Cuốn Qê hương xuất bản năm 1968 /// Ảnh: H.M
Cuốn Qê hương xuất bản năm 1968Ảnh: H.M
Trải qua năm tháng tiếng Việt đã có sự thay đổi, nhưng căn bản chữ Quốc ngữ lại không thay đổi. Không phải ngẫu nhiên sự cải tiến luôn được nêu ra. Tuy nhiên, không phải sự cải tiến nào cũng được đồng thuận.
Không thể không nhắc đến Hội nghị cải tiến chữ Quốc ngữ tại Hà Nội do Ủy ban Khoa học nhà nước, Viện Văn học tổ chức (diễn ra các ngày 21, 28, 30.9.1960 và tổng kết vào ngày 7.10.1960).
Trong 23 tham luận và bản báo cáo Cải tiến chữ Quốc ngữ của Tổ Ngôn ngữ học Viện Văn học, lần đầu tiên nhiều vấn đề chuyên sâu đã được đề cập đến. Có thể tóm tắt, các đại biểu tán thành: “Bỏ h trong gh và ngh; chỉ dùng một con chữ thống nhất cho c, k, q (nhưng nên dùng c hay k thì ý kiến chưa nhất trí; dùng f thay ph; dùng d thay đ; dùng i thay cho y (trừ uy, nhiều người không tán thành bằng wi mà nên tạm viết như cũ; dùng thêm những nhóm phụ âm ghép làm con chữ phụ âm đầu (như bra, cla...) trong những từ dịch âm khi cần thiết” (tr.386).
Tuy nhiên, vấn đề chỉ nêu ra chứ hội nghị chưa kết luận vì còn nhiều lý do, kể cả “Tình hình đất nước ta đang tạm thời bị chia cắt là một trở ngại cho việc cải tiến chữ Quốc ngữ”.
Tại miền Nam vấn đề này cũng được đặt ra, có thể tìm thấy qua các bài viết công phu bàn về sức sống, sự trong sáng tiếng Việt của nhà văn hóa Nguyễn Hiến Lê, Đông Hồ, Nguyễn Bạt Tụy, Bùi Đức Tịnh, Trương Văn Chình… Đặc biệt, nhà thơ Nguyễn Ngu Ý đã khởi xướng ra cách viết khác, chẳng hạn k thay thế kh (ví dụ kó kăn thay cho khó khăn); q thay qu (ví dụ qa là qua, qơ là quơ, qê hương thay quê hương), thay chữ p bằng b ở cuối chữ (ví dụ hiệb thay cho hiệp; đáb thay cho đáp)... Chẳng ai làm theo, ngoại trừ... chính người khởi xướng!
Hầu như ở thời điểm nào cũng có những ý kiến cải cách chữ Quốc ngữ.
Trên Báo Hà Nội Mới số ra ngày 23.9.1995, ông Nguyễn Kim Hoạt đặt vấn đề: “Có nên cải cách chữ Quốc ngữ không?”. Đề nghị cải cách của ông có mấy điểm chính như thay j cho gi và bỏ phụ âm kép gh (ví dụ: ghênh = gênh)”... Đề nghị này không vọng lại tín hiệu đáng kể nào trên mặt báo.
Tại hội nghị Chữ Quốc ngữ và sự phát triển chức năng xã hội của tiếng Việt (tổ chức ngày 11.4.1996 tại Trường ĐH Tổng hợp TP.HCM), trong tham luận Mấy nhận xét về chữ Quốc ngữ, Giáo sư Cao Xuân Hạo cho biết: “Có lẽ chữ Quốc ngữ chỉ nên đổi một điểm duy nhất là bỏ h sau ng (chứ không phải sau g)".
Sau đó, trên Báo Sài Gòn Giải Phóng số ra ngày 24.6.1996 có đăng ý kiến “Chừng nào mới đổi mới cách viết chữ Quốc ngữ” của ông Bùi Ngọc Sánh từ Paris gửi về. Đại khái, theo ông: “Chấp nhận chuẩn hóa để c thay k;
k thay kh; q thay qu; z thay d; d thay đ; f thay ph; j thay gi; g thay gh; ng thay ngh; a thay ă; o thay ơ; u thay ư”...
Ý kiến này lập tức có ngay thông tin phản hồi, trao đổi lại. Chẳng hạn, nhà nghiên cứu học Huyền Viêm cho rằng không phải là mới, mà “còn thêm rối rắm có ích gì đâu?”: “Khoảng 40 năm trước, ngành bưu điện đã tự đổi mới cách viết để dùng trong việc đánh điện tín và còn dùng đến ngày nay, vì chữ trong các bức điện không có dấu. Theo cách đánh điện ấy thì chữ ă thay bằng aw, ê thay bằng ee, ô thay bằng oo, ơ thay bằng ow, ư thay bằng uw, dấu sắc thay bằng chữ s, dấu huyền thay bằng f... Nhưng bưu điện dùng thì cứ dùng, còn dân chẳng ai theo”.
Ý kiến của Cadière, thành viên Hội nghị quốc tế khảo cứu về Viễn Đông lần thứ nhất, họp tại Hà Nội vào cuối năm 1902, nay vẫn còn chưa lỗi thời, khi cho rằng bất kỳ sự cải cách nào cũng xảy ra những vấn đề căn bản như: Không thể từ bỏ khó khăn vốn có của lối chữ viết, mà bất cứ lối chữ viết ghi âm nào cũng không hoàn hảo; không khéo người đang biết chữ Quốc ngữ trở thành mù chữ; cả loạt khí cụ nhà in trở thành vô dụng...
Tán thành ý kiến này, từ những năm 1940, Giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã khẳng định: “Tiếng hiện thời của các nước đều là đầy những sự vô lý. Nhưng đố ai cải cách nó được. Tiếng vạn quốc ngữ Esperanto và Ido mà người ta đã đặt ra rất hợp lẽ, nhưng vì không có tính cách một dân tộc nào. Nên chung quy, không có một dân tộc nào theo cả” (Danh từ khoa học - NXB Trường Thi - 1959, tr.XVIII).
Nếu muốn cải tiến, xin hãy nhớ đến nguyên tắc đã công bố tại Hội nghị cải tiến chữ Quốc ngữ tại Hà Nội (1960): “Dựa trên cơ sở chữ Quốc ngữ hiện dùng, hết sức tránh những xáo trộn không cần thiết; Cải tiến mạnh bạo nhưng hết sức thận trọng, chắc chắn; Tiến hành từng bước, bước trước chuẩn bị cho bước sau; Yêu cầu làm cho chữ Quốc ngữ hợp lý hơn, đồng thời giản tiện hơn và đủ vần hơn”.
Thiết nghĩ, chữ Quốc ngữ đã trở thành máu thịt thiêng liêng trong tâm trí, đời sống tình cảm của mỗi con dân nước Việt. Từng con chữ không chỉ có xác, mà còn có hồn - hồn của một dân tộc ẩn hiện trong đó. Do đó, dù chữ Quốc ngữ còn chưa thật hoàn thiện, nhưng người ta không thể cải cách, thêm bớt một cách tùy tiện, chủ quan.

Lê Minh Quốc

Bạn đọc phản hồi (23 nhận xét)

Nguyễn Duy An

Theo tôi không cần phải thay đổi gì cả. Sinh ngữ là những quy ước rộng và chung, có quy tắc và bất quy tắc. Tiếng Anh thông dụng vậy mà cũng có bảng động từ bất quy tắc đó thôi. Về khoa học ngôn ngữ thì có thể GS nói không sai, nhưng về hệ lụy kinh tế xã hội thì việc này hại nhiều hơn lợi, lâu dài nhiều thế hệ chứ không vài năm như GS quảng cáo đâu. Chưa kể là khi phân tích sâu vào, tôi thấy đề án này mang đậm tính vùng miền và chủ quan của cá nhân GS nữa. Về mặt mỹ thuật văn bản thì như tranh trừu tượng. Vậy nên không?! Cư dân sẽ tiếp tục phản biện khoa học, dân không phải là một đám quần chúng ngu xuẩn đâu.

L.H.

Chưa xét đến góc độ chuyên môn thì lập luận của tiến sĩ Bùi Hiền đã có vấn đề về tính hợp lý. ông nói nhiều người hiểu lầm, đọc nhầm này nọ giữa các từ trông giống nhau, tức ở đây phải có cái sai và cái đúng, thì theo nguyên tắc chúng ta phải tìm cách lý giải để chỉ ra cái nào sai cái nào đúng. đàng này tiến sĩ gộp sai và đúng vào chung một rọ như nhau rồi đặt tên chung cho chúng là ABC rồi ông bảo vấn đề ngộ nhận hiểu lầm đã được giải quyết !? Giải quyết vấn đề như vậy có được không ? Mặt khác, khi ông bắt đầu cho đúng/sai vào chung một rọ tức là vấn đề đúng/sai đã không hiện hữu, thưa ông tiến sĩ. "Trước", người ta viết khác nhau và đọc khác nhau, cho ra ý nghĩa khác nhau; "sau" thì người ta viết mỗi một cách và đọc một cách, nhưng phải vắt óc để nghĩ xem ý nghĩa nào từ 1 đến n là phù hợp nhất cho cách viết duy nhất này. Vậy thì cách nào đơn giản hơn, cách nào rối rắm phức tạp hơn ?

Long Châu

Bạn chỉ rõ bản chất vấn đề của ông Bùi Hiền một cách dễ hiểu.

thanhquyt

Dù gì đi nữa thì ông PGS. TS. cũng thành người "nổi tiếng", chứ trước kia ngoài học trò của ông có ai biết ông Bùi Hiền là ông nào đâu. Xin chúc mừng ông! và bà TS Đoàn Hương đã nổi tiếng, nay lại càng "nổi tiếng" hơn, xin chúc mừng bà!

Anh Chín

Trên thế giới này không có cái gì là hoàn hảo tuyệt đối cả ! Chỉ có tương đối thôi !. Cải tiến xong rồi sẽ phát sinh những bất hợp lý mới. Đôi khi những bất hợp lý đó lại nặng nề hơn ! Sự hoàn hảo tuyệt đối chỉ có trong mơ !!!

thanh nam

"Do đó, dù chữ Quốc ngữ còn chưa thật hoàn thiện, nhưng người ta không thể cải cách, thêm bớt một cách tùy tiện, chủ quan.": rất hay.

Nguyên

" Nhưng Bưu điện dùng thì cứ dùng, còn dân chẳng ai theo". Đọc đến đoạn này mắc cười luôn. Thực sự hiện nay dân miền Bắc và Trung vẫn dùng cách của Bưu điện mà. Đó là cách đánh Telex thường xài trong các văn bản Tiếng Việt trên máy vi tính. Còn miền Nam thì dùng Vni nên không hay đó thôi. Sự cải cách cách viết của Tiếng Việt không bao giờ là đầy đủ và hoàn mỹ vì rất nhiều nhà Nghiên Cứu đã tìm hiểu cách phát âm của Tiếng Việt cổ. Âm Việt cổ theo một số nhà Truyền Giáo ghi lại thực sự rất hay, họ so sánh như giọng hót của chim họa mi và rất khó sử dụng chử viêt để phiên âm lại cho đúng. Âm Việt cổ đã mất khi mà chử Quốc Ngữ được hoàn thiện.

Thuận

Telex chỉ là cách bỏ dấu thôi.

Bình luận