CBDC - tiền kỹ thuật số quốc gia Việt Nam nghiên cứu là gì?

Trong Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, chính phủ nhắc đến việc nghiên cứu, đánh giá khả năng triển khai đồng tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC). Quyết định này gây chú ý lớn trong cộng đồng vì đây là xu hướng mới, đang được nhiều quốc gia nghiên cứu, thí điểm.

CBDC khác gì Bitcoin, USDT?

Theo World Bank (Ngân hàng Thế giới), CBDC là tiền do ngân hàng trung ương phát hành, được tạo ra và ghi nhận dưới dạng số trên sổ cái tập trung hoặc phi tập trung, được định danh bằng đơn vị tiền tệ hiện hành. CBDC có thể chuyển đổi thành tiền mặt, tiền gửi ngân hàng thương mại và các hình thức tiền tệ khác theo yêu cầu của người nắm giữ tại các tổ chức được ủy quyền.

Về vai trò pháp lý, CBDC là phương tiện thanh toán hợp pháp (legal tender), tương tự tiền pháp định. 

Về quy mô ảnh hưởng, CBDC sẽ tác động đến kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ. Nó cung cấp một phương tiện lưu trữ giá trị an toàn và phương thức thanh toán hiệu quả, có thể làm tăng cạnh tranh trong việc huy động vốn tiền gửi, tăng thị phần của các ngân hàng trong nguồn vốn bán buôn và giảm lợi nhuận của ngân hàng.

Trong khi CBDC được phát hành bởi ngân hàng trung ương và được đảm bảo tính pháp định, Bitcoin và stablecoin (tiền ổn định neo giá 1:1 theo USD hoặc tài sản như vàng) lại được tạo ra bởi các cá nhân hoặc tổ chức, dựa trên mạng lưới phi tập trung. 

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá các ngân hàng trung ương đang xem CBDC như công cụ giúp hiện đại hóa hệ thống thanh toán, giảm chi phí giao dịch và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho cộng đồng. Một trong những mục tiêu lớn mà các quốc gia đang theo đuổi khi thử nghiệm CBDC là khả năng thanh toán xuyên biên giới với chi phí thấp và tốc độ cao. 

Cuộc đua CBDC trên toàn cầu

Việc áp dụng CBDC trên thế giới diễn ra không đồng đều, phản ánh những quan điểm khác nhau ở từng quốc gia. Theo báo cáo của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), đến đầu 2026, CBDC đã tăng tốc đáng kể. Trong hơn 130 quốc gia nghiên cứu về CBDC, đang có 66 quốc gia đang triển khai thí điểm hoặc chuẩn bị ra mắt tiền kỹ thuật số quốc gia. Đây là bước nhảy vọt đáng kể khi năm 2020 chỉ có 36 quốc gia.

Bahamas, Jamaica và Nigeria là những quốc gia đã triển khai CBDC bán lẻ (retail CBDC), để người dân và doanh nghiệp sử dụng trong thanh toán hằng ngày. 

ẢNH: KHƯƠNG NHA

Trong khi đó, các nền kinh tế lớn đang tiếp cận CBDC một cách thận trọng. Nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc (e-CNY) được coi là dự án CBDC quy mô lớn tiên tiến nhất trên thế giới. 

Theo Xinhua, tính đến cuối tháng 11.2025, nhân dân tệ kỹ thuật số đã xử lý 3,48 tỉ giao dịch, tổng trị giá 16.700 tỉ nhân dân tệ. 230 triệu ví cá nhân và 18,84 triệu ví doanh nghiệp đã được mở thông qua ứng dụng e-CNY. Cầu nối tiền tệ kỹ thuật số của các ngân hàng trung ương đa phương đã xử lý 4.047 giao dịch thanh toán xuyên biên giới, tổng trị giá 387,2 tỉ nhân dân tệ, trong đó e-CNY chiếm khoảng 95,3% tổng khối lượng giao dịch trên tất cả loại tiền tệ

Liên minh châu Âu đang thí điểm đồng euro kỹ thuật số, tập trung mạnh vào các giao dịch bán buôn giữa các ngân hàng hơn là bán lẻ. Ấn Độ cũng đang tích cực theo đuổi đồng rupee kỹ thuật số, nhằm mục đích hiện đại hóa cơ sở hạ tầng thanh toán của mình.

Trong khi một số quốc gia G7 chạy đua phát triển CBDC, Mỹ lại chọn một hướng đi riêng biệt. Thay vì xây dựng đồng USD kỹ thuật số liên bang, các nhà quản lý của Mỹ đã chuyển hướng sang việc thúc đẩy một hệ sinh thái cho các tài sản kỹ thuật số tư nhân và stablecoin. Sự khác biệt này tạo ra một sự phân chia thú vị trong cấu trúc tài chính toàn cầu.