II. Gia đình bé mọn trước hết là cuốn tiểu thuyết kể chuyện gia đình. Đúng hơn là kể chuyện những gia đình của nhân vật trung tâm - nữ nhà văn Mỹ Tiệp. Gia đình 1: là gia đình mà Tiệp đã sinh ra và lớn lên, gia đình của những người đàn bà góa hoặc không chồng, luôn phải gồng mình gánh chịu bất hạnh và cả sự kiêu hãnh của một mái nhà thiếu hơi ấm đàn ông, lấy gia phong khổ hạnh làm nền tảng. Gia đình 2: gia đình mà Tiệp và người chồng tên Tuyên là những vật liệu xây dựng chẳng có chút kết dính nào ở những phẩm chất cơ bản, và tan vỡ là kết cục tất yếu. Gia đình 3: tập hai trong đời sống vợ chồng của Tiệp. Cùng với Tiệp làm nên gia đình này là gã nhà văn lãng tử có tên Viết Đính, cùng Tiệp đi qua 11 năm yêu đương, trong cái đói rách đáng rùng mình của một thời, trong cả những điều tiếng tàn nhẫn của xã hội. Con đường đời của Tiệp là đi từ gia đình 1 đến gia đình 3, đằng đẵng, chông chênh, nghẹt thở. Để có được gia đình 3, Tiệp đã phải trả giá: trước hết là sự từ bỏ - từ những người đàn bà góa ở gia đình 1, tiếp đến là sự lên án và xa lánh của bộ phận xã hội khư khư thứ luân lý cổ hủ và nặng nề hơn hết là sự dằn vặt bản thân, khi phải cân nhắc giữa tình mẫu tử và tình yêu đôi lứa. Vượt lên trên tất cả, tác giả cho thấy một mẫu hình phụ nữ chủ động lèo lái con thuyền cuộc đời mình, kiên nhẫn tới mức lì lợm để sống thật với nhu cầu tinh thần của mình.
III. Còn có thể đọc Gia đình bé mọn như một tiểu thuyết có đề tài rộng hơn - như nhận định của GS Hoàng Ngọc Hiến. Theo tôi, đó là thân phận con người dưới sức ép chiến tranh. Hãy đọc lại: cảnh góa bụa của những người đàn bà trong gia đình 1 của Tiệp là sản phẩm của chiến tranh; cuộc hôn nhân để từ đó có gia đình 2 mà Tiệp phải mất bao thời gian và nghị lực để rũ bỏ cũng là do môi giới của chiến tranh. Và rồi, vào thời hậu chiến, thì những người có quyền sinh quyền sát trong tay, những người làm khổ Tiệp (như Tuyên - chồng nàng, Hai Khâm - trưởng ban tuyên huấn tỉnh) chẳng phải là những sản vật mà chiến tranh nhào nặn hay sao? Chiến tranh làm xã hội kiệt quệ, mở đường cho nghèo đói và từ đó, những vết rạn nhân cách xuất hiện. Tác giả tỏ ra nhạy cảm với điều này và chính vì vậy mà nhà văn vượt lên trên chủ nghĩa tả khổ, kêu khổ thông thường.
IV. Gia đình bé mọn là tiểu thuyết thứ hai của Dạ Ngân. Nhiều người yêu văn học vẫn nhớ tới Dạ Ngân của những truyện ngắn như Con chó và vụ ly hôn, Cõi nhà, Thời gian vĩ đại, Nhà không có đàn ông, Vòng tròn im lặng... hơn là một Dạ Ngân tác giả tiểu thuyết Ngày của một đời. Bản thân 5 truyện ngắn trên đã cùng hội nhập trong cuốn tiểu thuyết thứ hai này ở những tình tiết và nhân vật nhất định - là sự hội nhập hữu cơ trong một chỉnh thể thẩm mỹ chứ không chỉ là một số cộng giản đơn. Điều đó cho thấy Gia đình bé mọn đã được thai nghén trong một thời gian dài. Và điều mà tôi có thể khẳng định: bà đã thành công! Một lần nữa người ta lại thấy ở Dạ Ngân những phẩm chất từng làm nên thế mạnh ngòi bút của bà: sự cẩn trọng và tinh tế trong câu chữ; khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa mỹ văn và ngôn ngữ đời thường của người Nam Bộ; sự sắc sảo trong phác họa nhân vật bằng một vài chi tiết đắt giá, nhanh gọn; và sau cùng là một cái nhìn - dù với sự phê phán - những vẫn luôn đôn hậu.
Hoài Nam
Bình luận (0)