Bác sĩ Trưởng khoa Ung thư người Việt tại Nhật: Điều trị khối u là chưa đủ

Từ học bổng ngành y đến trưởng khoa ung thư tại Nhật

TS-BS Phạm Nguyên Quý hiện là Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Trung ương Kyoto Min-iren (Nhật Bản), đồng thời là cố vấn chuyên môn về ung thư và điều trị tại Bernard Healthcare. Ông là một trong số rất ít bác sĩ người Việt được đào tạo, cấp giấy phép hành nghề, làm việc lâu dài trong hệ thống y tế Nhật Bản.

Năm 2002, khi đang học năm thứ hai ngành y, BS Quý nhận học bổng sang Nhật. Sau một năm học tiếng Nhật, ông bắt đầu lại chương trình y khoa 6 năm, rồi học tiếp 4 năm tiến sĩ. Toàn bộ quá trình đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu của ông từ đó diễn ra tại Nhật.

Bác sĩ Quý từng đi sâu vào nghiên cứu, nhưng nhận ra từ một hợp chất trong phòng thí nghiệm đến ứng dụng cho người bệnh đôi khi mất 15 - 20 năm. Muốn giúp bệnh nhân sớm hơn, ông trở lại lâm sàng.

Nhờ đó, ông đến gần hơn với những câu chuyện riêng của người bệnh. Khi ung thư tiến triển, bác sĩ và bệnh nhân có lúc phải cân nhắc giữa tiếp tục điều trị hay chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ. Theo ông, để lựa chọn đúng, bác sĩ còn cần hiểu rõ cả nhân sinh quan của bệnh nhân.

Khi kể về mình, BS Quý ít nói về chữ "hiếm". Ông nhắc nhiều hơn đến những bệnh nhân từng gặp, cùng câu hỏi làm thế nào để những ngày họ sống trở nên ý nghĩa.

Chăm sóc giảm nhẹ không phải chờ đến cuối đời

Mỗi bệnh nhân đến với BS Quý là một "bài toán" khác nhau. Người đau, người buồn nôn, người tê tay chân; có người lo tiền thuốc, lo chuyện gia đình hay cuộc sống sau khi xuất viện. Những vấn đề tưởng nằm ngoài việc chữa bệnh, lại ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình điều trị.

BS Quý cho biết, ông từng chăm sóc một bệnh nhân rất yếu, phải ngồi xe lăn, nhưng vẫn mong dự đám cưới của con. Để người bệnh có thể trở về dự ngày vui, bác sĩ cùng đội ngũ chăm sóc phải kết nối nhiều nguồn lực, chuẩn bị trước tình huống có thể xảy ra.

Một bệnh nhân khác bị tê tay chân sau hóa trị. Đến Giáng sinh, người con dâu vốn ít gần gũi đã mua tặng mẹ chồng đôi giày phù hợp với tình trạng đôi chân của bà.

Những câu chuyện đời thường ấy khiến BS Quý nhận ra "sống thêm" không chỉ được tính bằng tháng hay năm. Khoảng thời gian đó có thể đủ để một người dự đám cưới của con, hàn gắn mối quan hệ hay hoàn thành điều còn dang dở.

Đó cũng là cách ông nhìn về chăm sóc giảm nhẹ trong điều trị ung thư, như một giải pháp giúp người bệnh "bớt khổ", từ đau đớn thể chất, bất ổn tâm lý đến vấn đề trong gia đình, xã hội, nỗi sợ cái chết hay trăn trở về ý nghĩa cuộc sống.

Vì vậy, theo BS Quý, chăm sóc giảm nhẹ cần thực hiện sớm, toàn diện và liên tục, song hành với điều trị. Tùy nhu cầu, người bệnh có thể cần sự tham gia của bác sĩ, điều dưỡng, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, hỗ trợ tâm lý, xã hội.

Một điều khiến BS Quý trăn trở nữa chính là nguy cơ đứt gãy chăm sóc khi bệnh nhân yếu dần. Khi đó, câu hỏi không chỉ là còn dùng thuốc điều trị ung thư hay không, mà quan trọng ai sẽ chăm sóc, người bệnh có thể về nhà không, gia đình cần hỗ trợ thế nào. Nếu không chuẩn bị từ sớm, bệnh nhân có thể đau đớn nhưng không biết tìm ai, còn gia đình phải tìm thông tin, xoay xở trong những ngày cuối.

BS Quý ví von, người bác sĩ lúc này như một "nhạc trưởng", kết nối bệnh viện, gia đình, điều dưỡng, chăm sóc tại nhà và nguồn lực cần thiết để duy trì liền mạch quá trình chăm sóc.

Từ thực tế ấy, BS Quý cùng đội ngũ Bernard Healthcare triển khai mô hình bác sĩ đồng hành, ra mắt Đơn vị Hỗ trợ bệnh nhân ung thư (Bernard Cancer Unit) tại Việt Nam. Ông kỳ vọng đây sẽ là một "điểm tựa" cho bệnh nhân ung thư. Các bác sĩ Bernard Cancer Unit sẽ giúp làm rõ điều bệnh nhân thắc mắc, nhận diện đúng vấn đề, hỗ trợ kết nối chuyên gia, đơn vị y tế phù hợp tại Nhật Bản.

Sau hơn hai thập niên ở Nhật, với BS Phạm Nguyên Quý, nhiệm vụ của một bác sĩ không chỉ là giúp bệnh nhân sống thêm bao lâu, mà còn giúp quãng thời gian ấy đáng sống hơn. Đồng thời, điều trị ung thư còn hướng đến mục tiêu giúp người bệnh "bớt khổ", cũng như khi vấn đề xuất hiện, người bệnh biết mình có thể tìm đến ai, cần làm gì tiếp theo.