Bộ trưởng Bộ Công an thông tin về cơ chế 'không truy cứu hình sự'

Sáng 17.8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

ẢNH: MEDIA QUỐC HỘI

Tại báo cáo tiếp thu, giải trình, Chính phủ cho hay, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát để làm rõ hơn bản chất pháp lý của các cơ chế trong dự thảo nghị quyết.

Theo đó, không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm (có trách nhiệm hình sự) nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì sẽ được xem xét để không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự.

Cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự thì được coi không phải là tội phạm; còn tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng đối với người có hành vi vi phạm nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì cho phép tạm hoãn 2 năm để khắc phục hậu quả, căn cứ kết quả khắc phục hậu quả để có cơ chế xử lý tiếp theo (miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự).

Trình bày báo cáo, đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết thêm, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý theo hướng không quy định người thực hiện hành vi vi phạm "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm" là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc này bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 năm 2026 của Quốc hội.

Có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định "ngưỡng" mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền.

Tuy nhiên, theo ông Quang, cơ quan chủ trì soạn thảo thấy rằng mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị quyết là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng.

Bên cạnh đó, với các vụ việc, vụ án có tính chất mức độ đặc biệt nghiêm trọng đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. 

Dự thảo cũng đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định tại nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che vi phạm.

"Chính vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo", Bộ trưởng Bộ Công an nêu.

Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách

Trong ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo, Thường trực Ủy ban Kinh tế Tài chính đề nghị tiếp tục làm rõ các tiêu chí, điều kiện áp dụng các cơ chế tại dự thảo nghị quyết. Nguyên tắc là phải rõ ràng, khách quan, có thể kiểm chứng, hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau

Đối với tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cần bảo đảm đây là cơ chế có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi; cùng đó là kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời nếu không thực hiện cam kết hoặc lợi dụng chính sách.

Đồng thời, làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế tại nghị quyết với các thủ tục tố tụng tương ứng; bảo đảm không làm thay đổi nguyên tắc cơ bản về trách nhiệm hình sự, không làm phát sinh việc xem xét lại bản án đã có hiệu lực, không làm chấm dứt các nghĩa vụ dân sự và nghĩa vụ khắc phục hậu quả.

Thường trực ủy ban cũng tán thành việc bổ sung trách nhiệm báo cáo định kỳ và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách; trong đó cần phản ánh số lượng, tính chất vụ việc áp dụng từng cơ chế, kết quả tạm hoãn, giá trị khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản… để đánh giá thực chất hiệu quả của nghị quyết.