Sau khi lặn lội khắp chợ Đông Ba vẫn không tìm ra địa chỉ, một người bạn mách tôi đến tìm nhà nghiên cứu Phan Thuận An, may ra ông có thể biết được ít nhiều. Ông An vui vẻ cho biết, gia đình bà Trần Thị Tùng, ở số nhà 22 Tô Hiến Thành, TP Huế, nguyên tổ tiên xuất thân từ trong hoàng cung, hiện con cháu vẫn còn thủ đắc nghề truyền thống và hiện nay đang sản xuất loại mỹ phẩm có một không hai này. Tuy vậy, hiện bà Tùng đã sang định cư ở Hoa Kỳ, người em ruột bà Tùng là bà Trần Thị Phương cũng không còn ở Huế mà đang sống ở TP.HCM. Cả hai người này hiện giờ đều mở tiệm phấn nụ bán ở Mỹ và TP.HCM, nhưng năm nào họ cũng phải về Huế một vài lần để sản xuất phấn nụ, sau đó đóng hàng chở đi, vì loại phấn này không thể sản xuất được bất cứ nơi nào, ngoài Huế.
Khi Huế trở thành kinh đô của nhà Nguyễn, cùng với việc thiết lập triều cương, một nhu cầu không thể thiếu ở chốn cung đình đối với các cung tần mỹ nữ đó là làm đẹp và phấn nụ cũng ra đời từ đó. Trải qua hàng trăm năm tồn tại, công nghệ làm phấn nụ vẫn được cất giấu kỹ. Đến năm 1945, triều đại phong kiến cuối cùng sụp đổ, các cung nữ ra khỏi cung cấm và nhiều người đã mang theo nghề làm phấn truyền bá trong dân gian. Theo bà Trần Thị Phương, hậu duệ được thụ truyền nghề làm phấn nụ, thì người đầu tiên nắm giữ được kỹ thuật làm phấn nụ là bà ngoại của mình, nguyên là một thị nữ chốn hậu cung. Chính bà này là người thị nữ duy nhất được tin tưởng giao trọng trách nắm giữ công thức pha chế và trực tiếp sản xuất phấn nụ để làm đẹp cho các phi tần. Sau khi bà ngoại xuất cung và không muốn nghề này bị thất truyền, đã truyền nghề lại cho người con gái là Trần Thị Thiểu (tên thường gọi là bà Hường- gọi theo chồng) tiếp tục sản xuất phục vụ nhu cầu làm đẹp của phụ nữ. Kỹ thuật làm phấn nụ là một nghề gia truyền nên đến nay ngoài người thân trong gia đình không ai được biết công thức pha chế. Trong số 9 người con, bà Hường cũng chỉ truyền lại cho người con gái cả là bà Trần Thị Tùng và bà Trần Thị Phương (thứ 8). Hiện cả hai bà này vẫn thực hiện đúng ý nguyện của mẹ mình là giữ gìn bí quyết gia truyền. Bà Phương cho biết, để có những thỏi phấn nụ thành phẩm đạt chất lượng phải trải qua nhiều công đoạn rất công phu, tỉ mỉ, tuân thủ các nguyên tắc bất di bất dịch từ đầu cho đến cuối. Nước phải hứng nước trời, nhưng không phải lấy nước của những trận mưa đầu tiên. Sau khi nước được hứng, người làm phấn phải chưng thật trong và sạch rồi cho vào một cái bể lớn tránh nắng mưa và cất giữ để dùng cho cả năm. Nguyên liệu chính của phấn nụ là nhũ thạch cao, nhưng phải là loại thạch cao truyền thống hảo hạng được đặt hàng từ Trung Quốc, trắng, mịn, không có tạp chất. Phấn nụ được chế tác từ thạch cao cộng với trên 10 vị thuốc bắc được chọn lựa cẩn thận không ẩm mốc, sạch sẽ, đảm bảo vệ sinh. Sau khi chuẩn bị xong, nguyên liệu được đưa vào phòng kín, lúc này ngoài những người đích thân nắm giữ bí mật pha chế không ai được vào. Sau nhiều giờ, sản phẩm được đưa ra ngoài để nhào trộn cho đều nhuyễn, tiếp đó mới đến quy trình nghiêm ngặt phơi sương, phơi nắng...và nhào nặn thành thỏi phấn nụ.
Sở dĩ cả bà Tùng và bà Phương đều không thể sản xuất được phấn nụ ở Mỹ và TP.HCM hoặc bất cứ một địa phương nào là vì theo họ, chỉ có nước mưa ở Huế mới làm được phấn nụ. Ngoài ra, các vị thuốc bắc cũng chỉ mua được những tiệm quen ở Huế, đi chỗ khác người ta hỏi đau bệnh gì, chữa bệnh gì chế thuốc gì và phải có toa kê mới chịu bán, trong khi người mua lại không muốn bí mật gia truyền bị lộ ra ngoài. Ở một vài tiệm thuốc bắc ở Huế, chỉ cần bà Tùng và bà Phương đến, không cần hỏi, các cửa hiệu cũng đã biết bà cần gì và cứ thế cân đủ phân, đủ lạng mang về mà thôi. Đó cũng là lý do mà hằng năm, bà Phương và bà Tùng phải về Huế ít nhất một lần để sản xuất phấn nụ. Mỗi lần như vậy họ làm hàng tạ để mang đi bán suốt cả năm. Bà Tùng hiện sinh sống tại Mỹ và phấn nụ cũng theo bà đến với các quý bà, quý cô người Mỹ...
Giá phấn nụ ở Huế hiện nay được bán khoảng từ 15.000 - 20.000 đồng/thỏi (ở Mỹ bán với giá từ 15 - 20 USD/ thỏi) chất lượng rất tốt. Khác với các loại mỹ phẩm hiện đại thường hay có những phản ứng về da nếu như sử dụng không đúng cách và phù hợp, phấn nụ có tác dụng duy trì sắc đẹp lâu dài, ngăn chặn sự xuất hiện các vết nhăn và làm mát da. Điều đặc biệt là phấn nụ không hề có bất cứ phản ứng nào và thích hợp với mọi loại da (lưu ý, đó là phấn nụ chính hiệu, không kể các loại hàng nhái). Có một điều, do cách thức chế tác theo kỹ thuật truyền thống nên màu sắc của phấn nụ ngoài các màu trắng và hồng, hầu như không có màu gì mới. Đó là một nhược điểm mà phấn nụ không bằng các loại mỹ phẩm hiện đại. Tuy vậy, loại mỹ phẩm này vẫn được phái đẹp ưa chuộng, đặc biệt với phụ nữ đã có tuổi.
Bùi Ngọc Long
Bình luận (0)