ sĩ có vai diễn để đời như Út Bạch Lan và Thanh Nga trong Nửa đời hương phấn, Bạch Tuyết trong Tuyệt tình ca và Tần nương thất, Thanh Sang trong Cô gái đồ long đoạt giải Thanh Tâm... Soạn giả Thu An thì viết bài vọng cổ bất hủ Buồng cau quê ngoại cho nghệ sĩ Ngọc Hương hát. Vở Hai chiều ly biệt, Lỡ bước sang ngang cũng là “đo ni đóng giày” cho Ngọc Hương xuất sắc. Soạn giả Kiên Giang viết Áo cưới trước cổng chùa cho Thanh Nga diễn, và sau đó Người vợ không bao giờ cưới giúp Thanh Nga đoạt giải Thanh Tâm.
Loan Thảo được gọi là “soạn giả quyền lực” vì ông viết cho đoàn nào là đoàn đó thắng lớn. Ông để lại hơn 40 vở cải lương và 500 bài vọng cổ. Bánh bông lan đã chắp cánh cho Lệ Thủy - Minh Vương hát gần nửa thế kỷ vẫn còn ăn khách. Vở Lan và Điệp thì đưa Chí Tâm - Thanh Kim Huệ vĩnh viễn đi vào lòng khán giả. Sở Vân, Tiêu Anh Phụng, Hoa Mộc Lan đã khiến người ta mê mẩn Mỹ Châu, Minh Vương, Lệ Thủy... Nhiều vở khác ông viết chung với bạn bè như Đường gươm Nguyên Bá, Bóng hồng sa mạc, Tiếng hạc trong trăng đã tạo những vai diễn để đời cho Tấn Tài, Thanh Tuấn, Thanh Sang... Soạn giả Yên Lang là cây bút sở trường tuồng hương xa như Đêm lạnh chùa hoang, Mùa thu trên Bạch Mã sơn, Tâm sự loài chim biển, Máu nhuộm sân chùa... từng mê mẩn người nghe.

Bình luận 45

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Bây giờ, tác giả Hoàng Kim nhắc lại chỉ thêm thương nhớ, bồi hồi . Ví dụ , tân cổ " Con gái của mẹ " do 2 giọng ca vàng Phượng Liên, Lệ Thủy trình bày đến nay đã thuộc hàng kinh điển. Nhắc đến là nhớ ngay, dù có nhiều tên tuổi khác thay phiên biểu diễn nhưng gốc vẫn nhắc Lệ Thủy, Phượng Liên. Hoặc tuồng cải lương " Xin một lần yêu nhau " được xem là vở cải lương hương xa - bản tình ca đẹp đẽ, sang trọng với " Minh Phụng, Phượng Liên, Minh Vương, Lệ Thủy, Dũng Thanh Lâm....Sau này, HTV có dàn dựng lại hoặc băng đĩa tung ra bản dựng mới nhưng tuyệt nhiên khó tài nào quên được những danh ca vọng cổ chỉ có một mà không có hai. Trên đây chỉ là hai ví dụ nhỏ về các nghệ sỹ " thế hệ vàng " của Cải lương Việt Nam. Mến.
Văn Công Bền

Văn Công Bền

HAY !
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Thế hệ hôm nay khó tìm cho ra những ngôi sao thực thụ. Nếu tính mốc thời gian từ mùa 1 giải Trần Hữu Trang thì sáu huy chương vàng đầu tiên: Vũ Linh, Tài Linh, Thanh Thanh Tâm, Phương Hồng Thủy , Ngọc Huyền & Thanh Hằng . Tất nhiên còn nhiều nghệ sỹ khác như Linh Châu, Linh Tâm, Châu Thanh, Phượng Hằng, Cẩm Tiên, Kim Tử Long ...rồi Thanh Ngân, Thoại Mỹ, Kim Tiểu Long, Tú Sương, Quế Trân, Vũ Luân....Nhưng sao người xem vẫn thích, say đắm nhiều hơn " thế hệ vàng ". Nói cách khác , sau một loạt nghệ sỹ vừa nêu, Cải lương Việt Nam chưa có thêm thế hệ mới gối đầu. Có nhưng những tiếng vang, dấu ấn còn nhạt nhòa. Bằng chứng nếu trương bảng lên vở Đời cô Lựu , Nửa đời hương phấn... thì phải Bạch Tuyết, Phượng Liên, Minh Vương , Hồng Nga , Ngọc Giàu.....Có đạo diễn nào dám mạo hiểm dựng vở kinh điển mà 100% diễn viên trẻ đâu ? Thực tế, dù nỗ lực không ngừng nhưng vở kịch chuyển thể Cải lươmg " Ngôi nhà không có đàn ông " trong " Ngân mãi chuông vàng" số gần nhất có đến 99 % nghệ sỹ trưởng thành từ Chuông vàng vọng cổ - công chúng kháo nhau rằng các diễn viên chưa sắc nét, ca diễn chưa tới " đô". Thậm chí, Hồ Ngọc Trinh phảng phất nét diễn của Chi bảo Bạch Tuyết. Khán giả cần gì ? Cần chất riêng , thuần chất của chính mình còn đâu đó vay mượn của tiền bối gần như không nằm trong ý nghĩ của chính người thưởng ngoạn.** Nhiều tên tuổi đã ở ẩn, đã khuất xa hay thì thoảng vẫn còn làm nghề nhưng hơn nửa thế kỷ , những vai diễn bất hủ luôn sống mãi trong tâm khảm nhiều người. Chính các nghệ sỹ thế hệ vàng đã đóng góp rất lớn cho sự phát triển của sàn diễn cải lương nước nhà đó.
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Lúc chị Thanh Nga ra đi mãi mãi ( 26/ 11/ 1 978), không bao lâu sân khấu miền Nam đồng loạt " Dương Vân Nga ra trận ". Có thể nói vở diễn Thái hậu Dương Vân Nga đã đi vào lịch sử. Một phần vì hiệu ứng mạnh mẽ, lan tỏa tinh thần bất khuất của dân tộc và nhân dân ta ; phần vì cảm mến quý trọng, tiếc nuối sự ra đi của NS Thanh Nga nên vở diễn trên sáng đèn ở nhiều đoàn hát. Nhưng ai đảm nhận vai Dương Vân Nga ? Chính là hầu hết các nghệ sỹ thuộc " thế hệ vàng " đấy: Mộng Tuyền, Mỹ Châu, Tài Lương, Lệ Thủy, Phượng Liên, Thanh Thanh Hoa, Phượng Mai, Ngọc Giàu, Út Bạch Lan, Bạch Tuyết...Sau này mới có thêm những nghệ sỹ trẻ đảm nhận.
Lê Vượng Ích

Lê Vượng Ích

Sau Thanh Nga, tôi THÍCH Phượng Liên, Mỹ Châu, Tài Lương, Thanh Thanh Hoa đóng Dương Vân Nga.
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Tại sao các nghệ sỹ được nhiều người trìu mến thường gọi " thế hệ vàng " đến như vậy ? Có nhiều lý do. Một trong số đó dù là trên ti vi, băng đĩa, sàn diễn...mỗi một vai diễn cá nhân rất tỉ mỉ, chăm chút , tập luyện & phối hợp cùng đồng nghiệp thật nhuần nhuyễn sao cho tổng thể thăng hoa, trọn vẹn. Dù là hàng ngôi sao thượng thặng nhưng với họ không nề hà vai chính hay thứ chính thậm chí là phụ. Còn nhớ vở " Tướp cướp Bạch Hải Đường " trên ti vi Sài Gòn trước 75 bên cạnh 2 vai chính do Hùng Cường, Ngọc Giàu thì Thành Được , Phượng Liên ...đảm nhận vai thứ chính. Nề hà chi ! Miễn sao vở tuồng mang đến cho khán thính giả những cảm xúc chân thật nhất là tốt rồi. Hoặc " Hoa Mộc Lan tòng chinh " của Sân khấu tài năng , vai Hoa Mộc Lan do Mỹ Châu, Bạch Tuyết thủ diễn thì vai Bội Ngọc do Phượng Liên sắm vai đâu hề lép vế . Chính sự ca diễn tinh tế của Bội Ngọc- Phượng Liên chỉ góp phần tô điểm thêm cho nghệ sỹ đóng vai đào kép chính thêm một bước tiến mà thôi. Nên, nói những thành công vang dội của " thế hệ vàng" là không ngoa.
Cao Gia Trang MYTHO

Cao Gia Trang MYTHO

Nhiều giọng ca VÀNG, cực chất Hữu Phước, Minh Cảnh, Phượng Liên, Thành Được, Út Trà Ôn, Mỹ Châu, Tấn Tài, Minh Vương, Lệ Thủy, Thành Kim Huệ...nghe đã nhĩ !
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Minh Tú được các chuyên gia xếp vị trí thứ hai tại cuộc thi Hoa hậu Siêu quốc gia 
 /// Ảnh chụp từ website cuộc thi>

Người đẹp Việt liên tục vào top 10 thế giới

Các trang web, chuyên trang sắc đẹp nổi tiếng Global Beauties, Insider Monkey, Bright Side, Zarderbelleza, Alvin Sebetero, Missosology... mấy ngày qua liên tục đưa hình ảnh đại diện VN vào top 10, top 5 các cuộc thi nhan sắc thế giới.