Công nghiệp văn hóa và du lịch - con đường của kinh tế cảm xúc Việt Nam

Trong khoảnh khắc ấy, tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XIV vừa khép lại dường như trở nên gần gũi và rõ ràng hơn. Đại hội đã mở ra những định hướng lớn cho chặng đường phát triển mới của đất nước, trong đó văn hóa được xác định là sức mạnh mềm quốc gia, còn du lịch được kỳ vọng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Từ mùa xuân và hương trầm ấy, niềm tin hiện hữu rằng Việt Nam cần đi xa hơn bằng con đường phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch - con đường của kinh tế cảm xúc, của những giá trị khiến thế giới rung động và nhớ về Việt Nam.

ẢNH: ATC

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam không thể phát triển du lịch như một ngành dịch vụ đơn thuần. Du lịch, nếu muốn đi xa và đi bền, phải được đặt trong tổng thể của công nghiệp văn hóa, phải gắn với cảm xúc, ký ức và hạnh phúc của con người. Một đất nước chỉ thật sự hấp dẫn khi những giá trị văn hóa của mình đủ sức chạm tới trái tim thế giới.

Nhìn lại một chặng đường dài, du lịch Việt Nam đã từng đi theo mô hình "giá rẻ". Chúng ta thu hút được lượng khách lớn, tạo ra việc làm, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, giá trị quốc gia thu về vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Cảnh đẹp có, văn hóa có, ẩm thực phong phú, nhưng cách khai thác còn manh mún, thiếu chiều sâu. Nhiều nơi phát triển ồ ạt, chạy theo số lượng, dẫn đến chất lượng thấp, trải nghiệm nghèo nàn, thậm chí làm tổn thương chính những giá trị thiên nhiên và văn hóa mà ta đang sở hữu.

Đã đến lúc phải thay đổi tư duy làm du lịch. Việt Nam không thể cạnh tranh mãi bằng giá rẻ. Chúng ta phải cạnh tranh bằng giá trị, bằng những gì chỉ Việt Nam mới có và chỉ người Việt mới kể được một cách thuyết phục.

Du lịch không thể đi xa nếu chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ

Đất nước này có biển đảo dài và đẹp, có miền núi phía bắc hùng vĩ, có Tây nguyên đại ngàn, có đồng bằng Bắc bộ – cái nôi của văn minh lúa nước. Mỗi vùng đất là một lớp trầm tích văn hóa. Nhưng những giá trị ấy không tự nhiên trở thành tài sản kinh tế. Chúng cần được đánh thức, được kể lại, được chưng cất thành những trải nghiệm đủ sức làm thế giới xúc động.

ẢNH: ATC

Du lịch là một ngành của kinh tế cảm xúc. Con người đến với một vùng đất không chỉ để sử dụng dịch vụ, mà để tìm kiếm những rung động tinh thần: hương vị của một món ăn, mùi của một nén trầm, hay khoảnh khắc lặng người trước cảnh sắc thiên nhiên. Du khách không chỉ mua vé máy bay hay phòng khách sạn; họ mua cảm giác hạnh phúc, thứ được kết tinh từ trải nghiệm, ký ức và sự kết nối sâu sắc với văn hóa, con người và linh hồn của mỗi vùng đất.

Việt Nam cần làm cho du khách đến đây không chỉ "nhìn thấy đẹp" mà còn "ngửi thấy thơm", "nếm thấy ngon", "chạm thấy bình yên". Đó là sự tổng hòa của cảnh sắc, ẩm thực, hương thơm, âm nhạc, con người và không gian văn hóa. Khi ấy, du lịch không còn là tiêu dùng nhanh, mà trở thành ký ức dài lâu.

Từ trầm hương, yến sào đến hệ sinh thái du lịch - văn hóa

Khánh Hòa, nơi tôi gắn bó, là một ví dụ tiêu biểu. Nha Trang nằm giữa núi và biển, sở hữu vẻ đẹp dịu dàng mà khoáng đạt, nắng ấm quanh năm, mưa nhiều, với nhịp điệu thiên nhiên rất riêng. Vùng đất này mang trong mình di sản văn hóa Champa cùng những sản vật mà thế giới ngưỡng mộ: trầm hương và yến sào. Đây không chỉ là hàng hóa kinh tế, mà là những giá trị văn hóa, tâm linh, sinh thái đặc biệt. Nếu được đặt đúng vị trí, trầm hương và yến sào hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng của du lịch cao cấp, của quà tặng văn hóa, của những nghi lễ gắn với lịch sử và tâm thức người Việt.

Biển đảo, văn hóa Champa, trầm hương, yến sào, ẩm thực và lễ hội khi được kết nối và nâng tầm, sẽ tạo nên một hệ sinh thái du lịch - văn hóa hoàn chỉnh. Khi đó, Khánh Hòa không chỉ là điểm đến nghỉ dưỡng, mà là không gian trải nghiệm văn hóa và cảm xúc.

Những năm qua, chúng ta đã đầu tư rất tốt cho hạ tầng du lịch. Nhưng hạ tầng chỉ là phần cứng. Phần mềm chính là văn hóa và con người. Khâu vận hành phải được chuyên biệt hóa, phải có đầu tư nghiêm túc, phải đưa yếu tố văn hóa vào ở trình độ cao. Thời kỳ "người người làm du lịch" đã qua. Cách làm du lịch rẻ tiền, hạ chuẩn giá trị, dễ dãi chụp giật cũng đã qua. Tương lai thuộc về những người làm chuyên nghiệp, làm sâu và làm tinh.

ẢNH: ATC

Muốn vậy, trước hết phải có chính sách đúng. Chính sách cần khuyến khích những doanh nghiệp đầu tư vào giá trị lâu dài, coi các giá trị riêng có của Việt Nam là tài sản chiến lược quốc gia. Khai thác những giá trị ấy đòi hỏi nhận thức ở tầm cao hơn, tầm nhìn xa hơn, không thể làm tùy tiện vì lợi ích ngắn hạn.

Khi Việt Nam nâng tầm du lịch và công nghiệp văn hóa, tôi tin rằng giới tinh hoa thế giới sẽ đến và đồng hành cùng chúng ta. Nghệ sĩ, đầu bếp, nhà thiết kế, đạo diễn, học giả… sẽ cùng người Việt kiến tạo những giá trị ngày càng cao quý hơn. Nhưng linh hồn của các giá trị ấy vẫn phải là Việt Nam, là bản sắc Việt.

Một trụ cột quan trọng khác là kinh tế đêm. Cần mạnh dạn tổ chức các mô hình kinh tế đêm một cách bài bản: không gian văn hóa, biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực, lễ hội, trải nghiệm tâm linh. Kinh tế đêm không chỉ kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách, mà còn tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Hơn mười năm trước, khi đến Việt Nam, Philip Kotler – cha đẻ của học thuyết tiếp thị hiện đại – từng gợi ý Việt Nam hãy trở thành "bếp ăn của thế giới". Đó không chỉ là lời khen dành cho ẩm thực, mà là một tầm nhìn về cách Việt Nam có thể đi vào trái tim nhân loại bằng hương vị, sự tinh tế và chiều sâu văn hóa. Với hàng nghìn món ăn của 54 dân tộc anh em, Việt Nam hoàn toàn có thể biến ẩm thực thành một trụ cột của công nghiệp văn hóa – du lịch.

Tinh thần Đại hội XIV đã chỉ rõ: văn hóa là sức mạnh mềm quốc gia, du lịch phải được định vị ở tầm cao hơn, gắn với ngoại giao văn hóa và nâng cao vị thế Việt Nam. Nhưng chính sách đúng thôi chưa đủ. Điều quan trọng hơn là hành động quyết liệt, thần tốc. Nếu làm nửa vời, chúng ta sẽ đánh mất cơ hội.

Từ trầm hương, tôi nhìn thấy một hình mẫu của công nghiệp văn hóa Việt Nam: bắt đầu từ sản vật bản địa, nâng tầm bằng văn hóa và lan tỏa bằng du lịch cùng những giá trị cảm xúc. Trầm hương không chỉ là một sản vật, mà là ký ức, là nghi lễ, là mùi hương khiến con người chậm lại để suy ngẫm về cội nguồn và tương lai.

Trong hương trầm mùa xuân, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch và kinh tế cảm xúc hiện lên như một lựa chọn tất yếu, để Việt Nam không chỉ giàu lên mà còn trở nên cao quý, bền vững và được thế giới trân trọng.