Cựu binh 91 tuổi kể bí mật thùng đạn chôn 50 năm trong lòng núi Chư Pah

Những ngày cuối tháng 8, chúng tôi tìm về xã Trọng Quan (tỉnh Hưng Yên) để gặp ông Nguyễn Viết Tuất (91 tuổi) - người cựu chiến binh vừa có cuộc hội ngộ không tưởng với kỷ vật đã nằm sâu trong lòng núi Chư Pah (xã La Ly, Gia Lai) hơn 50 năm.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Ở tuổi ngoài 90, chân tay đã run rẩy, đôi mắt cũng mờ đi theo năm tháng nhưng ông Tuất vẫn khá minh mẫn. Đặc biệt, khi nhắc đến chiếc thùng đạn được tìm thấy trong hang đá năm xưa, ông khẽ cười, giọng chắc nịch.

"Đúng là hang đá đó là nơi chúng tôi đóng quân, đúng là tôi có giấu một thùng đạn rồi rời đi. Nhưng mấy chục năm nay rồi, tôi chẳng bao giờ nghĩ sẽ tìm lại nó", ông Tuất nói.

Nguồn gốc của thùng đạn sắt được chôn vội trong hang đá

Ngược dòng thời gian, ông Tuất kể, cuối năm 1967, khi bước sang tuổi 32, ông đã gác lại hạnh phúc riêng, để lại vợ cùng 2 người con nhỏ (đứa lớn 2 tuổi, đứa nhỏ 3 tháng tuổi) để lên đường nhập ngũ. Ông Tuất được huấn luyện tại Vĩnh Phúc khoảng 3 tháng trong đơn vị sử dụng súng cối 82 mm và về thăm gia đình vỏn vẹn hai ngày ngắn ngủi trước khi chính thức hành quân vào chiến trường miền Nam.

Trận đánh đầu tiên ông Tuất tham gia chính là trận quân ta đánh vào Quảng Ngãi năm 1968. Trong trí nhớ của ông, đó là một trận đánh cam go, đơn vị của ông chịu nhiều tổn thất và không thể chiếm giữ trận địa. Sau trận thử lửa đầu tiên ấy, trên đường hành quân, ông được thăng cấp làm tiểu đội phó. Thời điểm này, do một số đại đội cối của Tỉnh đội Gia Lai chịu tổn thất nặng nề nên ông cùng một chiến sĩ được cấp trên cắt chuyển từ Quảng Ngãi lên để bổ sung lực lượng cho chiến trường Gia Lai.

ẢNH: ĐÌNH HUY

Tại Gia Lai, đơn vị của ông hoạt động rải rác gần khu vực sông Ba. Ban ngày, ông và đồng đội trú trong hang đá để tránh những đợt càn quét của máy bay Mỹ, đêm xuống mới bí mật tổ chức các trận đánh.

Khoảng những năm 1970, ông Tuất được điều động sang làm trợ lý quân nhu. Đơn vị của ông có một thời gian ngắn đóng quân tại hang đá của núi Chư Pah khoảng vài ngày. Ông cho biết hang đá là điểm tập kết của đơn vị, ban đêm khoảng 15 - 20 chiến sĩ sẽ về ngủ, ban ngày sẽ rời đi.

Trong thời gian hoạt động ở khu vực này, ông Tuất nhặt được một chiếc hòm đạn sắt trống không. Vì tính chất công việc thường xuyên phải di chuyển, ông quyết định cất hai chiếc võng, bộ quần áo vào và một số đồ vật của mình trong chiếc hòm ấy.

Trước khi đi công tác xa theo lệnh của đơn vị, nghĩ rằng mình chỉ đi một hai ngày rồi sẽ quay lại hang đá, ông Tuất đã cẩn thận đặt chiếc hòm vào một vết nứt sâu trong hang đá rồi lấy đất phủ lên trên bề mặt để tránh bị quân địch phát hiện. 

Thế nhưng, cuộc đời người lính vốn không thể đoán trước. Ngay khi ông đang đi làm nhiệm vụ, khu vực hang đá bị máy bay địch phát hiện nên đồng đội phải chuyển đi nơi khác. Nhận được tin báo từ đồng đội, ông phải hành quân thẳng đến điểm tập kết mới mà không thể quay lại hang đá cũ. 

"Tôi đành phải bỏ lại chiếc hòm cùng tất cả tư trang bên trong. Lúc đó, tôi cũng chẳng bao giờ nghĩ rằng mình sẽ có cơ hội quay lại nơi ấy để tìm lại chúng", ông Tuất nói.

Nhiều lần đối diện với cái chết

Ông Tuất tiết lộ, trong quá trình chiến đấu, ông nhiều lần đối mặt với cái chết cận kề. Một lần, ông cùng cấp trên và hai người dân địa phương dẫn đường đi chuẩn bị trận địa cối. Khi vừa khảo sát xong trận địa và chuẩn bị cho kế hoạch nổ súng ngày hôm sau, ông Tuất bất ngờ bị địch phục kích, người cấp trên hy sinh ngay tại chỗ. 

Trong tình thế hiểm nghèo, nhờ có người dân dẫn đường ông mới chạy thoát khỏi nơi nguy hiểm nhưng vẫn chưa dám trở về đơn vị. Đêm hôm đó, một mình trốn dưới hố xe tăng, thức trắng đêm trong nỗi lo lắng và tìm được đường về đơn vị lúc rạng sáng.

Một lần khác chính là lúc ông cùng đồng đội được đơn vị cử quay lại khu vực đóng quân cũ để chôn cất 2 người đồng đội vừa hy sinh sau một trận oanh tạc của địch. Khi ông đang đào đất thì tiếng máy bay trực thăng của địch gầm rú ngay trên đầu.

Bị địch phát hiện, tất cả đều tìm đường ẩn nấp, riêng ông Tuất kịp ôm khẩu AK, trốn vào một khóm le lớn. Trên trời, địch sử dụng cánh quạt trực thăng thổi mạnh làm rạp cả khóm le to, để lộ bóng ông ở bên dưới.

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, khi chiếc trực thăng bay ngay trên đầu, ông đã nổ súng bắn hết băng đạn vào buồng lái. "Lúc đó đang trong tình huống nguy cấp nên tôi không dám nhìn lên trời lâu, khi về đơn vị tôi nghe đồng đội kể chiếc máy bay bị hỏng một phần nên đã rút lui", ông Tuất kể lại.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Sau khi đất nước thống nhất, ông Tuất may mắn sống sót trở về quê hương với vợ con. Hơn 50 năm sau, khi đã ở tuổi xế chiều, ông rất bất ngờ khi đoàn công tác của Giám đốc Bảo tàng Binh đoàn Tây nguyên, vượt hơn 1.500 km từ Tây nguyên ra Hưng Yên, tìm đến tận nhà ông để trao trả lại những kỷ vật cũ. Chiếc hòm đạn sắt nguyên bản nằm dưới lòng đất ẩm ướt suốt mấy chục năm đã mục nên các chiến sĩ phải chuyển các di vật sang một hòm gỗ khác để bảo quản.

"Tôi nhận ra 2 chiếc võng ni lông màu xanh và bộ quần áo đã sém màu thời gian. Tuy nhiên, do thời gian đã quá lâu, tôi cũng không nhớ rõ cái nào là của mình, nếu nhận nhầm kỷ vật không phải của mình, mà là của những người đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường xưa thì sẽ cảm thấy vô cùng áy náy", ông Tuất nói và cho biết ông đã gửi lại di vật cho Bảo tàng Binh đoàn Tây nguyên.

Trao đổi với Thanh Niên, bà Bùi Thị Hiện (62 tuổi, con dâu ông Tuất), cho biết sau khi ra quân, ông Tuất làm công tác tại thôn và vừa nghỉ cách đây mấy năm. Mặc dù tuổi đã cao nhưng ông Tuất vẫn ở một mình, tự nấu ăn và chăm sóc bản thân vì sợ làm phiền con cháu.

ẢNH: ĐÌNH HUY

Theo bà Hiện, sự kiện nhận lại chiếc hòm đạn của bố tại chiến trường là một bất ngờ lớn đối với gia đình. "Ban đầu đơn vị quy tập nghĩ là di vật của liệt sĩ nhưng khi liên hệ về xã thấy bố tôi còn sống nên họ đã ra tận nơi để trao lại. Ngoài bộ quần áo và 2 chiếc võng, bố tôi còn một bức thư viết cho người cháu tên Ngọ chưa kịp gửi và một số di vật khác nhưng bố đều không nhớ", bà Hiện chia sẻ.