Bỏ công chứng nhà đất theo tỉnh thành, người dân hưởng lợi gì?

Tại dự thảo sửa đổi Nghị định số 104/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật Công chứng, Bộ Tư pháp đề xuất từ 1.7.2028, công chứng viên được công chứng giao dịch bất động sản trên toàn quốc.

Đây là điểm mới so với hiện nay, khi công chứng viên chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở (trừ một số trường hợp).

ẢNH: PHÚC BÌNH

Tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại

Lý giải về việc có thể công chứng nhà đất trên toàn quốc từ 1.7.2028, Bộ Tư pháp cho biết, đây là thời điểm các cơ sở dữ liệu đã chính thức đưa vào sử dụng, kết nối được với nhau. Gồm cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản, hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, cơ sở dữ liệu công chứng.

Công chứng viên Đào Duy An (Hà Nội) nói, khi cơ sở dữ liệu đã đầy đủ và mở rộng trên phạm vi cả nước, không còn "bó cứng" trong địa bàn tỉnh, thành phố, thì "không có lý do gì để duy trì công chứng theo địa giới hành chính". Việc này là xu thế tất yếu, rất nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng.

Theo ông An, công chứng viên được phép công chứng nhà đất trên phạm vi toàn quốc sẽ mang lại nhiều lợi ích.

Về phía người dân, sẽ tiết kiệm thời gian, chi phí cho việc đi lại. Chẳng hạn một người cư trú tại Hà Nội và có bất động sản ở TP.HCM, họ có thể thực hiện công chứng cho giao dịch liên quan đến bất động sản đó ngay tại Hà Nội, thay vì phải di chuyển hàng ngàn km vào TP.HCM.

Về phía công chứng, việc xóa địa giới hành chính sẽ tạo điều kiện rất tốt cho công tác phủ địa bàn. Công chứng viên có thể thực hiện công chứng giao dịch ở bất kỳ đâu, kể cả vùng sâu vùng xa, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Đồng quan điểm, luật sư Trịnh Văn Tuyến, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cũng cho rằng với đề xuất trên, người dân có thể tự do lựa chọn tổ chức hành nghề công chứng mà mình tin tưởng, không cần phụ thuộc bất động sản nằm ở đâu; đồng thời thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh, đơn vị nào uy tín, chất lượng thì càng có cơ hội phát triển.

Đặc biệt, tinh thần tại dự thảo còn phù hợp với hướng dẫn mới đây của TAND tối cao tại Công văn số 250/2026. Theo đó, với tranh chấp hợp đồng liên quan chuyển nhượng quyền sử dụng đất thì thẩm quyền giải quyết thuộc tòa án nơi hợp đồng được thực hiện; còn đối tượng tranh chấp là bất động sản thì thẩm quyền thuộc tòa án nơi có bất động sản.

Mấu chốt không phải tỉnh hay toàn quốc, mà nằm ở dữ liệu

Quay trở lại quy định hiện hành khi công chứng viên chỉ được công chứng nhà đất theo địa bàn nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Vì sao phải giới hạn như vậy?

Tại lần sửa đổi luật Công chứng gần nhất, Chính phủ cho biết, mô hình công chứng của Việt Nam là công chứng nội dung. Ngoài kiểm tra các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng thì trong trường hợp cần thiết, công chứng viên cần tiến hành kiểm tra, xác minh thực tế tại nơi có bất động sản, yêu cầu giám định để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch. Do đó, quy định địa giới hành chính sẽ hạn chế tối đa nguy cơ công chứng, chứng thực nhiều lần đối với một bất động sản tại một thời điểm.

Vấn đề đặt ra: tới đây nếu xóa bỏ công chứng theo địa giới hành chính, giải pháp nào thay thế để ngăn ngừa nguy cơ rủi ro có thể xảy ra?

Luật sư Trịnh Văn Tuyến cho rằng, mấu chốt không nằm ở việc công chứng viên có thẩm quyền trong phạm vi một tỉnh hay trên toàn quốc, mà là tại thời điểm công chứng thì tình trạng pháp lý của giao dịch nhà đất có đầy đủ và chính xác hay không.

Các cơ sở dữ liệu phải trả lời được những câu hỏi như: nhà đất đó có đang bị thế chấp, áp dụng biện pháp ngăn chặn, dấu hiệu bất thường nào không, hoặc có bị mang đi giao dịch nhiều lần hay không...

Do đó, dữ liệu trong hệ thống cơ sở dữ liệu phải "đúng, đủ, sạch, sống", bảo đảm tại thời điểm công chứng giao dịch thì công chứng viên (dù ở bất cứ đâu) có thể khai thác những thông tin chính xác, cập nhật nhất.

Công chứng viên Đào Duy An cũng nhìn nhận cơ sở dữ liệu có chính xác hay không sẽ quyết định rất lớn tới chất lượng của thủ tục hành chính nói chung và hoạt động công chứng nói riêng, vì thế cần đặc biệt quan tâm.