Chuyện chưa kể về vị tướng cưới vợ trong hầm Đờ-Cát

Chia sẻ với Thanh Niên, bà Cao Thị Bảo Vân (con gái trung tướng Cao Văn Khánh) cho biết, những công lao cống hiến của cha mình cho đất nước đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận. Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ sự tiếc nuối khi mẹ mình là cụ Nguyễn Thị Ngọc Toản không thể chờ tới ngày được đón nhận danh hiệu cao quý này.

ẢNH: BÁO ĐIỆN BIÊN

Đám cưới giữa chiến địa Điện Biên Phủ

Theo lời kể của bà Vân, ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cụ Khánh gia nhập lực lượng vũ trang của chính quyền mới, đến cuối tháng 9.1945, tham gia đoàn quân Nam tiến, bắt đầu hành trình kéo dài 30 năm qua những cuộc chiến tranh ác liệt.

Năm 1949, từ chiến trường miền Trung, cụ Khánh được điều ra Bắc và được Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sắc lệnh bổ nhiệm làm Đại đoàn phó Đại đoàn 308 - đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ đây, tên tuổi cụ Cao Văn Khánh gắn với nhiều chiến dịch lớn của quân đội.

Sau chiến thắng ngày 7.5.1954, giữa chiến địa vừa đi qua những trận đánh ác liệt, một câu chuyện đặc biệt của đời cụ cũng được ghi dấu. Đó là đám cưới với nữ quân y Nguyễn Thị Ngọc Toản ngay tại hầm Đờ-Cát.

Kể về cha mẹ mình, bà Vân cho biết, hai cụ gặp nhau tại Chiêm Hóa (Việt Bắc) khi cụ Khánh là Đại đoàn phó Đại đoàn 308, còn cụ Toản là cô sinh viên y khoa năm thứ hai (học trò của GS Tôn Thất Tùng, bạn của cụ Khánh từ Huế).

"Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, mẹ tôi được điều ra tiền tuyến. Tình yêu trở thành nguồn sức mạnh mãnh liệt cho những người yêu nhau cùng chung lý tưởng, cùng tham gia cuộc chiến sinh tử đó", bà Vân kể.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ 7.5.1954, đồng đội bí mật đưa cụ Toản ra chiến địa và cụ Khánh đã thuyết phục cụ Toản đồng ý tổ chức cưới ngay tại đây. Đám cưới diễn ra ngày 22.5.1954 tại hầm Đờ-Cát, nơi Đại đoàn 308 đang trưng dụng làm sở chỉ huy để chỉ đạo thu dọn chiến trường.

ẢNH: TƯ LIỆU

Trong bộ quân phục bạc màu, không xe hoa, vợ chồng trung tướng Cao Văn Khánh chụp ảnh cưới trên chiếc xe tăng của Pháp vừa bị bắn cháy ở cánh đồng Mường Thanh, lưu giữ lại kỷ niệm hạnh phúc sau chiến thắng huy hoàng, kết thúc 9 năm kháng chiến chống Pháp.

Theo bà Vân, khách mời khi đó là cán bộ chiến sĩ vừa trải qua chiến đấu, mấy chục năm sau họ còn kể lại giây phút nghẹn ngào khi chứng kiến tình yêu và cái đẹp hồi sinh sau bao chết chóc đau thương.

Những lần trở về của người cha từ chiến trường

Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, cụ Toản trở về ở trong căn phòng nhỏ ở khu tập thể Viện Quân y 108, còn cụ Khánh ở đơn vị, bận rộn với công việc xây dựng quân đội, chuẩn bị chiến đấu, rất ít khi được về nhà. Cụ Khánh đi B năm 1966 khi chiến tranh chống Mỹ đã trở nên ác liệt.

Công việc bận rộn khiến cụ Khánh càng ít khi trở về nhà, chỉ những dịp cụ ra Hà Nội họp tổng kết chiến dịch hoặc chuẩn bị một chiến dịch mới, lúc đó mới tranh thủ gặp được gia đình.

"Mỗi lần cha về nhà là một kỷ niệm không bao giờ phai mờ trong ký ức tôi. Có lần tôi nghe tiếng bọn trẻ con la hét từ đầu ngõ báo tin, rồi mới thấy cha cười tươi cùng nhiều chú bộ đội mang súng ống, đen sạm nắng gió, bước xuống từ những chiếc xe com-măng-ca phủ kín bụi đỏ từ chiến trường. Khi thì ba đột ngột xuất hiện trước cửa lớp ở nơi tôi sơ tán. Để rồi tôi, khi đó 5 tuổi, khóc khản cổ vẫy vùng chạy băng qua cả cánh đồng rộng lớn đòi theo, khi ông phải để tôi lại cho cô giáo để lên xe vào lại chiến trường…", bà Vân nhớ lại.

Bà Vân tiết lộ, tuy xa cách, nhưng cụ Khánh luôn hiện diện trong những bức thư và trong mọi câu chuyện mẹ bà kể hàng ngày. Cụ Khánh gửi cho anh chị em bà những món quà nhỏ như món đồ chơi cũ cụ tìm được ở chiến trường, cái mũ tai bèo, ngòi bút máy. Cụ luôn làm cho mẹ con bà cảm thấy được gần nhau và hiểu rằng gia đình là quý nhất trong cuộc đời chiến trận của mình.

Tháng 10.1980, cụ Khánh mất đột ngột khi đang tham gia chỉ huy cuộc kháng chiến bảo vệ biên giới phía bắc, cụ bị chẩn đoán mắc ung thư gan ác tính bộc phát do chất độc da cam bị nhiễm ở chiến trường B3 Tây nguyên những năm 1966 - 1967.

Cú sốc lớn sau ngày vị tướng qua đời

Bà Vân cho rằng, đó là thời điểm gia đình khó khăn nhất khi cụ Toản phải một mình nuôi 3 người con, đứa nhỏ nhất mới 11 tuổi. Thế nhưng, người phụ nữ từng là nữ quân y giữa chiến trường Điện Biên Phủ đã giấu nỗi đau vào lòng, trở thành chỗ dựa cho các con.

Trước đó 5 năm, gia đình bà Vân đã phải chịu một mất mát lớn khi anh trai cả của bà đột ngột qua đời vì tai nạn giao thông. Cú sốc khiến cụ Toản ngã quỵ, bị xuất huyết dạ dày nặng, tưởng chừng không qua khỏi.

Khi sức khỏe dần hồi phục, trung tướng Cao Văn Khánh đưa vợ đến một cuộc gặp mặt thân nhân thương binh, liệt sĩ. Tại đây, cụ Toản gặp một cặp vợ chồng đều đã ngoài 70 tuổi, có 3 người con hy sinh trong chiến tranh.

Trong cuộc gặp, người vợ được mời lên phát biểu. Bà nói một cách chất phác: “Ai cũng muốn đẻ con để an ủi tuổi già. Nhưng giờ đất nước chiến tranh, con mình phải đi làm nhiệm vụ, nó chết mình phải chấp nhận chứ biết làm sao!”.

Câu nói ấy ám ảnh cụ Toản. Sau này, cụ Toản ghi lại trong nhật ký lời chồng nói với mình: “Đấy em thấy không, người ta là nông dân, người ta suy nghĩ giản dị. Trong chiến tranh phải có người hy sinh. Giờ mất con thì người ta sống với xóm với làng. Con mình chết nhưng em may mắn hơn họ, còn những đứa con khác đang sống. Khi thấy những người đau khổ hơn mình, thì mình sẽ vượt qua…”.

“Cũng chính vì lời nói này, mà sau khi chồng tôi rồi con trai của tôi chết, tôi vẫn giữ vững được tinh thần để làm việc và sống tiếp”, cụ Toản viết trong nhật ký.

Sau khi cụ Khánh qua đời, cụ Toản dành thời gian cống hiến cho người bệnh và cho những trẻ em bị chất độc da cam. Giúp đỡ nạn nhân chiến tranh cũng là cách để cụ nguôi ngoai nỗi đau khổ mất chồng con và cảm thấy được gần ông hơn.

ẢNH: TƯ LIỆU

Theo bà Vân, trong hơn 30 năm tham gia kháng chiến, trung tướng Cao Văn Khánh không chỉ tham gia chỉ huy các chiến dịch lớn, ông còn đóng góp to lớn trong công tác huấn luyện, đào tạo và xây dựng quân đội khi từng là Cục trưởng Cục Quân huấn (từ năm 1955); Hiệu trưởng Trường sĩ quan Lục quân (1960 - 1964).

Có những thời điểm trên chiến trường làm trung tướng Cao Văn Khánh đặc biệt xúc động, đó là năm 1949, khi được điều từ chiến trường miền Trung ra Bắc, được Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sắc lệnh bổ nhiệm vị trí Đại đoàn phó 308; là 2 chiến thắng ở 2 chiến dịch Khe Sanh và Đường 9 Nam Lào. Đặc biệt là khi cụ đảm nhiệm vai trò Tổ trưởng Tổ trung tâm trong Tổng hành dinh, giúp Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ đạo chiến dịch Hồ Chí Minh.

Thế nhưng, sau mỗi chiến công, trung tướng Cao Văn Khánh thường chỉ đề xuất khen thưởng, huân chương cho cán bộ, chiến sĩ dưới quyền.