Đề xuất cấp sổ hồng điện tử trên không gian số

Giảm thiểu tình trạng nhũng nhiễu

Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường cho biết thực trạng cấp sổ hồng lần đầu trên cả nước thời gian qua giảm mạnh sau khi thực hiện luật Tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Như tại TP.HCM, trong 5 tháng đầu năm 2026, toàn bộ 168 phường/xã chỉ cấp mới được 15 sổ hồng lần đầu do chính quyền cấp xã còn quá mới mẻ trong việc cập nhật dữ liệu thông tin đất đai và một số nơi còn tâm lý ngại sai trong công tác xử lý và quản lý.

Để đẩy nhanh tiến trình cấp sổ hồng lần đầu, Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ, Bộ NN-MT và UBND TP.HCM xem xét thực hiện việc cấp sổ hồng điện tử lần đầu trên không gian số (phần mềm chuyên biệt cổng dịch vụ công Quốc gia) nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp giữa công dân và cán bộ quản lý đất đai. Đồng thời giúp xã hội giảm thiểu tình trạng nhũng nhiễu; giảm chi phí, thời gian đi lại cho người dân, ngoài ra cũng hạ thấp áp lực và số lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo hành chính.

ẢNH: ĐÌNH SƠN

Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường, rủi ro lớn nhất khi cấp sổ hồng lần đầu là pháp lý đất đai không rõ ràng hay các tranh chấp khiếu kiện về nguồn gốc đất. Tuy nhiên, cơ chế cấp sổ hồng điện tử cũng sẽ phòng ngừa trường hợp này. Nếu phát sinh tranh chấp, vụ việc được chuyển trực tiếp sang Tòa án nhân dân giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Ngay khi nhận được thông báo thụ lý vụ án của tòa án, hệ thống dữ liệu quốc gia về đất đai sẽ tự động bật tính năng "khóa giao dịch biến động tạm thời" đối với mã định danh thửa đất đó nhằm ngăn chặn việc chuyển nhượng, thế chấp trái phép. Trường hợp phát hiện có sai sót hoặc thông tin gian lận, nếu có kết luận của cơ quan thanh tra, cơ quan điều tra hoặc bản án của tòa án về việc thông tin kê khai bị sai lệch hoặc cấp sai quy trình, sổ hồng điện tử sẽ bị hủy trực tiếp trên không gian số thuộc hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Việc hủy bỏ được cập nhật theo thời gian thực. Mã định danh của thửa đất đó sẽ trả về trạng thái "chờ cập nhật lại dữ liệu gốc", chấm dứt hoàn toàn hiệu lực pháp lý của chứng nhận điện tử cũ trên toàn hệ thống mạng quốc gia. Thậm chí những trường hợp gian lận có thể xử phạt theo quy định của luật Đất đai hoặc khởi tố trong trường hợp cố tình gian lận gây hậu quả cho xã hội.

"Hiện nay các quy định của pháp luật đã rõ ràng, nền tảng pháp lý về chuyển đổi số đang thực hiện rất đồng bộ và các định hướng phát triển số hóa quốc gia, đặc biệt là về quản lý đất đai trên không gian số, nên cấp sổ hồng điện tử lần đầu trên không gian số là giải pháp thiết thực trong kỷ nguyên mới, góp phần thúc đẩy toàn dân số hóa thủ tục hành chính cùng chính quyền địa phương một cách hiệu quả nhất", TS Phạm Viết Thuận phân tích.

Hoàn toàn khả thi

Lãnh đạo Sở NN-MT TP.HCM thông tin, tính từ đầu năm đến ngày 31.7, Văn phòng Đăng ký đất đai TP đã giải quyết 43.946 hồ sơ cấp sổ hồng đối với các dự án nhà ở. Trong đó, đã cấp sổ cho 30.548 căn nhà và 13.398 hồ sơ đã phát hành phiếu chuyển thông tin địa chính đến cơ quan thuế để xác định nghĩa vụ tài chính (đang chờ người mua nhà đóng lệ phí trước bạ). Đối với cấp sổ hồng đất lần đầu, lũy kế 7 tháng đầu năm 2026 đã cấp 139 sổ, bằng 23,6% so với cùng kỳ năm 2025. Hiện nay, tỷ lệ cấp sổ hồng trên toàn địa bàn TP đã đạt trên 98%. Do đó, số trường hợp chưa được cấp còn lại không lớn và chủ yếu tập trung vào các hồ sơ có nguồn gốc, quá trình sử dụng đất phức tạp; thiếu hoặc chưa đầy đủ giấy tờ về quyền sử dụng đất; có biến động về ranh giới, diện tích, hiện trạng sử dụng; vướng quy hoạch, tranh chấp; chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính hoặc cần tiếp tục xác minh, hoàn thiện cơ sở pháp lý để xác định đủ điều kiện cấp sổ. Vì vậy, số lượng cấp lần đầu trong từng kỳ có xu hướng giảm so với các năm trước là phù hợp với thực tế tỷ lệ cấp sổ hồng lần đầu của TP đã ở mức cao.

Lãnh đạo Văn phòng đăng ký đất đai tại TP.HCM nói đề xuất trên có thể làm được nhưng phải sửa các luật, đặc biệt là luật Công chứng phải đồng bộ. Vì hiện nay khi thực hiện các quyền của mình, người dân vẫn phải đi công chứng trên sổ hồng giấy. Khi cấp sổ hồng điện tử có thể phát hành kèm một giấy xác nhận cho người dân đã có sổ hồng trên hệ thống để khi bị mất hay thất lạc có thể cầm tờ giấy đó đi làm lại sổ mới. Nhưng việc cấp sổ hồng điện tử chỉ nên khuyến khích, không nên bắt buộc vì người dân vẫn "ưa chuộng" sổ hồng bản giấy và cảm thấy an tâm hơn khi cầm trên tay.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng hiện dữ liệu đất đai chưa hoàn chỉnh nên khó thực hiện cấp sổ hồng trên không gian số vì phải xác minh, làm nhiều bước trung gian, nhất là công tác xác minh nguồn gốc đất, đặc biệt là những khu đất nông nghiệp đã có sổ hồng, sau đó chủ đất tự phân lô bán nền đất nông nghiệp bằng giấy tờ tay qua nhiều đời. Không chỉ vậy, thửa đất muốn được cấp sổ còn phải ráp ranh trên nhiều nền tài liệu bản đồ. Trong khi bản đồ địa chính số một số khu vực có nhưng đã quá cũ, không phù hợp với thực tế. Hiện nay TP đang yêu cầu các phường/xã lên dự toán để triển khai việc đo đạc lại bản đồ địa chính.

Thực tế nhiều nơi như Thanh Hóa đã đề xuất Bộ Công an, Bộ NN-MT, Bộ Tư pháp cho thí điểm giải pháp cấp sổ hồng, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất điện tử trên VNeID. Trong đó, xã An Nông được chọn là địa bàn đầu tiên triển khai thí điểm. Dữ liệu sổ hồng tại địa phương đã được cập nhật lên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai VNLIS, tạo nền tảng kết nối với VNeID. Để làm được điều này, xã An Nông đã đồng bộ hơn 32.000 thửa đất lên VNLIS, bao gồm hơn 6.400 thửa đất được đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của Bộ Công an, làm tiền đề tích hợp sổ hồng lên VNeID.