Ai đang trả phí sàn?

Không còn rẻ

Là người thường xuyên mua đồ gia dụng, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng trên các sàn thương mại điện tử, chị Nguyễn Thị Thanh Huyền (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) nhận xét giá sản phẩm không tăng đột biến nhưng các chương trình ưu đãi đã ít đi. "Trước đây tôi thường săn được nhiều mã giảm giá, miễn phí vận chuyển hoặc voucher từ shop. Gần đây giá niêm yết có thể không thay đổi nhiều nhưng tổng số tiền phải thanh toán thường cao hơn vài chục nghìn đồng mỗi đơn hàng. Đặc biệt vào những ngày không có chương trình khuyến mãi lớn thì thấy rõ hơn", chị Huyền chia sẻ.

Ảnh: Lê Nam

Trong khi đó, anh Lê Quốc Bảo (29 tuổi, kỹ sư công nghệ thông tin) thì cảm nhận rõ hơn về tình hình tăng giá vì thường mua một số mặt hàng điện tử, phụ kiện công nghệ. "Tôi theo dõi giá khá kỹ nên nhận thấy nhiều sản phẩm vẫn giữ nguyên giá niêm yết nhưng mức giảm giá thực tế không còn sâu như trước. Giá một số mặt hàng điện tử, phụ kiện công nghệ đã tăng khoảng 5 - 10% so với năm ngoái", anh Bảo cho biết.

Khảo sát của Thanh Niên trên các sàn thương mại điện tử cho thấy nhiều sản phẩm thuộc nhóm hàng tiêu dùng, mẹ và bé, đồ gia dụng, mỹ phẩm và phụ kiện công nghệ vẫn giữ giá niêm yết tương đối ổn định. Tuy nhiên, mức ưu đãi thực tế đã giảm đáng kể so với giai đoạn trước. Nhiều sản phẩm từng được giảm giá 20 - 30%, kèm mã miễn phí vận chuyển và voucher từ người bán nay chỉ còn giảm 5 - 10% hoặc cắt giảm các chương trình hỗ trợ đi kèm.

Không chỉ hàng tiêu dùng hay đồ gia dụng, nhóm thực phẩm và đồ ăn giao trực tuyến cũng gặp áp lực tăng giá. Nhiều chủ quán than thở chi phí nguyên liệu, bao bì, nhân công và chiết khấu cho nền tảng giao đồ ăn đều tăng, buộc họ phải điều chỉnh giá bán hoặc giảm quy mô khuyến mãi. Trên các ứng dụng giao đồ ăn, một số món ăn phổ biến hiện có giá cao hơn từ 5 - 15% so với khi mua trực tiếp tại cửa hàng, chưa kể phí giao hàng và các khoản phụ thu đi kèm.

Ảnh: Lê Nam

Kinh doanh thời trang trên nhiều sàn thương mại điện tử từ năm 2020, chị Trần Thu Trang (35 tuổi, TP.HCM) cho hay chi phí bán hàng hiện nay cao hơn rất nhiều so với vài năm trước. Trước đây mỗi đơn hàng chủ yếu gánh phí sàn, chi phí quảng cáo và vận chuyển, hiện nay còn có thêm chi phí liên quan đến thuế, voucher, các chương trình khuyến mãi bắt buộc và nhiều khoản vận hành khác. Vì thế biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Phần lớn các nhà bán hàng hiện vẫn cố gắng giữ khách bằng cách tự gánh một phần chi phí phát sinh thay vì tăng giá ngay.

"Ban đầu chúng tôi cắt giảm khuyến mãi, giảm quà tặng hoặc giảm lợi nhuận để giữ giá. Tuy nhiên nếu chi phí tiếp tục tăng thì việc điều chỉnh giá bán là không thể tránh khỏi. Cuối cùng người tiêu dùng vẫn sẽ phải chia sẻ một phần áp lực đó", chị Trang nói.

Tương tự, anh Nguyễn Thành Đạt (30 tuổi), chủ shop Kidzone chuyên kinh doanh đồ mẹ và bé trên các sàn thương mại điện tử, cũng đau đầu vì các đợt điều chỉnh phí gần đây khiến giá bán trên sàn phải được tính toán lại. Bởi phí sàn tăng thì giá sản phẩm cũng phải điều chỉnh để bù đắp phần thâm hụt này. Tùy ngành hàng nhưng nhìn chung mức tăng khoảng 5 - 10%, mà giá tăng thì khách giảm. Đó là tình thế tiến thoái lưỡng nan của người bán.

Theo các nhà bán hàng, nguyên nhân khiến giá hàng hóa trên sàn có xu hướng tăng không chỉ đến từ việc các nền tảng điều chỉnh phí mà còn chịu áp lực từ giá nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics, quảng cáo trực tuyến và các quy định thuế mới. Tuy nhiên, việc các sàn đồng loạt tăng phí được xem là yếu tố khiến áp lực chi phí cộng dồn và đẩy nhanh quyết định điều chỉnh giá của nhiều cửa hàng.

Cuộc chơi ngày càng khắc nghiệt

Ông Trần Công Hoan, Giám đốc vận hành SwiftHub, nhận xét: Việc các sàn thương mại điện tử đồng loạt tăng phí phản ánh một thực tế là thị trường đã bước qua giai đoạn tăng trưởng bằng mọi giá để bước vào giai đoạn tối ưu lợi nhuận. Trong nhiều năm qua, các sàn đã chi rất nhiều tiền để thu hút người dùng và nhà bán hàng nhưng đến nay có thể nói giai đoạn "đốt tiền" đã qua. Bây giờ là thời điểm các nền tảng tối ưu hiệu quả kinh doanh và tìm kiếm lợi nhuận sau thời gian dài đầu tư. Khi phí sàn, phí thanh toán, chi phí quảng cáo và các khoản vận hành đồng loạt tăng, nhà bán hàng chỉ còn 2 lựa chọn là tăng giá bán hoặc cắt giảm ưu đãi vì không ai có thể bán hàng trong tình trạng liên tục thua lỗ.

Ảnh: Lê Nam

"Thực tế nhiều nhà bán đang giữ nguyên giá niêm yết nhưng cắt bớt voucher, quà tặng hoặc các chương trình ưu đãi. Về bản chất, đây cũng là một hình thức tăng giá gián tiếp. Những nhà bán hàng quy mô nhỏ, chủ yếu mua đi bán lại với biên lợi nhuận thấp sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất. Một số có thể phải rời bỏ thị trường hoặc chuyển sang mô hình tiếp thị liên kết thay vì nhập hàng và tự vận hành như trước", ông Hoan nói.

Đánh giá về mức độ tác động tới người tiêu dùng, chuyên gia này cho rằng phần lớn nhà bán hàng hiện vẫn đang cố gắng tự gánh chi phí để giữ khách, song điều này khó kéo dài. Chỉ cần tăng giá quá nhanh là khách hàng sẽ chuyển sang shop khác nên nhiều người bán đang chấp nhận giảm lợi nhuận trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về lâu dài, người tiêu dùng vẫn sẽ phải chia sẻ một phần áp lực này. Với nhiều ngành hàng, chi phí thực trả có thể tăng thêm khoảng 5 - 15% so với trước đây.

Trong khi đó, ông Trần Lâm, CEO Julyhouse - chuyên gia đào tạo thương mại điện tử, nhìn nhận việc tăng phí không chỉ ảnh hưởng đến giá bán mà còn làm thay đổi cấu trúc thị trường. Giá tăng thì cuối cùng người tiêu dùng cũng phải mua với giá cao hơn. Có thể hiện nay nhiều người chưa cảm nhận rõ vì mức tăng chưa quá lớn hoặc các sàn vẫn hỗ trợ khuyến mãi, nhưng về bản chất khi chi phí bán hàng tăng, nhà bán hàng buộc phải tìm cách đưa phần chi phí đó vào giá. "Người kinh doanh thường kỳ vọng lợi nhuận khoảng 10%. Nếu tổng chi phí tăng thêm 10 - 15% thì gần như đã ăn hết phần lời. Tăng giá là điều tất yếu", ông Lâm nói.