Lũ trẻ ở quê vẫn thường nghêu ngao: “trái bần chua chua chát chát, trái bần chát chát chua chua, bán không ai mua”.
Thế rồi có một phụ nữ tiếc hương vị thanh bạch vùng quê đã mày mò chế biến bần làm mứt ăn ngày Tết.
Nghe bà bán mứt bần có người ngập ngừng hỏi: “Thiệt không thím. Ngày Tết người ta mua trái cây bánh mứt gì cho sang, cúng ông bà cầu hên nhà hên cửa. Còn mua mứt bần ăn đón Tết nghe sao buồn quá!”. Bà chủ bán mứt bần cười, thiệt đó cô chú ơi, già đây còn sợ mua không đủ trái bần chế biến mứt.
Năm 2006, bà Võ Thị Cúc (56 tuổi, ngụ cù lao Long Trị, xã Thanh Ðức, thị xã Trà Vinh) tình cờ phát hiện trái bần nấu lẩu, canh chua ăn ngon miệng nhưng không ai màng đến nên dốc lòng nghiên cứu chế biến trái bần thành món ăn nấu lẩu.
Bà là nông dân, làm theo cảm tính không máy móc nào hỗ trợ nên việc chế biến bần thành bột gặp nhiều khó khăn. Bà Cúc nói vui: “trái bần mang tên nghèo còn khó tính, bột nạo ra từ bần ủ qua ngày hôm sau là hư liền. Có người thèm ăn lẩu bần nhưng muốn vậy phải đợi ngay mùa bần chín. Mà mùa bần chín từ tháng 4 kéo dài cho đến tháng 11 âm lịch”.
Trầy trật mãi bà Cúc cũng tìm ra công thức “khắc chế” bột bần lên men không hư. Bà Cúc gọt sạch vỏ bần chà xát tách hạt, tạp chất để lấy bột sau đó thêm các gia vị như ớt, muối, bột ngọt và dùng lửa nhỏ để đun cho ráo nước, bột bần dùng nấu canh chua, lẩu cá.
Bột bần bà Cúc làm nấu lẩu ngon, giá không cao 15.000 đồng/hộp để trong tủ lạnh cả tháng vẫn nguyên vị nên ở quê thèm bột bần người ta đến gõ cửa nhà bà. Ban đầu bà Cúc chỉ bán nhỏ lẻ cho dân địa phương ăn chơi. Thế rồi khách du lịch tới du ngoạn tình cờ khám phá bột bần nấu lẩu ngon mua về để dành ăn và tặng người thân.
Bà Cúc nhạy bén, thấy thị trường ưa chuộng món ăn quê nên từ năm 2008 mở rộng chế biến đại trà cung ứng cho các tỉnh Trà Vinh, Bến Tre, An Giang, Đồng Nai và TP.HCM. Mỗi ngày cơ sở của bà thu mua trái bần của người dân từ 50 - 80kg với giá dao động từ 20.000 - 40.000 đồng/kg.
Chế được bột bần bà Cúc vẫn chưa hài lòng. Bà thấy bần có vị chua độc đáo khác với me, khế... không làm mứt bần thì uổng lắm. Nghĩ vậy bà lại tiếp tục mày mò làm mứt bần.
Từ công thức bột bần bà Cúc suy tư pha chế thêm đường phèn, mạch nha cho ra sản phẩm mứt bần, kẹo bần.
Tết năm 2009 bà chào hàng mứt bần trong tâm trạng lo lắng: mứt ngon rồi chỉ sợ người ta kiêng cử không dám mua ăn ngày Tết. Nhưng bà Cúc không ngờ mứt bần chào hàng 200 hộp bán hết veo.
Tết này ai cũng hỏi có mứt bần chưa thím, để trước con vài hộp nghen. Bà Cúc càng nghe càng mát ruột. Bà nói tranh thủ thị trường "dội" các loại mứt ô nhiễm, Tết Canh Dần này bà tung ra trên 40.000 hộp mứt và kẹo bần, giá vẫn giữ nguyên 15.000 đồng/hộp.
Trái bần "lột xác" thành mứt bần ăn trong ngày Tết quả là chuyện khó tin. Nó là câu chuyện cổ tích bình dân ngày nay được viết lên từ một người phụ nữ chân quê.
Xưa ông bà quan niệm ăn Tết cúng Tết phải cho xôm tụ, thức ăn cây trái gợi lên giàu sang thì nay quan niệm xưa không còn gò bó. Ngày Tết người ta ăn mứt bần hay tặng nhau mứt bần không sợ hàng xóm chê bai tặng chi món nghèo hèn, ngược lại còn được khen quà tặng độc đáo dân dã nhưng ăn ngon lòng.
Bần mọc nhiều ở khu vực ĐBSCL, rừng bần chỉ có công dụng trấn sóng gió gây sạt lở nên ít ai chú ý trái bần. Thế rồi từ ngày bà Cúc chế bần thành bột và mứt, người dân nông thôn có thêm thu nhập từ nghề lượm bần kiếm từ 70.000 - 120.000 đồng/người/ngày.
Nhưng bà Cúc còn niềm mơ ước lớn là sau này rừng bần thành điểm du lịch miệt vườn. Bà Cúc nói dưới rễ cây bần có các loài cá tép sinh sống như tép bần, cá tra bần… là sản vật của rừng bần.
Bà ao ước nếu các tour du lịch chú ý đến các điểm độc đáo này khai thác thì dân nghèo bớt khổ, trái bần sẽ không còn là loài trái cây vô giá trị.
Giữa khung cảnh thanh nhàn, ngồi nhâm nhi các món ăn chế biến từ bần, cá tra bần, tép bần... thì quả thật là thú nhàn hạ vùng quê lắng quên đi bao bôn ba cuộc sống.
Thanh Dũng
Bình luận (0)