Lắt léo chữ nghĩa: Sòng phẳng hay đôi công?

Đánh giá tác giả

16 Thanh Niên
Từ nhiều năm nay, trong những chương trình tường thuật và/hoặc bình luận bóng đá, người ta thường dùng hai tiếng sòng phẳng theo một cái nghĩa lệch lạc, mà ta có thể suy ra là 'đối đầu ngang ngửa, không kiêng dè trước những đội bóng được xem là mạnh hơn'.
Với mùa World Cup 2018, cách dùng từ sai lệch đó càng được dịp lan tỏa, nhưng ở đây, chúng tôi chỉ xin nêu thí dụ để phân tích cho cặn kẽ mà thôi. Trong bài Sẵn sàng đôi công với nhà vô địch, đăng trên một tờ báo ngày 17.6.2018, dẫn lời của vị huấn luyện viên tuyển quốc gia Mexico là ông Juan Carlos Osorio, tác giả đã viết: “Mexico có thể cạnh tranh sòng phẳng với tuyển Đức”.
Lắt léo chữ nghĩa: Sòng phẳng hay đôi công? - ảnh 1
Bìa cuốn Từ điển tiếng Việt do Văn Tân chủ biên
ẢNH: A.C
Xin phân tích để xem tác giả muốn nói gì với hai tiếng “sòng phẳng”, được xem là ý của ông Osorio. Tốt nhất là nên so sánh với cách diễn đạt của các phương tiện truyền thông bằng tiếng Anh, ngôn ngữ mà truyền thông VN thường dựa vào để lấy tin. Trong bài Mexico coach spots weakness in Germany’s defense (The News & Observer, ngày 16.6.2018), dẫn lời của huấn luyện viên Osario, tác giả James Ellingworth viết: “Mexico can go head to head with Germany in the middle of the park, Osorio said”. (Osorio nói: “Mexico có thể chơi head to head với Đức ở khu vực giữa sân”).
Cũng là lời của Osorio, dẫn lại tin của Hãng tin AFP ngày 17.6.2018, trong bài FIFA World Cup 2018: Coach Juan Carlos Osorio insists Mexico will be fearless against champions Germany, Firstpost ngày 20.6.2018 có câu: “Nevertheless, we can compete with them, we think we have a good chance to match up with them and go head to head against them” (Dù sao chúng tôi vẫn có thể tranh tài với họ, chúng tôi nghĩ mình có cơ hội tốt để thích nghi và chơi head to head với họ).
Còn trong bài Differences amid déjà vu for Germany and Mexico, dẫn lời hậu vệ Carlos Salcedo của tuyển Mexico, FIFA.com ngày 15.6.2018 viết: “They’re a team who command respect, but they’re not unbeatable. We intend to go toe to toe with them, but intelligently” (Họ là một đội cần được tôn trọng nhưng họ không phải [là] không thể đánh bại. Chúng tôi nghiêng về lối chơi toe to toe với họ, nhưng [phải chơi] một cách thông minh).
Go toe to toe (toe-to-toe) và go head to head (head-to-head) đều có nghĩa là “đối đầu trực diện”. Tiếng Trung Quốc thì gọi là đối công [對攻], đã bị phát âm trệu trạo thành “đôi công” khi đi vào tiếng ta. Đây chính là cái nghĩa mà tác giả bài báo kia - cũng như rất nhiều nhà báo thể thao và bình luận viên bóng đá khác - muốn gửi gắm trong hai tiếng sòng phẳng. Nhưng sòng phẳng là một cấu trúc đẳng lập chủ yếu dùng để nói về cách xử sự đàng hoàng trong quan hệ giao dịch, hàm ý không có gian lận, mà Từ điển tiếng Việt do Văn Tân chủ biên giảng là “nói trả nợ đầy đủ và đúng hẹn”. Chính đối công (đôi công) mới là hai tiếng thực sự thích hợp ở đây.
Trong bài báo trên thì nhan đề dùng “đôi công” nhưng chính văn thì lại dùng “sòng phẳng”, mặc nhiên xem đây là hai đơn vị từ vựng đồng nghĩa. Vậy nên chăng, ta hãy bỏ “sòng phẳng” mà dùng đôi công?

Bình luận 16

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Vũ Bình

Phong ba bão táp cũng không bằng ngữ pháp Việt Nam. Ông bà ta cũng thường tranh cãi nhau từng câu, từng chữ và nay người ta cũng thích "dùng từ" để rồi phải tranh cãi. Điều đó cho thấy Tiếng Việt nó chưa khoa học và quá phức tạp. Và khi nó vào Luật và các văn bản pháp quy đã gây ra tác hại không nhỏ đến đời sống xã hội. Rất mong sự đơn giản, chính xác để cuộc sống nhẹ nhàng hơn.

Lac Ngoc Hiep

Không biết tiếng Việt chưa khoa học ở chỗ nào, xin cho biết.

Nguyễn Tiến Thắng

Nhiều người Việt khen ngữ pháp của mình khó nhưng thực ra thì so với các ngôn ngữ châu Âu thì độ phức tạp không cao.

Mai Phú

Đề nghị báo Thanh Niên thêm chuyên mục "tiếng Việt", thường nhật đăng những cách dùng từ sai hay các điều thú vị trong tiếng Việt. Ví dụ mọi người thường dùng "trừ khi" trong khi "trừ phi" mới đúng, hay "tai vách mạch rừng" là sai, chính xác phải là "tai vách mạch dừng"

Cao Thơm

Ông sai thì có, tai vách mặt vừng ông ơi. Vừng là tấm bồ.

Mai Phú

Bạn sai thì có, theo từ điển tiếng Việt thì "Vừng" chỉ có 2 nghĩa: 1 d. Cây nhỏ, hoa màu trắng, quả dài có khía, khi chín tự nứt ra, hạt nhỏ có nhiều dầu, dùng để ăn. Kẹo vừng. Muối vừng.
2 (ph.). x. vầng.

Còn tấm bồ đựng gạo khác hoàn toàn tấm dừng dựng vách, cả về chức năng cũng như thiết kế. Đặt giả thuyết câu "tai vách mạch vừng" có thật thì nó vô lý: Đang đề cập đến "vách" không thể nhảy ra kho đề cập đến "tấm bồ". Hơn nữa "tấm bồ" không có liên quan đến ý nghĩa bị nghe trộm như "vách" và "dừng".

Nguyên gốc của câu "tai vách mạch dừng" là "vách có tai, dừng có mạch" bạn nhé.

Robin

Trong các môn thể thao có tính đối kháng, tranh chấp trực tiếp liên tục như bóng đá thì dùng từ "đôi công" là chính xác hơn từ "sòng phẳng". Vì "sòng phẳng" là đáp trả lẫn nhau nhưng có thể không cần diễn ra liên tục hoặc trực tiếp..

NSH

Tôi không hiểu tại sao không dùng cách diễn tả dễ hiểu lại chính xác mà dùng những từ “đao to búa lớn” mà không đúng?! Nhất là đem tiếng TQ ra dùng, trong khi đó trong Từ điển tiếng Việt đã có từ “đối công” không? Xin đừng làm tiếng Việt ngày càng rối ren và mất chính xác.
“Go head to head” hay “go toe to toe” nghĩa cơ bản là “tranh tài trực tiếp” hay “tranh tài tay đôi”. Một khi nói có tư cách tranh tài trực tiếp với nhau thì có thể nói là “ngang ngửa” với nhau.
NSH

Ng Thanh

Phải chăng các học viên báo chí của ta được đào tạo chưa thật sự "chín" nên mới có trường hợp phóng viên dùng từ chưa chuẩn.
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Nhan sắc rạng rỡ của dàn Hoa hậu Việt Nam: Bùi Bích Phương, Nguyễn Diệu Hoa, Hà Kiều Anh, Nguyễn Thu Thủy>

Cuộc sống của các Hoa hậu Việt Nam giờ ra sao?

Ngoài nhan sắc xinh đẹp, dàn hoa hậu Việt Nam: Bùi Bích Phương, Nguyễn Diệu Hoa, Hà Kiều Anh, Nguyễn Thu Thủy còn gây ấn tượng với công chúng bởi câu chuyện truyền cảm hứng về cuộc đời của mình.