Cá tra Việt Nam tắc đường vào Mỹ?

Thuế tăng 440%

Ngày 14.8, đại diện một doanh nghiệp thủy sản ở ĐBSCL chia sẻ với PV Thanh Niên: "Trong ngày hôm nay, mức thuế suất mới chính thức có hiệu lực. Điều này buộc các doanh nghiệp phải bỏ vào một khoản tiền khổng lồ để ký quỹ. Cụ thể, theo mức thuế mới công bố, 1 container 20 feet doanh nghiệp phải đóng tiền ký quỹ từ gần 16.000 - 20.000 USD. Do vậy, các doanh nghiệp quyết định dừng hẳn các hợp đồng mới. Đối với các đơn hàng đang lênh đênh trên biển, sẽ tích cực đàm phán với nhà nhập khẩu trên tinh thần chia sẻ rủi ro".

ẢNH: CHÍ NHÂN

"Trong trường hợp xấu nhất phải chấp nhận "kéo" hàng về. Mức thuế hiện tại khiến cá tra VN gần như tắc đường vào Mỹ, ngoại trừ một doanh nghiệp duy nhất được loại ra khỏi cuộc điều tra chống bán phá giá từ nhiều năm trước", vị này thừa nhận.

Cú sốc nổ ra vào ngày 12.8, khi Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với lệnh thuế chống bán phá giá cá tra, cá basa đông lạnh của VN. Giai đoạn rà soát từ ngày 1.8.2023 - 31.7.2024. Mức thuế cao bất thường so với kết quả sơ bộ cũng như kết quả cuối cùng của đợt rà soát lần thứ 20. Cụ thể, đơn vị Bien Dong (Biển Đông) chịu mức thuế tăng từ 0,29 lên 1 USD/kg, tương đương tăng gần 245%; NTSF tăng từ 0,07 lên 0,38 USD/kg, tăng hơn 440%. Mức dành cho hai doanh nghiệp không được điều tra riêng là CASEAMEX và NAVICO tăng từ 0,23 lên 0,84 USD/kg, tương đương khoảng 265%. Nếu so với kết quả cuối cùng lần thứ 20, sự thay đổi còn cao hơn nhiều. Trong kết quả cuối cùng, Biển Đông có mức thuế 0 USD/kg và 6 doanh nghiệp còn lại cũng đều được hưởng mức 0 USD/kg.

Mức thuế suất toàn quốc dành cho cá tra VN vẫn ở mức 2,39 USD/kg. Các doanh nghiệp VN chưa được xác định đủ điều kiện hưởng mức riêng sẽ phải chịu mức toàn quốc 2,39 USD/kg.

Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) thông tin: Kết quả cuối cùng với các bị đơn bắt buộc đều tăng đáng kể so với kết quả sơ bộ công bố tháng 2.2026. "Thông báo kết quả cuối cùng cho thấy DOC đã thay đổi một số nội dung tính toán sau khi xem xét ý kiến và phản biện của các bên liên quan. Chính các thay đổi về dữ liệu và phương pháp tính sau giai đoạn sơ bộ đã khiến biên độ cuối cùng tăng đáng kể. Đây là diễn biến kém thuận lợi đối với hoạt động xuất khẩu cá tra VN sang Mỹ trong thời gian tới", bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP, nhận định.

Cá tra là mặt hàng thủy sản xuất khẩu quan trọng thứ 2 của VN sau tôm. Năm 2025, cá tra mang về cho VN 2,2 tỉ USD, tăng 8% so với năm trước. Tuy nhiên, thị trường Mỹ chỉ đạt 325 triệu USD, giảm 6% và không còn giữ vị trí nhà mua hàng số 1.

Mở thị trường mới, tăng tiêu thụ nội địa

Đại diện một doanh nghiệp khác trong ngành nói, trước khi DOC công bố thuế chống bán phá giá mới thì ngành đã phải đối mặt với thách thức không nhỏ khi Mỹ áp thuế Section 301. Nằm trong nhóm chịu thuế bổ sung 12,5%, cá tra VN bất lợi so với một số nguồn cung khác trong phân khúc cá thịt trắng.

"Mức thuế chống bán phá giá mới tăng khoảng 250 - 450% như cánh cổng đóng sập trước mắt. Chúng ta sẽ phải tìm hướng ra mới, khai mở thị trường khác nhưng dù sao Mỹ vẫn là thị trường tiêu thụ rất lớn nên khó khăn này sẽ lan tỏa sang các thị trường khác và tác động lan tỏa đến người nông dân. Do vậy, giai đoạn 6 tháng cuối năm nay là thách thức không hề nhỏ với ngành cá tra và đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng 2 con số", vị này lo lắng.

Tính đến hết tháng 6.2026, xuất khẩu cá tra đạt kim ngạch 1,1 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2025. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và khối CPTPP. Đặc biệt là thị trường Trung Quốc, trong 6 tháng đạt 299 triệu USD, tăng mạnh 35% so với cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế là thị trường tiêu thụ lớn nhất trong nửa đầu năm 2026, với tỷ trọng lên tới 27% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra. Thị trường này đóng vai trò then chốt trong đà tăng trưởng chung của ngành.

Trái ngược với bức tranh tươi sáng tại Trung Quốc, xuất khẩu cá tra sang Mỹ lại rất lận đận. Sau năm 2025 sụt giảm thì những tháng đầu năm 2026 khởi sắc trở lại, với 106 triệu USD trong 4 tháng, tăng 4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhưng ngay sau đó, thị trường đã quay đầu và lũy kế 6 tháng đầu năm nay chỉ đạt 167 triệu USD, giảm 5% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần của Mỹ chỉ còn 15% tổng giá trị xuất khẩu cá tra của VN. Nguyên nhân là sức tiêu dùng của người Mỹ giảm, ngược lại hàng hóa cạnh tranh ngày càng cao do thuế và chi phí vận chuyển. Trong khi đó, sản phẩm của VN phần lớn là hàng giá trị gia tăng, tỷ lệ chế biến sâu nên giá thành cũng là điều khiến người tiêu dùng cân nhắc nhiều hơn trước đây.

Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp tự tin rằng dù tình thế hiện tại hết sức khó khăn, nhưng họ sẽ đủ kinh nghiệm vượt qua thách thức. Trước mắt, các doanh nghiệp tập trung khai thác tốt hơn những thị trường đang tăng trưởng tốt như Trung Quốc, khối CPTPP, châu Âu. Bên cạnh đó là mở thêm các thị trường mới trong khu vực Đông Nam Á, Halal…

Đồng thời các doanh nghiệp sẽ đặc biệt chú trọng thị trường nội địa. Những năm gần đây, các sản phẩm cá tra bán ở kênh siêu thị, cửa hàng tiện lợi tăng trưởng bình quân từ 10 - 15% mỗi năm. Bên cạnh việc tìm kiếm, khai thác và mở rộng thị trường mới, về lâu dài ngành sẽ tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị từ con giống đến nuôi trồng và chế biến; đẩy mạnh nghiên cứu phát triển sản phẩm mới và tận dụng tốt hơn các phụ phẩm của quá trình chế biến. Bên cạnh đó là tuân thủ tốt hơn các yêu cầu về chất lượng của thị trường cũng như các tiêu chuẩn môi trường, xu hướng tiêu dùng xanh.