Đâu rồi nhạc Việt?

Chạy theo thị hiếu...

Thời của ca khúc lãng mạn với giai điệu, ca từ mượt mà đã qua. Những sáng tác của thế kỷ trước vẫn mãi là dấu son chói lọi của nhạc Việt. Trong thời "thị trường hóa" âm nhạc, nhiều nhạc sĩ và cả ca sĩ loay hoay với ước mong tạo nên nhiều ca khúc kèm theo phong cách biểu diễn vừa "xoa dịu" số đông, vừa không bị mang tiếng là chạy theo thị hiếu. Bài toán áo cơm và cả những ham muốn danh phận đã biến không ít người làm nghệ thuật mà cứ như một doanh nhân thực thụ.

Nhìn đội ngũ kế thừa, nhiều nghệ sĩ đàn anh ngao ngán. Họ e ngại trước thực tế ngày càng có nhiều - phải nói là quá nhiều ca khúc ra đời tựa như sinh sản vô tính mà không hề thổi vào đó chút cá tính, tài năng, phong cách riêng của người nghệ sĩ. Nhạc sĩ Từ Huy nêu ý kiến: "Thật ra chúng ta vẫn còn nhiều sáng tác mang giá trị nghệ thuật cao. Điều nghịch lý là hiện nay đa số ca khúc này không có cơ hội đến với công chúng. Thị trường luôn chiều theo thị hiếu số đông khán giả, mà thị hiếu thì đang tuột dốc. Chương trình Bài hát Việt do Công ty Cát Tiên Sa phối hợp cùng VTV tổ chức

Lưu Hương Giang trong chương trình Bài hát Việt 2006

là một sân chơi để những người trẻ có khả năng âm nhạc giới thiệu sáng tác mới. Năm nay, ban giám khảo chỉ chọn những ca khúc vừa đạt chuẩn nghệ thuật vừa đi vào lòng công chúng, đồng thời phải mang tính văn học".

Nhìn lại thị trường thì giới nhạc sĩ và cả ca sĩ trẻ hiện nay đang "thăng hoa" trong vỏ bọc của sự thành đạt, cả về danh tiếng lẫn vật chất. Oái ăm thay, chính họ đã tạo dựng nên phong cách mới, áp đặt lên giới trẻ quan niệm sống theo chủ nghĩa hiện sinh, dẫn đến thực trạng nền âm nhạc Việt ngày một cạn kiệt những ca khúc mới mang tính đột phá về ý tưởng lẫn kỹ thuật sáng tác. Cả nhạc sĩ lẫn ca sĩ đều phải lựa chọn: hoặc chạy theo thị trường để được tiếng tăm, được tiền, hoặc chấp nhận sáng tác, biểu diễn theo sở thích dù có thể sẽ không "hái ra tiền". Nay thì nhiều người ngả dần sang lựa chọn đầu...

Một thời, mốt sáng tác rập khuôn kiểu nhạc Hoa, Thái, Hàn hay thậm chí từ Anh, Mỹ với những "loạn khúc" canto dễ nghe, dễ quên, những bài hip hop Việt cứ như Tây hát cải lương cứ ra rả trên sân khấu. Được một thời gian, thị trường nhàm chán, D.M xuất hiện như chiếc phao cứu sinh với vô số ca khúc bình dân, ăn khách. Lập tức, nhiều nhạc sĩ và ca sĩ "ăn theo" hiện tượng D.M.

Đó là chưa nói đến trào lưu pha tiếng Tây vào ca khúc cho... sang! Đáng kể nhất là album My Way của N.T.V. Bài Nụ hôn bất ngờ do ca sĩ M.T trình bày cũng chêm câu tiếng Anh: Oh first kiss! You make me happy, you make me crazy... Tuy nhiên, do luật không cấm nên các cơ quan chức năng quản lý văn hóa cũng khó buộc ca sĩ hát những bản nhạc này hoàn toàn bằng lời Việt.

Từ scandal đến "mốt" thay đổi phong cách

Vô số scandal liên tiếp nổ ra gần đây, chủ yếu tập trung vào giới ca, nhạc sĩ cũng khiến công chúng yêu nhạc thở dài chán ngán. Scandal không chỉ bắt nguồn từ chuyện phiêu lưu tình ái mà chuyển sang "đấu đá" nhau thật sự theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Chuyện H.Q.H và M.T hục hặc nhau trước khi H.Q.H tổ chức liveshow chẳng biết có làm đôi bên suy suyển gì không nhưng cái tên H.Q.H thì ai cũng nhớ đến. Rồi vụ H.T, T.D tự ý sử dụng bài hát của đồng nghiệp cũng làm tốn hao không ít giấy mực của báo chí. Chuyện "đạo" ý tưởng của nhau xảy ra ngày càng nhiều. N.T.B than vãn Đ.T lấy ý tưởng của anh để thực hiện album Soco Dance...

Phần lớn ca sĩ không xác định đâu là sở trường, sở đoản của mình nên việc tha hồ đổi mốt, lúc chạy theo hip hop, pop rock, lúc lại chuyển qua R&B, thậm chí dân ca đã trở nên quá bình thường. Nhạc sĩ Phú Quang nhận định: "Hiện nay, nhiều ca sĩ trẻ chạy theo mốt thay đổi phong cách thể hiện lẫn dòng nhạc biểu diễn đơn giản vì muốn chứng tỏ mình thừa khả năng trình bày nhiều thể loại. Song họ quên rằng mỗi người chỉ là chính mình chứ hoàn toàn không thể nhân bản thành ai khác. Đa số ca sĩ đều có những ông bầu giỏi về kinh doanh nhưng hiếm người am hiểu âm nhạc. Hệ quả là những ông bầu này thấy dòng nhạc

Ca sĩ Ngọc Anh trong Sao Mai - Điểm hẹn

nào ăn khách thì hướng ca sĩ vào đó. Theo tôi, ca sĩ thay đổi xoành xoạch phong cách cũng như dòng nhạc biểu diễn còn thể hiện sự thiếu tự tin. Cả nhạc sĩ cũng thế. Có thể chọn hip hop, pop rock hay dân ca, song cũng cần biết khả năng của mình. Quan trọng vẫn là ngoại hình, chất giọng có phù hợp hay không". 

Những gì nghệ sĩ chúng ta đang làm dường như đi ngược lại xu hướng thế giới. Nữ hoàng nhạc pop Madonna hay công chúa pop Britney Spears chưa bao giờ "dám" nhảy sang hip hop, hard rock hoặc techno. Vua nhạc rock Elvis Presley vẫn còn ăn khách dù đã qua đời hàng mấy mươi năm. Hoặc Diana Ross suốt 35 năm dài vẫn luôn trung thành với jazz để làm nên một huyền thoại. Trong khi ở ta, ca sĩ thay đổi màu sắc biểu diễn với lời ngụy biện: "tìm tòi phong cách mới" mà quên rằng mỗi người luôn có sở trường và sở đoản khác nhau. Vì lẽ đó, trong bức tranh nhạc Việt hiện nay, thật khó mà có khái niệm nữ hoàng hay vua cho một dòng nhạc như thế giới đã từng tôn vinh những tài năng âm nhạc.

Nhiều ca sĩ đều mong tạo dấu ấn riêng nên chuyện "áp đặt một phần của mình vào ca khúc" đã trở thành trào lưu. Một số khán giả bực bội khi nghe T.L hát nhạc Trịnh, M.T với Lên đàng, Đóa hoa vô thường, N.T.V với Quỳnh hương... bằng giai điệu được cover lại thành những khúc rap, rock. Tất cả những "thử nghiệm, tìm tòi" đó đều nhanh chóng rơi vào quên lãng.

Thiếu những manager tầm cỡ

Thời nay, có rất nhiều ca sĩ tự "sắm" cho mình một manager, lo việc quản lý mọi thứ từ A đến Z. Phỏng vấn ca sĩ? Gặp manager trước để sắp lịch. Bàn thảo hợp đồng quảng cáo, thu âm, biểu diễn? Vui lòng gọi cho manager.

Ông Hoàng Tuấn - Giám đốc Công ty HT Production, manager ca sĩ Đan Trường: "Nghề quản lý ca sĩ mới phát sinh nên không tránh khỏi những thiếu sót về kinh nghiệm. Cần phân biệt một manager hay nhà sản xuất với nhân viên quản lý - người chỉ đại diện ca sĩ ký kết hợp đồng, sắp xếp lịch diễn... Khi là manager, ngoài khả năng về kinh doanh phải am hiểu âm nhạc. Như thế mới có thể đưa ra chiến lược cho ca sĩ trong việc chọn dòng nhạc, tạo dựng hình ảnh trước công chúng. Ở nước ngoài, tổng quản lý có nhiều nhân viên cấp dưới phụ trách về âm nhạc, hình ảnh, trang phục, phong cách biểu diễn của ca sĩ. Sau khi có chiến lược tổng thể, những người quản lý cấp dưới sẽ triển khai theo kế hoạch. Vì thế dễ hiểu tại sao Bi nổi tiếng rất nhanh trong làng giải trí châu Á và hiện đang lấn sang cả thị trường Bắc Mỹ".

Tiến hành những thủ tục pháp lý về tổ chức biểu diễn của ca sĩ trong và ngoài nước? Manager sẽ liên lạc. Tiếp thị hình ảnh của ca sĩ đến công chúng thông qua các phương tiện thông tin? Việc làm của manager. Tuy nhiên như thế chưa đủ! Đơn giản vì những manager này chỉ là anh em, bạn bè, thậm chí có thể là nhạc sĩ hoặc một đại gia đứng ra "chăm sóc", không ai tốt nghiệp trường lớp về quản lý, đặc biệt là quản lý nghệ thuật. Mặt khác, manager không thể đưa ra một chiến lược cụ thể để tiếp cận và lăng-xê tên tuổi ca sĩ đến với công chúng bằng việc hạn chế điểm yếu, phát huy điểm mạnh của chất giọng lẫn ngoại hình ca sĩ. Chàng trai trẻ xứ Hàn - Bi Rain - được các fan đón tiếp trọng thị ở Việt Nam. Đây chỉ là show diễn thương mại nhưng những gì người Hàn đã làm để đưa hình ảnh Bi lan tỏa khắp thế giới đáng để chúng ta suy nghĩ. 100 nhân viên Hàn sang Việt Nam để chuẩn bị cho 20 phút diễn của Bi! Và đẳng cấp của Bi được xác lập cho dù anh chỉ là ca sĩ có chất giọng tầm tầm cộng với ngoại hình, vũ đạo đẹp. Nhìn lại ta, những liveshow của ca sĩ càng tổ chức hoành tráng càng... lỗ nặng. Nhiều ca sĩ ráng "cày cuốc" để tiền làm liveshow, đánh bóng tên tuổi chứ không mong thu được lợi nhuận. Làn sóng Hàn đã chứng minh một thực tế: nền công nghiệp giải trí phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa sẽ kéo theo hàng loạt thị trường khác sôi động không kém: điện ảnh, âm nhạc, thời trang, mỹ phẩm, sản phẩm kỹ thuật số...

Điều nghịch lý ở đây là dù chạy theo dòng nhạc thị trường, chúng ta vẫn không tạo dựng nên được một ca sĩ mang tầm cỡ thế giới. Có chăng chỉ xuất hiện vài "ngôi sao" trong lòng công chúng Việt, đặc biệt là giới trẻ mà người am hiểu âm nhạc vẫn luôn đánh giá là ca sĩ thị trường. Với vô vàn loay hoay của những cá nhân trong một nền công nghiệp giải trí vừa manh nha, ước mơ thổi bùng lên cơn sóng thần nhạc Việt trên thị trường giải trí cả trong lẫn ngoài nước vẫn còn xa lắm.

Đỗ Tuấn