Di tích có nên thu phí chụp ảnh?

Nhiều nơi thu phí

Việc Hội trường Thống Nhất áp dụng quy định mới đối với hoạt động quay phim, chụp ảnh tại Dinh Độc Lập đang thu hút sự quan tâm của nhiều người. Theo đơn vị quản lý, quy định nhằm hướng đến nhóm sử dụng không gian để chụp ảnh dịch vụ, hạn chế tình trạng ê kíp tập trung lâu tại những vị trí đẹp, gây nhốn nháo hoặc ảnh hưởng trải nghiệm của khách tham quan khác. Thực tế, Dinh Độc Lập không phải địa điểm đầu tiên áp dụng phí quay phim, chụp ảnh. Nhiều bảo tàng, di tích tại VN đã có chính sách tương tự từ trước, nhưng cách phân loại đối tượng và mức thu rất khác nhau.

ẢNH: LÊ NAM TẠO BẰNG AI

Tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, hoạt động sử dụng máy ảnh để chụp hình được áp dụng mức phí riêng; các ê kíp chụp cưới, thời trang hay vừa quay phim vừa chụp ảnh có bảng giá khác. Bảo tàng TP.HCM cũng phân chia giữa chụp ảnh lưu niệm và quay, chụp phục vụ đám cưới, thời trang. Trong khi đó, một số bảo tàng khác áp dụng mức phí thấp hơn nhiều. Tương tự, ở Hà Nội, Bảo tàng Mỹ thuật VN từ lâu đã phân loại các hoạt động chụp ảnh thông thường, chụp cưới, thời trang, quay phim tài liệu với mức thu khác nhau. Trong khi Bảo tàng Lịch sử quốc gia có mức phí dành cho máy ảnh và máy quay khá thấp. Một số điểm di sản lại tập trung thu đối với hoạt động chuyên nghiệp, thương mại; còn khách tham quan vẫn được tạo điều kiện ghi lại hình ảnh lưu niệm.

Thực tế nhu cầu chụp ảnh ngày càng trở thành một phần đương nhiên của chuyến đi. Một khách du lịch có thể mang theo điện thoại, máy ảnh nhỏ nhưng cũng có thể sử dụng máy ảnh chuyên nghiệp trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng chỉ vì sở thích cá nhân. Ngược lại, một ê kíp kinh doanh dịch vụ đôi khi hoàn toàn có thể tác nghiệp với thiết bị nhỏ gọn. Từ đó xảy ra tranh luận dựa vào đâu để xác định một người đang chụp ảnh lưu niệm hay khai thác không gian di tích cho mục đích thương mại?

Th.S Lê Viết Nam Thi, cố vấn ứng dụng văn hóa, cho rằng xét từ góc độ văn hóa, di sản do tiền nhân để lại cần được tạo điều kiện để người dân tiếp cận và thụ hưởng. Tuy nhiên, các di tích cần có nguồn thu để phục vụ công tác bảo tồn và tổ chức hoạt động văn hóa. Đồng thời, một ê kíp đông người, mang nhiều thiết bị, chiếm dụng không gian trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm tiếp cận tri thức, lịch sử và văn hóa của những người xung quanh. "Nếu du khách chỉ sử dụng điện thoại hoặc máy ảnh cá nhân để ghi lại kỷ niệm thì theo tôi không có vấn đề gì. Nhưng một ê kíp vào thực hiện bộ ảnh phục vụ những mục đích khác, trong đó có thương mại thì có thể áp dụng một khoản phí", ông Thi nói.

ẢNH: DẠ THẢO

Cùng quan điểm cần phân loại rõ đối tượng, ông Trịnh Nguyễn Hùng Dũng, Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP.HCM, cho rằng thu phí các đoàn làm phim, ê kíp chụp ảnh thương mại là hợp lý bởi hoạt động này có mục đích kinh doanh, có khả năng tạo doanh thu, lợi nhuận và khác với nhu cầu tham quan thông thường. Tuy nhiên, chính sách sẽ khó đạt hiệu quả nếu việc nhận diện lại được đẩy xuống cho lực lượng an ninh, bảo vệ tại chỗ. Quy trình cần được công bố từ trước và khách có nhu cầu quay phim, chụp ảnh chuyên nghiệp nên đăng ký ngay từ đầu. Sau khi đăng ký, điểm đến có thể cấp loại vé, vòng tay, thẻ hoặc dấu hiệu riêng để lực lượng quản lý dễ nhận biết. Nếu người ta vào tham quan rồi bảo vệ mới đi xem ai chụp ảnh dịch vụ, ai không thì rất phức tạp. Chỉ cần một loại vòng tay hoặc dấu hiệu nhận diện ngay từ lúc check-in, nhìn vào là biết đối tượng tham quan hay ê kíp thương mại. Các ê kíp chuyên nghiệp trên thực tế cũng thường khá dễ nhận diện thông qua tổng thể hoạt động như số lượng người, thiết bị, việc thay trang phục, bố trí ánh sáng, thời gian sử dụng một vị trí thay vì chỉ căn cứ vào chiếc máy ảnh. Khách đến cũng biết chính xác trước chuyến đi mình có thuộc nhóm phải trả thêm tiền hay không.

Một bức ảnh cũng có thể "bán" điểm đến

Ở góc nhìn khác, trong thời đại mạng xã hội hiện nay, mỗi bức ảnh đẹp do khách đăng lên Facebook, TikTok, Instagram… có thể trở thành một mẩu quảng cáo miễn phí cho điểm đến. Không ít địa danh được du khách biết tới trước tiên từ một đoạn video ngắn hoặc bộ ảnh lan truyền trên mạng xã hội. Thậm chí, có những điểm đến chủ động thiết kế không gian check-in, cho thuê trang phục, xây dựng bối cảnh chụp ảnh để biến nhu cầu này thành một phần của sản phẩm du lịch. Hoàng thành Thăng Long từng phát triển các không gian chụp ảnh, trải nghiệm trang phục nhằm tăng tương tác với di sản. Đây là một cách tiếp cận khác, thay vì chỉ nhìn hoạt động chụp ảnh như một vấn đề cần kiểm soát, nhu cầu tạo hình ảnh được xem là cơ hội kéo khách đến gần hơn với lịch sử và văn hóa.

Ông Trịnh Nguyễn Hùng Dũng thừa nhận đây là lợi ích các điểm đến không nên bỏ qua. Nhiều quốc gia còn chủ động tạo điều kiện cho cơ quan truyền thông hay các đoàn phim thực hiện sản phẩm tại thắng cảnh bởi giá trị quảng bá có thể lớn hơn rất nhiều so với khoản phí thu trực tiếp. Ông dẫn những trường hợp tác phẩm điện ảnh quốc tế lựa chọn bối cảnh tại một quốc gia, sau đó hình ảnh địa điểm xuất hiện trước hàng triệu khán giả trên thế giới. Nếu điểm đến đặt quá nhiều rào cản, đoàn phim có thể chuyển sang nơi khác và cơ hội truyền thông cũng mất theo. VN từng hưởng lợi khi các tác phẩm điện ảnh quốc tế lựa chọn Ninh Bình và nhiều danh thắng làm bối cảnh. Hiệu ứng sau đó không chỉ dừng ở bộ phim mà còn kéo theo những nội dung trên báo chí, mạng xã hội và các tour tham quan.

Ông Thi Quốc Duy, Giám đốc Trung tâm du lịch Nguyễn Huệ - Bến Thành Tourist, cũng cho rằng các ê kíp chuyên nghiệp nên chủ động đăng ký từ trước. Từng tham quan nhiều điểm đến ở nước ngoài, ông Duy cho biết việc quay phim, chụp ảnh chuyên nghiệp phải xin phép hoặc mua giấy phép riêng là khá phổ biến. Khi quy trình đã rõ, người tác nghiệp xem đó là một phần bình thường của chuyến đi, thay vì đợi đến lúc đang chụp mới bị nhân viên nhắc nhở. "Một mức phí dù hợp lý nhưng tiêu chí mơ hồ vẫn có thể khiến khách e ngại. Ngược lại, một quy trình minh bạch, cho phép đăng ký trước, phân loại rõ chụp lưu niệm và thương mại, đồng thời có chính sách hỗ trợ những dự án đem lại giá trị truyền thông có thể giúp điểm đến đạt cùng lúc nhiều mục tiêu".