Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: 'Áp lực không nằm ở hình thức thi'

Tại buổi làm với Phó thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về tình hình thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục, sáng 26.6, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn đã nêu nhiều "điểm nghẽn" của giáo dục cần được nhìn đúng bản chất và giải quyết từ gốc để các chủ trương đổi mới thực sự đi vào cuộc sống.

ẢNH: MOET

Về vấn đề đội ngũ giáo viên, ở góc độ tổng thể, ngành giáo dục đang thiếu giáo viên; đồng thời vẫn tồn tại tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Dù vậy, nếu chỉ nhìn vào số lượng biên chế còn thiếu thì chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề. "Không phải là không có người dạy, mà giáo viên đang quá tải", Bộ trưởng GD-ĐT nhấn mạnh.

Theo ông Minh Sơn, hiện Việt Nam đạt tỷ lệ khoảng 22 - 23 học sinh/giáo viên, trong khi ở nhiều quốc gia phát triển, con số này chỉ khoảng 15 - 16 hoặc thấp hơn. Khi một giáo viên phải phụ trách quá nhiều học sinh, việc quan tâm đến từng em, đổi mới phương pháp dạy học hay tổ chức các hoạt động trải nghiệm sẽ bị hạn chế.

Giải pháp cho "điểm nghẽn" này, theo Bộ trưởng Sơn, việc sắp xếp mạng lưới trường học sẽ giúp ngành giáo dục có thêm khoảng 55.000 biên chế giáo viên do giảm số biên chế cán bộ quản lý, nhân viên trường học.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu điều chỉnh định mức giáo viên phù hợp theo từng giai đoạn phát triển. Tuy nhiên, về lâu dài, vẫn phải bảo đảm đủ giáo viên theo định mức, bởi đây là chỉ số đánh giá chất lượng giáo dục của một quốc gia.

Về sắp xếp mạng lưới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, việc này liên quan đến nhiều vấn đề cần được tính toán đồng bộ như học sinh có phải đi học xa hơn hay không; đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý được bố trí như thế nào…

Một trong những nội dung được Bộ trưởng đặc biệt quan tâm là giáo viên hợp đồng. Theo ông, nhiều giáo viên đã đứng lớp hàng chục năm nhưng vẫn chưa được tuyển dụng vào viên chức, trong khi vẫn thực hiện đầy đủ nhiệm vụ chuyên môn như giáo viên trong biên chế.

"Bản thân tôi rất trăn trở về vấn đề này. Tại sao giữa giáo viên hợp đồng và giáo viên là viên chức lại còn có sự bất bình đẳng? Làm thế nào để những giáo viên đã cống hiến nhiều năm có cơ hội được tuyển dụng?", Bộ trưởng GD-ĐT chia sẻ. Theo ông, đây là vấn đề cần tiếp tục được các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tháo gỡ để bảo đảm công bằng cho đội ngũ giáo viên đã nhiều năm cống hiến.

Áp lực không nằm ở hình thức thi

Trao đổi về vấn đề giảm áp lực học tập và thi cử, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng điều cần làm trước tiên là nhìn đúng nguyên nhân: áp lực không nằm ở hình thức thi hay phương thức tuyển sinh, mà bắt nguồn từ sự mất cân đối "cung - cầu" (giữa nhu cầu học tập của người dân với năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục).

Dẫn chứng từ giáo dục đại học, ông Minh Sơn cho biết trước đây việc vào đại học rất căng thẳng, nhưng khi quy mô đào tạo được mở rộng, chỉ tiêu đáp ứng nhu cầu người học thì áp lực tuyển sinh đã giảm đáng kể. "Không giải quyết được thiếu trường, thiếu lớp, thiếu chỉ tiêu thì không thể giải quyết được áp lực thi cử", Bộ trưởng nhấn mạnh và cho rằng giải pháp căn cơ vẫn là bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên.

Cũng đề cập đến vấn đề tuyển sinh, Bộ trưởng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận. Theo ông, khi gọi là "tuyển sinh" thì mặc nhiên sẽ có "tuyển", có "chọn". Nếu xác định học tập là quyền của mỗi học sinh thì cần nhìn nhận lại từ góc độ bảo đảm cơ hội học tập cho người học, thay vì chỉ tiếp cận dưới góc độ tuyển chọn.

Người đứng đầu ngành giáo dục cũng cho rằng cần tiếp tục rà soát chương trình giáo dục phổ thông trên tinh thần khoa học và thực tiễn. Theo ông, chương trình hiện nay không phải quá nặng như nhiều người vẫn nghĩ, thậm chí một số chỉ số còn thấp hơn chuẩn của nhiều nước phát triển. Điều cần đổi mới nhiều hơn là phương pháp dạy học, tăng cơ hội thực hành, trải nghiệm để học sinh phát triển năng lực thay vì chỉ tiếp thu kiến thức.

Ở những nơi có điều kiện, Bộ GD-ĐT sẽ khuyến khích thí điểm mô hình học tập cá thể hóa, tạo điều kiện để học sinh được học phù hợp hơn với năng lực và sở trường của mình, qua đó vừa nâng cao chất lượng giáo dục, vừa góp phần giảm áp lực học tập.

Cùng với việc mở rộng năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục, Bộ GD-ĐT cũng đang nghiên cứu phát triển ứng dụng gia sư AI để hỗ trợ học sinh tự học. Theo Bộ trưởng, đây sẽ là công cụ giúp người học được hỗ trợ cá nhân hóa ngay tại nhà, góp phần giảm nhu cầu học thêm và giảm áp lực học tập trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.