Bên trong 'Phượng hoàng' khổng lồ đón APEC 2027

Những ngày đầu tháng 11, nắng gắt đổ xuống đại công trường Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc. Gió biển quất ngang những khối nhà ga đang thành hình; chiều tối, mưa rào ập đến không báo trước. Mặc cho trời đổi sắc liên tục, hàng nghìn công nhân, kỹ sư vẫn bám chặt từng mũi thi công - người trên mái cao, người ở mặt dựng, người lặng lẽ trong lòng các hệ thống kỹ thuật.

Nhìn từ trên cao, hình hài nhà ga T2 đã dần hiện lên rõ nét. Hệ kết cấu thép tạo hình mái chính đã hoàn thành một bên cánh. Trên mái, từng lớp vật liệu tiếp tục được phủ lên; bên dưới, những mảng kính ở mặt trước và mặt sau nhà ga dần khép kín công trình, bắt đầu soi bóng bầu trời biển đảo.

Đây là một trong những hạng mục trọng tâm của kế hoạch mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, hướng tới công suất 20 - 24 triệu hành khách mỗi năm trước APEC 2027 và 50 triệu khách trong dài hạn. Ở quy mô ấy, nhà ga T2 không được phép chỉ đẹp. Nó phải vừa là một công trình kiến trúc mang tính nhận diện, vừa là một "cỗ máy" vận hành chính xác với hệ thống xử lý hành khách, hành lý tự động hóa cao.

Để làm được điều đó, công trình quy tụ nhiều đơn vị tư vấn quốc tế: CPG Consultants (Singapore) phụ trách kiến trúc; Artelia Airport (Pháp) tư vấn công nghệ hàng không; Aedas Interiors (Singapore) cùng HOK (Mỹ) đảm nhiệm các hạng mục thiết kế nội thất.

"Chúng tôi mong muốn cửa ngõ hàng không Phú Quốc không chỉ thể hiện một sân bay hiện đại, mà còn là nơi du khách có thể cảm nhận được tinh thần Việt Nam ngay từ khoảnh khắc đầu tiên đặt chân đến", KTS Lê Việt Hùng, Ban Quản lý thiết kế Tập đoàn Sun Group, đại diện bộ phận quản lý thiết kế nhà ga T2 chia sẻ.

Khi sân bay kể chuyện một vùng đất

Trên bản đồ hàng không thế giới, những sân bay được nhớ đến lâu nhất hiếm khi chỉ vì đường băng dài hay công suất lớn. Người ta nhớ Jewel Changi (Singapore) bởi thác nước trong nhà cao nhất thế giới đổ xuống giữa những tầng cây xanh. 

Người ta nhớ nhà ga số 2 sân bay Kempegowda (Bengaluru, Ấn Độ) với hình ảnh "nhà ga trong vườn" hoặc ấn tượng với nhà ga số 2 sân bay Mactan - Cebu (Philippines) với những vòm gỗ cong mang hơi thở khu nghỉ dưỡng ngay từ sảnh đến.

Ở những nơi ấy, nhà ga không còn là điểm trung chuyển, mà đã trở thành trang đầu tiên của câu chuyện về một vùng đất. Nhà ga T2 Phú Quốc bước vào xu hướng đó bằng một câu chuyện của riêng mình - câu chuyện về Phượng hoàng, về rừng và biển của đảo Ngọc.

Phượng hoàng không chỉ là một hình khối

Hình ảnh chim phượng hoàng không xa lạ với kiến trúc hàng không. Song với Phú Quốc, theo KTS Lê Việt Hùng, bài toán đầu tiên của nhóm thiết kế là làm sao để một biểu tượng văn hóa lớn không trở thành lớp vỏ khoác lên công trình.

"Điều quan trọng nhất đối với chúng tôi là Phượng hoàng không trở thành một hình ảnh trang trí gắn lên công trình", ông nói.

Thay vào đó, hình tượng được trừu tượng hóa qua những lớp mái vươn dài, nhịp điệu hình khối và cảm giác chuyển động chảy xuyên suốt tổng thể kiến trúc. Từ trên cao nhìn xuống, công trình gợi liên tưởng đến đôi cánh đang mở rộng giữa không gian đảo.

Nhưng một sân bay không phải là tác phẩm điêu khắc. Hệ mái và hình khối đồng thời phải tổ chức luồng hành khách, phân chia không gian chức năng, kết nối hệ thống kỹ thuật và tính đến khả năng mở rộng trong tương lai. Mỗi đường nét vì thế phải giải cùng lúc hai bài toán: nhận diện và vận hành.

"Vì vậy, Phượng hoàng không chỉ là hình dáng mà còn là tinh thần của công trình: chuyển động, vươn xa và kết nối", KTS Lê Việt Hùng nhấn mạnh.

Đi trong hơi ấm của rừng, đến giữa khoáng đạt của biển

Nếu Phượng hoàng là gương mặt bên ngoài, thì tâm hồn bên trong nhà ga được dệt nên từ chính thiên nhiên Phú Quốc. Hòn đảo có hai không gian làm nên bản sắc: rừng và biển. Nhóm thiết kế đã trao mỗi yếu tố cho một hành trình.

"Chúng tôi muốn đưa hai yếu tố ấy vào hành trình hành khách theo một cách tự nhiên. Không gian khách đi mang cảm hứng từ đất, rừng nhiệt đới, tạo cảm giác ấm áp và gần gũi. Trong khi đó, hành trình khách đến được dẫn dắt bởi những liên tưởng về đại dương, mặt nước và ánh sáng", đại diện nhóm quản lý thiết kế chia sẻ.

Sẽ không có mô hình rừng hay biển nào được dựng giữa sảnh. Sự khác biệt nằm lặng lẽ trong sắc độ vật liệu, hình học không gian, hệ chiếu sáng và cảnh quan. Hai luồng trải nghiệm vì thế không phải hai chủ đề trang trí tách rời, mà là hai sắc thái của cùng một hòn đảo.

"Chúng tôi cũng mong muốn hành khách khi đến cảm nhận được sự khoáng đạt của biển, và khi rời đi vẫn mang theo ký ức về thiên nhiên Phú Quốc", KTS Lê Việt Hùng cho hay.

Phú Quốc hóa thân vào kiến trúc

Ngọc trai, vỏ sò, con thuyền rẽ sóng hay những khu vườn nhiệt đới đều là hình ảnh thân thuộc của Phú Quốc. Nhưng thay vì đưa nguyên mẫu vào nhà ga, nhóm kiến trúc sư chọn cách gợi.

Theo KTS Nguyễn Nguyên Minh, Ban Quản lý thiết kế Tập đoàn Sun Group, nhóm luôn đặt ra một nguyên tắc: không nhất thiết phải nhìn thấy hình ảnh nguyên bản mới cảm nhận được văn hóa bản địa.

Ngọc trai hiện diện qua độ óng ánh và chiều sâu của bề mặt vật liệu. Vỏ sò, san hô được chuyển hóa thành những cấu trúc hình học và nhịp điệu bề mặt. Con thuyền rẽ sóng hiện lên trong các đường cong và hướng chuyển động của không gian. Riêng những khu vườn nhiệt đới là yếu tố trực quan hơn cả - vừa đưa thiên nhiên vào lòng công trình, vừa tạo những khoảng nghỉ cho mắt giữa một nhà ga quy mô lớn.

Nhờ vậy, các yếu tố bản địa hòa tan vào tổng thể kiến trúc, thay vì biến nhà ga thành nơi trưng bày biểu tượng du lịch.

Ánh sáng tự nhiên cũng là một "vật liệu" quan trọng. Khoảng 9.500 tấm kính ở mặt ngoài mở rộng tầm nhìn từ bên trong ra bầu trời và cảnh quan xung quanh; những khoảng xanh xen kẽ tạo điểm dừng chân, xua đi cảm giác khép kín thường gặp ở các công trình hàng không lớn.

Song với khí hậu nhiệt đới, diện tích kính lớn đồng nghĩa với bài toán kiểm soát bức xạ mặt trời, nhiệt lượng và hiệu quả năng lượng. Nhóm thiết kế phải cân bằng giữa độ mở của công trình, khả năng lấy sáng, sự thoải mái của hành khách và yêu cầu vận hành - để có một nhà ga đạt chuẩn cửa ngõ hàng không quốc tế, mà vẫn giữ được nét nhẹ nhàng, thư thái của một điểm đến biển đảo.

Đôi cánh vươn tới tương lai

Đằng sau đôi cánh Phượng hoàng là một hệ thống vận hành quy mô lớn. Bên trong nhà ga, dây chuyền xử lý hành lý ba tầng dài 8 km trong giai đoạn đầu đang được lắp đặt, kiểm tra và chuẩn bị chạy thử, với công suất thiết kế 7.560 kiện/giờ cho hành lý đi và 6.300 kiện/giờ cho hành lý đến. Các công nghệ tự động hóa được tích hợp nhằm rút ngắn thủ tục, đáp ứng lưu lượng khách lớn. Song song, các không gian khách đi, khách đến, khu chức năng và hệ thống kỹ thuật cũng đang được hoàn thiện.

Nhà ga phục vụ APEC 2027 đồng thời là một phần của quy hoạch dài hạn. Công trình phải hoàn chỉnh và vận hành độc lập ngay từ giai đoạn đầu, nhưng vẫn sẵn sàng kết nối với các phần mở rộng sau này.

"Chúng tôi không muốn công trình ở giai đoạn APEC 2027 tạo cảm giác đang bị xây dựng dở dang. Đây phải là một nhà ga có hình ảnh nhận diện rõ ràng ngay từ ngày đầu vận hành, đồng thời vẫn chứa đựng tiềm năng phát triển tiếp theo", KTS Nguyễn Nguyên Minh cho biết.

Từ trên cao, đôi cánh Phượng hoàng có lẽ là dấu ấn dễ thấy nhất. Nhưng với những người đang ngày đêm dựng nên nó giữa nắng gió đảo Ngọc, giá trị sau cùng nằm ở trải nghiệm của hành khách. Bởi một cửa ngõ thành công không chỉ khiến người ta muốn dừng lại chụp một tấm ảnh, mà còn khiến họ mang theo ký ức về nơi mình vừa đặt chân đến - và mong một ngày được trở lại.