AI đang tạo ra thế hệ tội phạm công nghệ giá rẻ

Theo chuyên gia bảo mật Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), sự bùng nổ của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) đang vô tình tạo điều kiện cho một thế hệ tội phạm mạng mới xuất hiện: chi phí thấp nhưng mức độ sát thương cao. Nếu như trước đây, các cuộc tấn công có chủ đích đòi hỏi tin tặc phải sở hữu kỹ năng lập trình chuyên sâu và hạ tầng tốn kém, thì hiện nay AI đã "doanh nghiệp hóa" các công cụ lừa đảo thành dịch vụ thương mại đại trà.

Chia sẻ tại hội thảo chuyên đề "An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI" diễn ra tại Hà Nội mới đây, Hiếu PC cho biết một công cụ tạo video Deepfake giả mạo khuôn mặt theo thời gian thực hiện có giá thuê chỉ khoảng 35 USD/tháng. Theo chuyên gia này, rào cản kỹ thuật bị san phẳng giúp các đối tượng xấu dễ dàng tự động hóa kịch bản lừa đảo diện rộng, xóa nhòa khoảng cách ngôn ngữ, vượt mặt hệ thống định danh sinh trắc học (eKYC) của ngân hàng và phát tán mã độc chiếm quyền điều khiển thiết bị di động.

Ảnh: Anh Quân

Hậu quả tài chính từ làn sóng tấn công tự động hóa này đang gia tăng nhanh chóng. Thống kê từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho thấy, chỉ riêng năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến với thiệt hại vượt mốc 12.000 tỉ đồng; tổng tổn thất giai đoạn 2020 - 2025 lên tới hơn 40.000 tỉ đồng, trong khi thiệt hại toàn khu vực ASEAN năm 2024 ước tính vượt 23 tỉ USD.

Mức độ rủi ro tiếp tục nhân lên khi AI hội tụ với mạng lưới internet kết nối vạn vật (AIoT). Tại Việt Nam, với hơn 27,2 triệu thuê bao 5G cùng hàng triệu thiết bị IoT như camera an ninh, thiết bị định tuyến hay máy chấm công đang vận hành tại các cơ quan, doanh nghiệp, bề mặt tấn công đã mở rộng ra toàn bộ kiến trúc 5 tầng của hệ thống (từ cảm nhận, kết nối, suy nghĩ đến hành động và học hỏi). Bất kỳ thiết bị thông minh nào thiếu kiểm soát đều có thể bị biến thành bàn đạp cho mạng máy tính ma (botnet), mã độc tống tiền, hoặc trở thành kẽ hở để tin tặc tiêm lệnh thao túng các AI tác tử (AI Agent) tự hành và đánh cắp dữ liệu vận hành nội bộ.

Trước thực tế AI đã có thể hỗ trợ lập trình tới 80 - 90% khối lượng mã nguồn thông thường, điểm nghẽn an ninh thông tin hiện nay không còn nằm ở lỗi viết code đơn lẻ mà nằm ở tư duy kiến trúc tổng thể. Các hệ thống thông minh không thể chỉ chạy theo tính năng mà bắt buộc phải tích hợp năng lực an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế (Security-by-Design).

Ảnh: Anh Quân

Thực trạng này thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học tái cấu trúc chương trình đào tạo nhằm lấp đầy khoảng trống nhân lực công nghệ chất lượng cao. Cũng trong khuôn khổ hội thảo, Viện Quản trị và Công nghệ FSB (Trường Đại học FPT) ra mắt chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT) nhằm giải quyết bài toán trên.

Thay vì tiếp cận các môn học rời rạc, chương trình định hướng học viên quản trị hệ thống AIoT như một chỉnh thể thống nhất, từ phần cứng cảm biến, kết nối mạng diện rộng đến thuật toán suy luận và bảo mật dữ liệu đa tầng. Việc dịch chuyển trọng tâm đào tạo từ kỹ năng lập trình đơn thuần sang năng lực làm chủ kiến trúc và thẩm định an toàn hệ thống được xem là lời giải dài hạn để xây dựng lá chắn chủ động trước các mối đe dọa công nghệ ngày càng tinh vi.

Theo báo cáo của Fortune Business Insights, quy mô thị trường AIoT toàn cầu ước tính đạt 82,74 tỉ USD vào năm 2026 và dự báo tiếp tục tăng trưởng kép với tốc độ 32,4%/năm trong giai đoạn 2026 - 2034. Tại Việt Nam, MarketsandMarkets ước tính thị trường công nghệ IoT sẽ đạt mốc 7,2 tỉ USD vào năm 2030. Cùng với đó là nền tảng hạ tầng kết nối mở rộng thần tốc với hơn 27,2 triệu thuê bao 5G được ghi nhận tính đến tháng 8.2026 theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ.