Đà Nẵng đánh thức di sản để tạo động lực phát triển

Từ gìn giữ dấu tích đến kiến tạo nguồn lực mới

Chỉ trong khoảng hơn 2 tháng trở lại đây, UBND TP.Đà Nẵng liên tiếp chủ trì, phối hợp tổ chức 4 hội thảo, tọa đàm chuyên sâu về di sản, tập trung vào những giá trị đặc biệt của vùng đất từ văn hóa làng xứ Quảng, khảo cổ học, Phật viện Đồng Dương đến Cảng thị cổ Trung Phường.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Sự dày đặc của các diễn đàn khoa học cho thấy di sản đang được đặt ở vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển của thành phố. Điểm chung của các cuộc thảo luận không nằm ở từng loại hình di sản mà ở sự chuyển dịch tư duy: đưa di sản từ đối tượng cần bảo tồn trở thành nguồn lực cho phát triển.

Tại hội thảo khoa học quốc gia "Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương" diễn ra vào ngày 15.5 vừa qua, các nhà quản lý, nhà khoa học thống nhất rằng một di sản có giá trị đặc biệt như Đồng Dương không thể chỉ được nhìn nhận dưới góc độ khảo cổ hay kiến trúc mà cần được đặt trong tổng thể phát triển văn hóa - du lịch.

Phó chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh, Phật viện Đồng Dương là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của vương quốc Champa, mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, khảo cổ và tôn giáo. Tuy nhiên, công tác bảo tồn hiện nay chưa tương xứng với tầm vóc di sản, đòi hỏi thành phố phải xây dựng chiến lược dài hạn, vừa gìn giữ giá trị gốc, vừa phát huy vai trò của di sản trong đời sống hiện nay.

Gần 80 tham luận tại hội thảo cũng tập trung vào những hướng đi mới như ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phục dựng không gian văn hóa, kết nối di sản với giáo dục và phát triển du lịch. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để Đồng Dương không chỉ là một địa chỉ nghiên cứu mà trở thành điểm nhấn văn hóa của Đà Nẵng và miền Trung.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Tư duy đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển cũng được thể hiện rõ tại tọa đàm "Văn hóa làng xứ Quảng - Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị trong kỷ nguyên mới" vào ngày 25.6. Phó chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho rằng, không gian văn hóa làng xứ Quảng là sự kết tinh của nhiều lớp văn hóa từ làng ven biển, làng nghề truyền thống, làng nông nghiệp đến cộng đồng các dân tộc thiểu số. Đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của vùng đất mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển văn hóa, kinh tế và du lịch trong giai đoạn mới.

Theo TS Trần Đình Hằng, Phân viện Văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch miền Trung, hướng đi phù hợp là phát triển du lịch sinh thái nhân văn dựa trên cộng đồng và dòng họ. Thay vì biến không gian làng thành sản phẩm thương mại đơn thuần, cần để người dân trở thành chủ thể bảo tồn, trực tiếp tham gia khai thác giá trị văn hóa và hưởng lợi từ di sản.

Cùng với cộng đồng, chuyển đổi số cũng được xem là công cụ quan trọng để mở rộng giá trị di sản. TS Nguyễn Văn Dũng, Học viện Hành chính và Quản trị công, đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu số về văn hóa làng, bản đồ số di sản, bảo tàng số, nền tảng kể chuyện số và ứng dụng mã QR tại các điểm di tích nhằm kết nối di sản với công chúng, doanh nghiệp và thị trường.

Khi di sản được đặt trong không gian phát triển

Trong lĩnh vực khảo cổ, định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa tại hội thảo "Khảo cổ học thành phố Đà Nẵng: Tiềm năng, thực trạng, định hướng quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa" vào ngày 26.6.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Giám đốc Sở VH-TT-DL Đà Nẵng Trương Thị Hồng Hạnh khẳng định, thành phố kiên định quan điểm "không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần", đồng thời chuyển từ khảo cổ học truyền thống sang khảo cổ học ứng dụng và quản trị tài nguyên di sản.

Theo đó, việc xây dựng Quy hoạch khảo cổ học TP.Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2055 sẽ là nền tảng để tích hợp các giá trị khảo cổ vào quy hoạch đô thị, phát triển văn hóa và du lịch. Các chuyên gia cũng đề xuất nhiều mô hình mới, như: công viên khảo cổ, bảo tàng ngoài trời, khảo cổ học cộng đồng, số hóa dữ liệu và xây dựng sản phẩm trải nghiệm từ di sản.

Với Cảng thị cổ Trung Phường, câu chuyện phát huy giá trị di sản tiếp tục được mở rộng trong không gian phát triển vùng Đông Nam Đà Nẵng. Tại tọa đàm ngày 15.7, Phó chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho rằng, bảo tồn không chỉ là giữ lại dấu tích quá khứ mà phải khơi dậy những giá trị lịch sử, văn hóa để tạo sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững.

Thành phố định hướng kết nối Trung Phường với Hội An, Mỹ Sơn, Cù Lao Chàm và các điểm đến ven sông Thu Bồn, hình thành những tuyến trải nghiệm văn hóa, đồng thời xây dựng không gian trưng bày, bảo tàng thực cảnh, phục dựng câu chuyện về thương cảng, nghề biển, nghề nước mắm và văn hóa ghe bầu.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Ông Nguyễn Văn Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Duy Nghĩa, cho rằng giá trị lớn nhất của Cảng thị cổ Trung Phường không chỉ nằm ở những dấu tích khảo cổ còn lại, mà ở khả năng khơi dậy ký ức của một vùng đất từng giao thương sôi động.

"Chúng tôi mong muốn đánh thức Trung Phường bằng chính những câu chuyện của vùng đất này, để người dân hôm nay hiểu được giá trị di sản mình đang sở hữu và cùng tham gia tạo nên những sản phẩm văn hóa đặc trưng", ông Hòa nói. Theo ông Hòa, việc nghiên cứu, số hóa dữ liệu, xây dựng không gian trải nghiệm hay kết nối với các điểm đến lân cận sẽ là nền tảng để đưa di sản bước ra khỏi phạm vi nghiên cứu, trở thành một phần trong đời sống kinh tế - văn hóa của cộng đồng.

Từ những định hướng đó, có thể thấy Đà Nẵng đang từng bước định hình một cách tiếp cận mới, đó là di sản không đứng ngoài dòng chảy phát triển mà trở thành một phần của chiến lược xây dựng thành phố văn hóa, sáng tạo và giàu bản sắc.