Nước ta hiện có hệ thống báo chí, truyền thông khá hiện đại, chuyên nghiệp và cách mạng với 6 cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện; 127 cơ quan báo, 670 cơ quan tạp chí (trong đó có 327 tạp chí lý luận chính trị và khoa học, 72 tạp chí văn học nghệ thuật); có 78 kênh phát thanh, 189 kênh truyền hình.
Tổng nhân sự lĩnh vực báo chí khoảng 41.000 người, trong đó báo in và điện tử hơn 24.000 người; khối phát thanh, truyền hình khoảng 16.500 người. Nhiều cơ quan báo chí đã chuyển đổi thành cơ quan báo chí đa phương tiện, đa loại hình, hiện diện trên môi trường internet. Các loại hình báo chí di động, báo chí mạng xã hội, báo chí trí tuệ nhân tạo… xuất hiện ngày càng nhiều, vừa đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa đặt ra những thách thức không nhỏ.
![Báo chí cách mạng Việt Nam trước yêu cầu, nhiệm vụ và thử thách mới- Ảnh 1. Báo chí cách mạng Việt Nam trước yêu cầu, nhiệm vụ và thử thách mới- Ảnh 1.](https://images2.thanhnien.vn/thumb_w/640/528068263637045248/2024/6/30/3-17197418189521544235456.jpg)
Độc giả tham gia trải nghiệm công nghệ đọc báo thông minh trên Thanh Niên Online
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Cơ hội đan xen thách thức
Ưu điểm, đóng góp nổi bật của báo chí ta trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế là luôn đi đầu trong công tác tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cổ vũ, khẳng định những thành tựu, bài học của công cuộc đổi mới; tham gia đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, biên giới của Tổ quốc; đấu tranh đẩy lùi, loại bỏ cái xấu, cái ác, cái lạc hậu; đi đầu trong cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần làm thất bại chiến lược "Diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch...
Phần lớn những người làm báo luôn rèn luyện, phấn đấu để có "mắt sáng, lòng trong, bút sắc", hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Bên cạnh đó, hoạt động báo chí vẫn còn tồn tại một số hạn chế, yếu kém không nhỏ, có mặt kéo dài: một số cơ quan báo chí xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ; chưa coi trọng việc nêu gương, cổ vũ, nhân rộng nhân tố mới, điển hình tiên tiến, "người tốt, việc tốt", sa đà thông tin mặt trái của xã hội, cách thông tin còn thiếu tính nhân văn, tính giáo dục; một bộ phận người làm báo lợi dụng danh nghĩa báo chí để vụ lợi, trục lợi, vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp; tham gia mạng xã hội thiếu tính chuẩn mực, thiếu trách nhiệm; một số văn phòng đại diện, phóng viên thường trú hoạt động không theo đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, để xảy ra nhiều sai sót; tình trạng "báo hóa tạp chí và trang thông tin điện tử" vẫn chưa được khắc phục một cách cơ bản.
Cuộc đấu tranh về chính trị, tư tưởng thể hiện trên trận địa báo chí, truyền thông dù thời chiến hay thời bình, dù thời bao cấp hay thời thị trường luôn gay go, phức tạp; ở giai đoạn hiện nay, tính chất đó, thách thức đó còn cao hơn, gay gắt hơn so với trước. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, nhất là công nghệ thông tin và xu hướng toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, sâu sắc, tạo ra nhiều cơ hội và cả những thách thức lớn. Cách thức thu nhận, trao đổi thông tin (internet, các website, các blog cá nhân; sự tương tác nhiều chiều trong thông tin); các trào lưu, khuynh hướng tư tưởng xâm nhập, tác động vào nước ta ngày càng mạnh mẽ, đa chiều. Các thế lực cơ hội, phản động, thù địch tăng cường chống phá ta trên nhiều mặt, nhất là trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, văn hóa, báo chí, truyền thông, thực hiện âm mưu "Diễn biến hòa bình" ngày càng thâm độc, nham hiểm.
Các cơ quan báo chí và nhà báo vừa phải cạnh tranh thông tin và quảng cáo với các cơ quan báo chí khác trong nước, ngoài nước, vừa phải tranh chấp thông tin và quảng cáo với mạng xã hội. Nếu các cơ quan báo chí chính thống không nhanh nhạy, chủ động, sắc bén, bản lĩnh thì mạng xã hội sẽ lấn lướt và có thể thắng thế ở việc này, việc kia, lúc này, lúc khác.
Tạo bản sắc, giữ bản sắc
Ngày nay, tin tức, hình ảnh luôn tràn ngập trên các báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình và mạng xã hội. Các tòa soạn đứng trước mỗi sự kiện, vấn đề đều ứng xử cơ bản giống nhau, nhưng điều làm nên sự khác biệt chính là ở cách thức nắm bắt, xử lý vấn đề, sự kiện và đưa nó đến với công chúng ra sao cho nhanh chóng, chính xác, lôi cuốn, bổ ích. Một cơ quan báo chí mạnh, một nhà báo tốt phải luôn trăn trở, luôn biết làm gì, làm như thế nào để cơ quan mình, bài viết của mình không chỉ dừng lại ở mức chỉ phản ánh vấn đề, sự kiện, sự vật ở mức bề ngoài, mà phải đi sâu phân tích, bình luận, phản biện, định hướng dư luận xã hội một cách đúng đắn, tích cực, thuyết phục.
Một số chuyên gia quốc tế đã sử dụng thuật ngữ "báo chí trí tuệ" để chỉ hoạt động báo chí sắc sảo, nhân văn, giúp tăng cường sự hiểu biết của con người về thế giới. Chúng ta vẫn rất cần các tin bài nóng, tin độc quyền, các phóng sự điều tra, nhưng báo chí trí tuệ nhấn mạnh đến việc phát hiện, dự báo, đưa ra cách nhìn đúng đắn, có trách nhiệm về các sự kiện, vấn đề quan trọng, nóng bỏng đã, đang và sẽ diễn ra.
Đó là tình hình thế giới hiện nay, những xung đột, cạnh tranh sức mạnh; xu thế hòa bình, hợp tác; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chia sẻ; bảo vệ môi trường ở phạm vi quốc gia, khu vực, toàn cầu. Ở trong nước là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, hội nhập quốc tế; mặt mạnh và mặt trái của cơ chế thị trường, của quá trình toàn cầu hóa, của công nghiệp 4.0; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, đâu là ưu điểm, kết quả, đâu là nhược điểm, bất cập, cách thức điều chỉnh có tính căn cốt, hệ thống, hiệu quả; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân; đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực làm sao có kết quả vững chắc; xây dựng văn hóa, con người Việt Nam trước yêu cầu mới; những phản biện trách nhiệm, bản lĩnh của báo chí với xã hội...
Lấy bạn đọc làm trung tâm
Báo chí muốn hấp dẫn bạn đọc cũng phải biết hướng nội dung đến các vấn đề dân sinh, những đòi hỏi bức thiết: giá điện, giá xăng dầu, chất lượng nước sinh hoạt, chất lượng không khí, an toàn thực phẩm, an toàn giao thông, an toàn cháy nổ; trường học thân thiện… Báo chí chỉ có thể phát triển bền vững khi thật sự được công chúng đón nhận, sống được và có thể sống khỏe bằng nguồn chi trả đàng hoàng của các doanh nghiệp, của đông đảo công chúng và các nguồn thu hợp pháp khác.
Lịch sử ngành báo chí trên khắp thế giới đã chứng minh rằng độc giả sẽ trả tiền cho nội dung độc đáo, có chất lượng cao và bổ ích trên các nền tảng và phương tiện truyền thông mà họ yêu thích, thấy tiện lợi. Đơn cử như The New York Times từng là một tờ báo in phát triển thịnh vượng, nhưng họ không dừng lại để bị tụt hậu cùng với ngành báo in mà đã phát triển mạnh mẽ bản online, đa phương tiện. Cho đến những năm gần đây, họ đã có trên hai triệu thuê báo số (trả phí đọc báo online) và việc kinh doanh trực tuyến đang ngày càng mang thêm nhiều lợi nhuận cho tờ báo.
Các cơ quan báo chí cần xây dựng chiến lược đa dạng hóa nguồn thu của mình, từ quảng cáo, liên kết, tư vấn, tổ chức sự kiện, thương mại điện tử, cho đến sản xuất nội dung số, làm video, audio, làm truyền thông... Tất cả những điều này phụ thuộc vào sự năng động, sáng tạo của mỗi cơ quan báo chí và đội ngũ của mình.
Chúng ta không được biến sản phẩm báo chí thành một loại hàng hóa tầm thường, loại hàng hóa chỉ nhằm mục đích kiếm tiền. Nhưng chúng ta cũng ý thức sâu sắc rằng sự đón đợi của công chúng, sự tiêu dùng của công chúng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của chính các cơ quan báo chí. Không có công chúng thì hoạt động báo chí là vô nghĩa. Đến giờ đọc báo hoặc là khi cần xem, nghe nội dung cần thiết đã có trên nền tảng số, công chúng sẽ mở máy thu thanh, thu hình, điện thoại cầm tay và các phương tiện khác hay không? Đó là những câu hỏi thường trực của cơ quan báo chí và người làm báo.
Bình luận (0)