Dân mất sinh kế vì ruộng lúa bị vùi lấp

Không còn đất để canh tác

Có mặt tại khu vực chân núi Động Thạch, thuộc địa bàn thôn Lạc Tiến (xã Kỳ Xuân) những ngày đầu tháng 6, phóng viên không khỏi xót xa trước cảnh tượng hàng loạt thửa ruộng vốn là nơi gieo cấy lúa của bà con giờ đây bị san phẳng bởi một màu xám xịt của đất đá.

ẢNH: PHẠM ĐỨC

Theo quan sát, khối lượng đất đá khổng lồ, kèm theo cây cối gãy đổ sạt lở từ trên đỉnh núi đổ xuống vùi lấp một dải dài hàng trăm mét, có nơi chiều rộng vệt sạt lở lấn sâu vào đồng ruộng từ 30 - 70 m. Nhiều thửa ruộng nằm sâu dưới lớp bùn đất, chặn đứng hoàn toàn mọi nỗ lực canh tác của người dân.

Đứng thẫn thờ bên bờ ruộng bị đất đá băm nát, ông Phạm Văn Thuận (55 tuổi, ngụ thôn Lạc Tiến) xót xa kể: "Các đợt thiên tai dồn dập từ năm ngoái đã khiến cả vạt núi đổ ập xuống. Trước đây, cả vùng này là đất sản xuất trù phú, có cả tuyến mương dẫn nước mát từ khe núi về nuôi ruộng lúa. Giờ thì mương mất, ruộng bị chôn vùi dưới lớp đất đá dày cả mét, sức người không cách nào cào cuốc hay dọn dẹp nổi".

Nhiều năm nay, gia đình ông Nguyễn Tiến Dương (57 tuổi, ngụ thôn Lạc Tiến) sống chủ yếu nhờ vào 10 sào ruộng sản xuất 2 vụ lúa nhưng vì sạt lở khiến gia đình ông mất gần nửa diện tích đất để sản xuất.

Nhìn 2 bên bờ ruộng bị đất đá vùi lấp, ông Dương than thở: "Vụ lúa xuân vừa qua, gần một nửa diện tích của gia đình tôi đã bị đất đá từ vùng núi sạt lở vùi lấp hoàn toàn. Trong số 10 sào ruộng thì có đến hơn 5 sào bị đất đá phủ dày từ 0,5 m đến gần 1 m, đá hộc lổn nhổn thế này thì sức người lẫn máy cày thông thường đều chịu chết, không thể canh tác nổi nữa".

Theo người dân địa phương, cánh đồng lúa ở thôn Lạc Tiến có diện tích rộng khoảng 50 ha, nằm trọn trong một vùng trũng thấp, bốn bề là núi cao bao bọc như một thung lũng biệt lập. Địa hình lòng chảo này từng mang lại sự trù phú trước khi thiên tai biến nơi đây thành "vùng đất chết" do sự biến động lớn về địa chất.

ẢNH: PHẠM ĐỨC

Mặc dù trước đây khu vực chân núi Động Thạch từng xảy ra một vài vụ sạt lở nhỏ nhưng thiệt hại không đáng kể. Tuy nhiên, bão số 10 vào cuối tháng 9.2025 với cường độ càn quét mạnh chưa từng có đã kích hoạt hàng chục điểm sạt lở dữ dội từ trên đỉnh núi. Do khối lượng sạt lở quá lớn, vượt quá khả năng tự khắc phục của các hộ gia đình, nên suốt từ đó đến nay, nhiều hộ dân đành bất lực bỏ hoang ruộng đồng. Nhiều khu vực gần như mất trắng tư liệu sản xuất.

Tình trạng "ruộng chờ người, người chờ đất" đang đẩy nhiều hộ gia đình vào hoàn cảnh vô cùng gieo neo. Không có đất lúa, không thể trồng màu, người nông dân chỉ biết nhìn diện tích đất nông nghiệp bị cỏ dại bao phủ xung quanh.

Xã cũng bất lực

Bà Chu Thị Nhung, Trưởng thôn Lạc Tiến, buồn rầu cho biết tình trạng này đã đẩy nhiều hộ dân vào cảnh khó khăn. Phần lớn bà con ở đây sống bằng nông nghiệp. Mất ruộng là mất kế sinh nhai. Người dân rất mong các cấp, ngành quan tâm khảo sát và có giải pháp hỗ trợ kịp thời để ổn định đời sống.

"Diện tích đất nông nghiệp bị vùi lấp tại địa phương là rất lớn. Nhiều diện tích bị vùi lấp nặng cần có phương án xử lý tổng thể từ cơ quan chuyên môn, bởi khối lượng đất đá khổng lồ này đã vượt quá khả năng tự khắc phục của từng hộ gia đình. 

Nếu tình trạng này kéo dài, ruộng đất sẽ bị bỏ hoang, gây lãng phí tài nguyên nghiêm trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, an sinh xã hội của người dân toàn thôn", bà Nhung chia sẻ.

Theo thống kê sơ bộ của UBND xã Kỳ Xuân, sạt lở núi đã khiến hàng trăm nghìn mét khối đất đá từ thượng nguồn theo dòng nước đổ ập xuống cánh đồng, vùi lấp trên 10 ha đất trồng lúa của hơn 50 hộ dân.

Ông Nguyễn Đình Hào, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Kỳ Xuân, cho hay, qua khảo sát thực tế, chính quyền xã đã khẩn trương phân loại cụ thể từng mức độ thiệt hại trên cánh đồng lúa để có hướng xử lý phù hợp.

"Đối với những diện tích bị vùi lấp nhẹ, còn khả năng phục hồi, địa phương tập trung tuyên truyền, vận động người dân chủ động huy động nhân lực, máy móc tiến hành san gạt, cải tạo sớm. 

Riêng với những diện tích bị bồi lấp quá nặng, đá hộc bủa vây không thể cải tạo để tiếp tục trồng lúa, xã định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các loại cây màu, cây trồng cạn phù hợp với điều kiện đất đai sau sạt lở", ông Hào khẳng định.