Diễn viên xiếc 'Làng tôi' xuất thân từ nghề… thầy cúng

Khán giả bật khóc trước "chiếc vé đi tuổi thơ" từ xiếc Làng tôi

Sau 17 năm lưu diễn qua nhiều quốc gia, vở xiếc tre Làng tôi trở lại Hà Nội với phiên bản mới, dự kiến diễn định kỳ từ ngày 3.11 tại rạp Công Nhân. Không chỉ đưa tre Việt lên sân khấu, tác phẩm còn gợi lại ký ức làng quê, chạm đến những miền cảm xúc tưởng đã xa trong mỗi người.

Rạp Công Nhân – sân khấu lâu năm của Nhà hát Kịch Hà Nội – vừa được chỉnh trang từ mặt tiền, tiền sảnh đến sân khấu. Một tấm biển mới cũng xuất hiện tại đây: Trung tâm Nghệ thuật xiếc tre Hà Nội. Sự thay đổi này mở ra kỳ vọng về một điểm hẹn nghệ thuật mới giữa khu vực trung tâm thủ đô, nơi khán giả và du khách có thể thưởng thức một sản phẩm nghệ thuật mang dấu ấn Việt Nam.

Ảnh: Đoàn xiếc cung cấp

Đứng sau Làng tôi là bộ ba sáng tạo Tuấn Lê (đạo diễn), Nhất Lý (giám đốc âm nhạc) và Nguyễn Lân Maurice (giám đốc sáng tạo), những người từng tạo dấu ấn với À Ố show – biểu diễn thường xuyên tại Nhà hát TP.HCM suốt 13 năm – và Teh Dar, gắn bó với sân khấu Hội An tròn 10 năm.

Theo đạo diễn Tuấn Lê, khách quốc tế lưu trú tại Hà Nội, đặc biệt quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm, lâu nay có không ít lựa chọn tham quan nhưng còn hạn chế về các chương trình nghệ thuật biểu diễn thường xuyên. Sự trở lại của Làng tôi được kỳ vọng sẽ bổ sung một lựa chọn khác cho hành trình khám phá văn hóa thủ đô.

“Đây là một vở xiếc tre không chỉ độc đáo về hình thức mà còn hội tụ nhiều loại hình nghệ thuật dân tộc, với phần diễn tấu trực tiếp của hơn 30 loại nhạc cụ truyền thống Việt Nam”, đạo diễn Tuấn Lê chia sẻ với Thanh Niên.

Buổi diễn giới thiệu phiên bản mới tối 28.10 tại rạp Công Nhân mang đến một khoảnh khắc xúc động: cả nghệ sĩ lẫn khán giả đều bật khóc. Một khán giả nữ nghẹn ngào cảm ơn ê kíp sáng tạo đã trao cho những người trẻ như cô “chiếc vé đi tuổi thơ”, để được gặp lại ông bà, cha mẹ – những người đi ra từ làng quê – và tìm thấy chính mình trong mối gắn kết với cội nguồn.

Một nữ nghệ sĩ trẻ cũng xúc động khi nhắc đến cơ hội được tham gia vở diễn dù không được đào tạo chuyên nghiệp về xiếc. Với cô, Làng tôi không chỉ là một sân khấu để biểu diễn mà còn là hành trình khám phá những khả năng mới của bản thân.

Khi thầy cúng trở thành nghệ sĩ đa năng

Sức hấp dẫn của Làng tôi không chỉ nằm ở việc góp phần định hình thương hiệu xiếc tre Việt Nam, mà còn ở cách đưa một vật liệu gần gũi của đời sống nông thôn trở thành trung tâm của ngôn ngữ sân khấu.

“Tre mới chính là nhân vật chính của vở”, đạo diễn Tuấn Lê nói.

Trong văn hóa Việt, tre gắn với mái nhà, bờ ruộng, lũy làng và đời sống của người nông dân. Như nhà văn Thép Mới từng viết trong tùy bút Cây tre Việt Nam, tre gắn bó với con người qua nhiều thế hệ, từ lao động sản xuất đến giữ làng, giữ nước. Trên sân khấu Làng tôi, chất liệu ấy được chuyển hóa thành đạo cụ biểu diễn, không gian làng quê và phương tiện kể chuyện.

Ảnh: Đoàn xiếc cung cấp

Những thân tre, ống tre qua bàn tay nghệ sĩ trở thành công cụ tung hứng, giữ thăng bằng, tạo nhịp điệu và dựng nên những hình ảnh giàu sức gợi. Từ những vật dụng mộc mạc, vở diễn mở ra một thế giới nghệ thuật vừa gần gũi vừa bất ngờ, nơi chuyển động cơ thể, âm nhạc và tiếng tre hòa quyện.

Đáng chú ý, vẻ đẹp của Làng tôi không đến từ sự phô diễn kỹ thuật hay quy mô sân khấu đồ sộ. Giữa thời điểm các chương trình giải trí ngày càng chú trọng hiệu ứng thị giác, tác phẩm chọn cách kể chuyện bằng những hình ảnh giản dị, đôi khi còn phảng phất vẻ vụng về của người dân quê.

Ảnh: Đoàn xiếc cung cấp

Sự mộc mạc ấy gợi nhớ những diễn viên tay ngang trong Thương nhớ đồng quê của đạo diễn Đặng Nhật Minh, hay những người nông dân trong các tác phẩm múa đương đại của biên đạo Thủy Ea Sola như Ngày xửa ngày xưa, Hạn hán và cơn mưa, Thế đấy thế đấy. Những con người không bước ra từ trường lớp nghệ thuật chuyên nghiệp nhưng mang theo vốn sống, cử chỉ và nhịp điệu riêng, tạo nên sức biểu đạt không dễ thay thế bằng kỹ thuật thuần túy.

Với Làng tôi, chất đời ấy còn được thể hiện qua chính những người biểu diễn. Trong phiên bản lần này, 21 diễn viên và nhạc công, từ 18 đến 69 tuổi, cùng đảm nhiệm nhiều vai trò: diễn xiếc, chơi nhạc cụ truyền thống, hát và múa. Họ không chỉ thực hiện những động tác được dàn dựng mà còn góp phần tạo nên không khí sinh động của một làng quê trên sân khấu.

Một trường hợp đặc biệt là Bích Du, nhạc công người dân tộc Mường, quê Hòa Bình. Trước khi tham gia Làng tôi, anh từng hành nghề thầy cúng, đồng thời buôn măng nhưng thua lỗ. Sau đó, anh quyết định học nhạc, được nghệ sĩ Nhất Lý phát hiện và trao cơ hội tham gia các dự án nghệ thuật.

Từ vị trí nhạc công, Bích Du tiếp tục được đạo diễn Tuấn Lê thử sức với nhiều vai trò khác nhau, từ chơi nhạc, hát, múa đến biểu diễn xiếc. Hành trình của anh là một ví dụ cho cách Làng tôi khai thác vốn sống và cá tính riêng của từng người, thay vì yêu cầu họ trở thành những nghệ sĩ theo một khuôn mẫu có sẵn.

“Họ không cần phải là ai khác ngoài chính mình. Chính những con người ấy đã bồi đắp nên các phiên bản khác nhau của Làng tôi trong suốt 20 năm, bằng những nét độc bản của mình, dù có người đến, người đi”, đạo diễn Tuấn Lê chia sẻ.