Trống đồng trở thành biểu tượng, thành báu vật truyền đời, linh thiêng vạn thuở của người dân Lạc Việt, để ngàn thuở mai sau cháu con vẫn nhận ra bóng dáng của cha ông mà kiêu hãnh noi theo... Sau bao năm thất truyền, giờ đây các nghệ nhân làng đúc đồng Trà Đông đã kết hợp cùng nhau, nhào đất lập khuôn, nổi lửa nấu đồng, phục lại nghề xưa.
Làng Trà Đông, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa (Thanh Hóa) vốn là làng nghề đúc đồng truyền thống hàng trăm năm nay. Trong làng còn có đền thờ ông tổ của nghề đúc đồng Khổng Minh Không. Thời thịnh vượng nhất của làng có tới 90% số hộ làm nghề đúc đồng. Trong nhà ngoài ngõ lúc nào cũng rộn rã tiếng đe tiếng búa. Sản phẩm của làng có mặt và nổi tiếng khắp vùng, không chỉ ở xứ Thanh mà còn theo chân các nhà buôn đi khắp mọi miền đất nước. Thời gian trôi đi với những thăng trầm dâu bể, nghề đúc đồng dần dần mai một, hiện trong làng chỉ còn khoảng 20 gia đình làm nghề.
Xuất phát từ khát vọng muốn tạo ra một chiếc trống đồng lớn nhất Việt Nam, như một dấu ấn đánh dấu sự ra đời của bảo tàng cổ vật tư nhân đầu tiên ở Việt Nam, ông Hoàng Văn Thông, Giám đốc Bảo tàng cổ vật tư nhân Hoàng Long đã tìm về làng Trà Đông gặp các nghệ nhân đặt hàng. Nghe ông trình bày kế hoạch, nhiều người lắc đầu, không dám nhận. Ông Thông phải năm lần, bảy lượt thuyết phục, cuối cùng nghệ nhân Lê Văn Bảy đã nhận lời như để thử sức và cũng là để khẳng định nghề đúc trống đồng của làng Trà Đông nói riêng và của Thanh Hóa nói chung.
Ngay sau khi nhận lời, ông Bảy đã cùng với các nghệ nhân trong làng tập trung nghiên cứu, tính toán, phân tích mọi quy trình cho hợp lý. Có thể nói do trống được đúc bằng phương pháp thủ công nên tỷ lệ rủi ro là rất lớn. Mặc dù nghề đúc trống đồng là nghề truyền thống, nhưng mỗi nghệ nhân phải luôn tự tìm tòi và sử dụng một phương pháp đúc riêng dựa trên những kinh nghiệm thực tiễn.
Trong quá trình thực hiện đúc trống, công đoạn nào cũng quan trọng. Đầu tiên là chọn đất. Khối lượng đất để làm khuôn đúc chiếc trống đồng lớn nhất Việt Nam lên tới gần 3 mét khối. Đất được chính tay nghệ nhân thẩm định bằng kinh nghiệm dựa vào màu sắc và cảm giác nơi đầu ngón tay. Quy trình làm đất rất phức tạp: Gần 3 mét khối đất được phơi khô, đập nát rồi lại nhào với nước phơi khô 3 lần, sau đó được đập nhỏ, sàng lọc lấy bột đất mịn, trộn lẫn với than và trấu theo một tỷ lệ nhất định (khâu này là bí kíp của mỗi nghệ nhân nên được chính tay ông Bảy làm). Đất hỗn hợp được nhào nhuyễn với nước để hình thành khuôn đúc.
 |
|
Ông Hoàng Văn Thông và nghệ nhân đúc trống đồng Lê Văn Bảy (áo trắng) bên khuôn đúc |
Tiếp đến là tạo hoa văn trên khuôn đúc. Hoa văn được sử dụng ở chiếc trống lớn nhất Việt Nam là hoa văn chìm - nổi phiên bản theo trống đồng Ngọc Lũ. Phải mất gần 2 tháng với 5 người thợ làm việc miệt mài mới tạo xong được hoa văn cho chiếc trống. Hoa văn của trống bao gồm nhiều nét vẽ tượng trưng như: 18 chim lạc, cảnh giã gạo, múa... Người thợ phải cần mẫn, tập trung từ những nét thô sơ nhất cho đến những đường nét phức tạp. Sau khi thực hiện xong hoa văn thì làm cốt trong cho khuôn đúc, thời gian cho công đoạn này mất khoảng 10 ngày.
Cuối cùng thì mọi công tác chuẩn bị cho ngày đổ trống đã hoàn tất. Ngày lành đã chọn. Sau các nghi lễ cúng tế linh thiêng, lửa bắt đầu được thổi lên, 30 người thợ lành nghề dưới sự chỉ huy của nghệ nhân Lê Văn Bảy, mỗi người mỗi việc với một sự tập trung cao độ. Gần 1 tấn nguyên liệu gồm đồng, thiếc, chì được cho vào nồi nấu. Sau gần một giờ đồng hồ, đồng, chì, thiếc bắt đầu tan chảy ở nhiệt độ trên 1.000 độ C. Ông Hoàng Văn Thông mở gói vải điều, cẩn trọng bỏ 5 lượng vàng vào nồi nước đồng rực đỏ... Với sự phối hợp nhịp nhàng của nhóm thợ, đồng được rót vào khuôn tuyệt đối an toàn và liền mạch... Những người thợ tạm thời nghỉ tay, họ lặng lẽ hướng về chiếc trống đồng lớn nhất Việt Nam đang nằm trong khuôn đúc. Tất cả cùng một tâm trạng hồi hộp, hy vọng nhưng không ít những nỗi niềm lo lắng.
...Chiều muộn, những người thợ quên cả bữa cơm chiều, hồi hộp tháo khuôn đúc trống. Ơn nhờ tổ tiên, chiếc trống kỷ lục của Việt Nam lộ ra, hoàn hảo khiến cho mọi người có mặt đều sững sờ. Như bị kìm nén quá lâu, niềm vui vỡ òa trong tiếng reo hò, phấn khích. Ông Hoàng Văn Thông ôm chầm lấy nghệ nhân Lê Văn Bảy mừng vui mà nước mắt cứ trào ra. Chiếc trống đồng đông đặc không một lỗ châm kim, không một vết rạn đồng, bề mặt của trống váng vàng nổi lên sáng lóa. Nghệ nhân Lê Văn Bảy cầm chày nện thử vào mặt trống. Những cung bậc âm thanh đầy đặn ngân vang làm rung động trái tim của những nghệ nhân già. m trống không một chút gợn dè. "Kỳ lạ. Tiếng trống tốt và quý quá". Một nghệ nhân già thảng thốt rồi lặng lẽ lau nước mắt. Chiếc trống đồng lớn nhất Việt Nam đã được đúc thành công...
Tôi rời làng Trà Đông trong cái nắng hanh của buổi chiều cuối năm Bính Tuất với những nỗi niềm của người nghệ nhân trẻ tuổi về việc giữ gìn và phát huy những giá trị của làng nghề truyền thống. Nhưng tôi cũng nhận ra trong mắt chàng trai trẻ là sự tự tin và niềm đam mê với nghề truyền thống. Đó là niềm tin như nước đồng nóng bỏng để mạch cha ông mãi mãi được truyền đời... Mùa xuân đang về. Hoa xuân đang đua nhau khoe sắc chờ ngày khai hội. Tiếng trống đồng đang ngân vang trong nắng chiều rám đỏ, như tiếng thuở Hùng Vương từ ngàn xưa vọng lại. Gợi nhớ những buổi tế trời đất linh thiêng trên Đền Thượng, núi Nghĩa Lĩnh của đất Tổ Phong Châu...
 |
|
Phiên bản trống đồng lớn nhất Việt Nam có đường kính mặt trống là 1,51m; đường kính tang trống là 1,55m; đường kính đáy là 1,54m; chiều cao của trống là 1,21m, đúc theo phiên bản của trống đồng Ngọc Lũ hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng cổ vật tư nhân Hoàng Long, 41 Đội Cung, TP Thanh Hóa. |
Ngọc Minh
Bình luận (0)