Để VN xây dựng trường ĐH tư thục đẳng cấp: Đầu tư dài hạn, chiến lược khác biệt

Một trong những mục tiêu trọng tâm được nhấn mạnh trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT là xây dựng từ 3 - 5 trường ĐH tinh hoa đẳng cấp quốc tế, qua đó góp phần đưa VN vào nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới về giáo dục vào năm 2045. Một số đơn vị tư thục đã được nhiều người trong giới nghiên cứu về giáo dục ĐH xem là ứng viên tiềm năng lãnh nhận sứ mệnh này.

NHỮNG LÀN GIÓ MỚI

Theo giới quan sát, bức tranh ĐH tư thục VN trong chưa đầy 1 thập niên qua đã chứng kiến một cuộc chuyển giao chủ sở hữu mang tính bước ngoặt. Những thương vụ mua bán nhanh gọn không chỉ cứu vãn nhiều trường khỏi sự tồn tại vật vờ hoặc bờ vực phá sản mà còn định hình lại toàn bộ sân chơi.

Thương vụ chuyển nhượng thành công nhất đến nay là Trường ĐH Thành Tây của Tập đoàn Phenikaa vào năm 2017, trường được đổi tên theo tên chủ sở hữu, nay là ĐH Phenikaa. Bởi từ một trường tư thục "vô danh", quy mô nhỏ, loay hoay với bài toán tuyển sinh và chủ yếu dựa vào nguồn thu học phí để duy trì hoạt động, ĐH Phenikaa được đầu tư hàng nghìn tỉ đồng xây dựng cơ ngơi bề thế trên khuôn viên rộng 14 ha, được trang bị hệ thống phòng lab, viện nghiên cứu không thua kém các ĐH quốc tế.

ẢNH: THANH LÂM

Trường ĐH Mỹ thuật công nghiệp Á Châu trở thành Trường ĐH CMC; Trường ĐH Phú Xuân gia nhập hệ sinh thái Equest… Mới đây nhất, Tập đoàn Intracom chính thức đặt chân vào mảng giáo dục khi mua lại Trường ĐH Chu Văn An và đổi tên thành Trường ĐH Intracom. Kỷ lục thuộc về Nguyễn Hoàng Group khi tập đoàn này có trong tay các trường ĐH tư thục lớn phía nam như Hoa Sen, Quốc tế Hồng Bàng, Gia Định…

Nổi bật là VinUni được thành lập năm 2019 với tổng vốn đầu tư lên đến 6.500 tỉ đồng, trong đó 3.500 tỉ đồng dành cho cơ sở vật chất đạt tiêu chuẩn 5 sao và 3.000 tỉ đồng để cấp học bổng tài năng, hỗ trợ tài chính cho sinh viên và bù lỗ vận hành trong 10 năm đầu. Gần đây, Vingroup cam kết đầu tư thêm 9.300 tỉ đồng, củng cố năng lực đào tạo và nghiên cứu cạnh tranh toàn cầu, với khát vọng trong tương lai gần chinh phục đỉnh cao "top 100 ĐH xuất sắc toàn cầu".

CƠ HỘI BỨT PHÁ CHO ĐH TƯ THỤC

Theo các nhà nghiên cứu, sự dịch chuyển nói trên mang theo nguồn lực tài chính khổng lồ đầu tư cho khối trường tư thục. Với các tập đoàn đa ngành, việc sở hữu một trường ĐH giúp họ "khóa chặt" chuỗi giá trị nhân lực - tự cung tự cấp chuyên gia cho hệ sinh thái công nghệ, y tế, sản xuất của riêng mình. Ngược lại, đối với các trường ĐH, nguồn vốn từ giới chủ đầu tư giúp giải quyết triệt để bài toán sống còn về cơ sở vật chất và thu hút nhân tài, tạo đà để bứt tốc thay vì mòn mỏi nhặt nhạnh từng đồng học phí. Hơn nữa, như TS Nguyễn Thị Kim Phụng, Giám đốc Trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục Đông A, chia sẻ: "Nếu doanh nghiệp nhận thức đầu tư vào trường ĐH không phải là để thu lời, mà là để dùng hình ảnh của nhà trường quảng bá cho thương hiệu của mình thì đã là cơ hội bứt phá cho ĐH tư thục".

GS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và đào tạo, ĐH Kinh tế quốc dân, cũng nhận định: "Đó là tín hiệu đáng mừng, cho thấy giáo dục ĐH đã trở thành một lĩnh vực đầu tư chiến lược cho phát triển nguồn nhân lực. Các tập đoàn có lợi thế về nguồn lực tài chính, năng lực quản trị, công nghệ và mạng lưới doanh nghiệp, có thể tạo ra những trường ĐH có cơ sở vật chất hiện đại, chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn và môi trường đổi mới sáng tạo. Thực tế trong những năm gần đây, nhiều mô hình ĐH do doanh nghiệp đầu tư đã tạo được dấu ấn về chất lượng và quốc tế hóa".

Tuy nhiên, GS Trần Thọ Đạt cũng cho rằng giáo dục ĐH có những đặc thù rất khác với hoạt động kinh doanh. Một trường ĐH không thể được đánh giá chỉ bằng hiệu quả tài chính hay quy mô tuyển sinh, mà trước hết phải được đánh giá bằng chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và đóng góp cho xã hội. Vì vậy, nếu doanh nghiệp đầu tư với tầm nhìn dài hạn, tôn trọng quyền tự chủ học thuật và chấp nhận đầu tư bền bỉ cho đội ngũ giảng viên, nghiên cứu khoa học thì đây sẽ là động lực rất lớn cho hệ thống giáo dục ĐH.

"Điều quan trọng nhất không phải là ai sở hữu trường ĐH, mà là triết lý phát triển của chủ sở hữu. Trên thế giới, nhiều ĐH tư thục hàng đầu đều được hình thành từ nguồn lực của doanh nghiệp hoặc các quỹ tư nhân, nhưng họ thành công vì kiên trì theo đuổi sứ mệnh học thuật trong nhiều thập niên. Chúng ta hoàn toàn có thể đi theo con đường đó nếu các tập đoàn đầu tư vào ĐH với tinh thần "xây dựng một thiết chế tri thức" hơn là "vận hành một doanh nghiệp giáo dục". Đây chính là nền tảng để hình thành những ĐH tư thục có uy tín trong khu vực và trên thế giới", GS Trần Thọ Đạt nói.

ảnh: Thanh Lâm

CÓ NHIỀU TIỀN, LIỆU ĐÃ ĐỦ ?

Cũng chung góc nhìn trên, ông Châu Dương Quang, nghiên cứu sinh ĐH SUNY Albany (Mỹ), cảnh báo về hiện tượng chất lượng bị "phồng rộp" thiếu thực chất. Khoảng cách giữa những gì được phô diễn (như quảng cáo, bảng xếp hạng) và chất lượng đào tạo thực tế đang ngày càng lớn. Có những trường cách làm tưởng như bài bản, nhưng ngày càng tỏ ra giống kinh doanh, chẳng hạn quá chú trọng vào tính hiệu quả đào tạo.

Ông Châu Dương Quang nhận định: "Muốn vươn tầm đẳng cấp quốc tế trong giáo dục ĐH thì nguồn lực thôi chưa đủ, bởi nhiều trường ĐH tư ở VN hiện nay cũng có nguồn lực dồi dào. Vấn đề là cần đầu tư dài hạn, có tầm nhìn, có chiến lược khác biệt thì mới tạo ra được hướng đi mới. Trong sự hiểu biết về giáo dục ĐH tư thục VN của mình, tôi nghĩ đến 2 ứng viên cho sứ mệnh này: Trường ĐH Fulbright và Trường ĐH VinUni".

Để ĐH tư thục VN thực sự đạt đẳng cấp quốc tế, GS Trần Thọ Đạt chỉ rõ 4 yếu tố tiên quyết: tầm nhìn dài hạn coi giáo dục là sứ mệnh tri thức; nguồn lực tài chính khổng lồ; quản trị tiên tiến bảo đảm tự chủ học thuật; văn hóa nghiên cứu mạnh. "Bên cạnh nỗ lực của từng trường, nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ phù hợp về đất đai, thuế, nghiên cứu khoa học và cơ chế hợp tác quốc tế. Cuối cùng, cần thời gian tích lũy đủ dài, bởi không có ĐH đẳng cấp thế giới nào được xây dựng chỉ trong vài năm. Đó là kết quả của nhiều thập niên kiên trì theo đuổi chất lượng và chuẩn mực học thuật cao", GS Trần Thọ Đạt nói.