ADN của Sài Gòn - TP.HCM: Đất lành hút người muôn phương

Sài Gòn - TP.HCM nơi "đất lành chim đậu"

Một buổi sáng đầu tháng 3.2026, phóng viên Báo Thanh Niên dạo quanh các con ngõ, tuyến đường ở TP.HCM để tìm hiểu những đặc điểm văn hóa của đô thị này.

Dừng chân tại chợ Bến Thành, có thể dễ dàng bắt gặp những hình ảnh quen thuộc: tiếng rao của tiểu thương miền Tây, những con phố Malaysia, Ấn Độ độc bản sau hông chợ.

Từ những lát cắt đời sống ấy, có thể thấy TP.HCM mang trong mình một ADN đặc trưng với tính cởi mở, tạo điều kiện thu hút con người từ khắp mọi miền đến làm ăn, sinh sống.

Nếu ADN của sinh vật là phân tử cốt lõi mang thông tin di truyền, quyết định bản chất, hình thái, chức năng và sự phát triển của mọi sinh vật sống, thì ADN của Sài Gòn - TP.HCM cũng độc nhất, là những yếu tố nền tảng tạo nên bản sắc của thành phố này, đồng thời chi phối cách nó được kế thừa và phát triển qua hơn 300 năm.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

TP.HCM là một vùng đất trù phú, có điều kiện thuận lợi để phát triển cả giao thông đường bộ, đường thủy lẫn đường hàng không; từ đó mở ra khả năng giao lưu quốc tế và tiếp cận với nền công nghiệp hiện đại từ rất sớm.

Được xem là "đất lành chim đậu", nơi đây đã thu hút con người từ nhiều vùng miền và quốc gia quy tụ về làm ăn, buôn bán, truyền giáo, trao đổi và định cư; góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.

Theo cuốn sách Lược sử Sài Gòn của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, lưu dân Việt Nam tới Sài Gòn khá sớm (có thể từ trước 1674). Buổi đầu họ đến đây với phương thức khẩn hoang lập ấp.

Nhưng sau vì vị trí có nhiều thuận lợi, Sài Gòn do bàn tay của chính lưu dân Việt Nam xây dựng, trở thành thủ phủ và phố chợ quan trọng, sầm uất.

Sự xuất hiện của cộng đồng người Hoa tại Chợ Lớn với mạng lưới thương mại rộng khắp, cùng người Khmer bản địa và các thương nhân Ấn Độ, phương Tây đổ về theo những chuyến tàu sông, đã sớm nhào nặn nên một thực thể đô thị đa văn hóa.

ẢNH: HÀ THƯƠNG

5 yếu tố cốt lõi cấu thành ADN của Sài Gòn - TP.HCM

Chia sẻ với phóng viên Báo Thanh Niên, ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa (thạc sĩ Chính sách công; giảng viên Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) cho hay, nếu Sài Gòn - TP.HCM như một cơ thể có ADN đô thị độc nhất thì nó được cấu thành từ ít nhất 5 yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là tính mở. TP.HCM từ đầu đã không phải một đô thị khép kín, đặc biệt trong bối cảnh vừa sáp nhập địa giới hành chính. Đây là thành phố hình thành từ giao thương, từ gặp gỡ của nhiều dòng người, nhiều cộng đồng, nhiều ảnh hưởng văn hóa.

Tính mở này thể hiện ở khả năng tiếp nhận cái mới rất nhanh, ít định kiến, không quá nặng về rào cản xuất thân. Ở TP.HCM, người ta có thể đến từ rất nhiều nơi khác nhau, nhưng vẫn có cơ hội trở thành một phần của nó. Chính tính mở ấy tạo nên năng lực hấp thụ và tái tạo rất đặc biệt.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Thứ hai là tính thực tế và năng động. TP.HCM không phải thành phố sống nhiều bằng biểu tượng hay diễn ngôn, mà sống bằng hành động, hiệu quả và việc "làm được gì ngay lúc này".

Trong ADN của đô thị này có một chất rất rõ: nhanh, linh hoạt, dám thử, dám làm, không quá câu nệ hình thức. Đây vừa là sức mạnh kinh tế, vừa là khí chất xã hội. Nó lý giải vì sao thành phố luôn là nơi đi đầu về thương mại, dịch vụ, sáng kiến dân sinh và cả những mô hình kinh doanh mới.

Thứ ba là tinh thần dung hợp. TP.HCM không có bản sắc theo kiểu thuần nhất, mà bản sắc của nó nằm ở khả năng dung hợp. Đông và Tây, cũ và mới, truyền thống và hiện đại, người bản địa và người nhập cư, kinh tế thị trường và đời sống bình dân... cùng tồn tại, va chạm và hòa trộn.

"Nếu Hà Nội gợi cảm giác lắng đọng chiều sâu, thì TP.HCM gợi cảm giác chuyển động liên tục. ADN của nó vì thế không phải sự tinh lọc một màu, mà là năng lực chung sống của nhiều lớp khác biệt", ông Nghĩa nói.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Thứ tư là tinh thần thị dân rất đặc trưng. TP.HCM có một kiểu văn hóa đô thị riêng: trọng ứng xử, trọng sự hào sảng, trọng nhịp sống chung và khả năng "sống với nhau". Điều này thể hiện từ chợ, quán cà phê, hẻm nhỏ cho đến những không gian công cộng.

TP.HCM tạo ra một cảm giác thân thuộc rất đặc biệt: đông nhưng không quá xa lạ, hiện đại nhưng vẫn có chất đời thường. Đó là phần ADN mềm, phần "hồn đô thị" mà nếu mất đi, TP.HCM sẽ chỉ còn là một khối bê tông lớn.

Thứ năm là năng lực tự phục hồi và tự tái tạo. Thành phố nhiều lần thay đổi, mở rộng, va đập với biến động kinh tế và xã hội, nhưng vẫn luôn có khả năng dung hợp, thích ứng và đi tiếp.

"Tóm lại, ADN của TP.HCM là một đô thị mở, năng động, dung hợp, giàu tinh thần thị dân và có sức tự tái tạo rất mạnh", ông Nghĩa nhấn mạnh.

"TP.HCM như quê hương thứ 2"

Nhiều người chọn TP.HCM làm nơi an cư, lập nghiệp rồi gắn bó cả phần đời của mình bởi nơi này có nhiều cơ hội.

Chia sẻ với Thanh Niên, ông Dipesh Patel (32 tuổi, quản lý một nhà hàng ẩm thực Ấn Độ) cho biết, ông quyết định khởi nghiệp ở TP.HCM vì nơi đây có thị trường năng động, cơ sở hạ tầng phát triển và thu hút nhiều sự kiện thương mại cũng như khách du lịch quốc tế.

"Tôi cảm thấy như đang sống ở quê hương thứ 2 của mình khi được lan tỏa văn hóa và ẩm thực của đất nước mình tại đây", ông Patel nói.

ẢNH: HÀ THUƠNG

Trong một con hẻm nhỏ ở quận Tân Bình (cũ), quán mì Quảng của bà H. mỗi sáng vẫn nghi ngút khói. Bà rời Quảng Nam vào TP.HCM từ những năm 2000 khi trong tay chỉ có vài triệu đồng và một chiếc xe đẩy bán hàng.

Sau hơn 2 thập niên, chiếc xe đẩy ngày nào đã trở thành một quán ăn nhỏ, giúp bà trang trải cuộc sống, nuôi con cái thành tài.

Có lẽ vì vậy mà nhiều người vẫn nói: TP.HCM là nơi dễ sống. Bởi vì nơi này luôn có chỗ cho những người mới đến, phóng khoáng và nghĩa tình.

Tuy nhiên, khi nhiều người nhập cư đến TP.HCM tìm cơ hội cũng đặt ra thách thức về áp lực lên hạ tầng, giao thông, chi phí sống..., khiến không phải ai cũng có thể trụ lại lâu dài.

AND của Sài Gòn - TP.HCM luôn tự tái tạo để thích ứng với thời đại. Dù đối mặt áp lực về hạ tầng và chi phí sống nhưng với nội lực năng động, cởi mở và bao dung, TP.HCM vẫn không ngừng chuyển mình để giữ vững vị thế "đất lành" - nơi mỗi người nhập cư có thể tìm thấy cơ hội cho mình.

Kỳ 2: ADN của Sài Gòn - TP.HCM: 'Phố Malaysia' độc bản sau chợ Bến Thành