Doanh nghiệp Việt chủ động kiến tạo môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh tốt tạo lực hút đầu tư

PCI 2025 cho thấy những địa phương có chất lượng điều hành tốt không chỉ cải thiện điểm số, mà đang từng bước chuyển kết quả đánh giá thành những thay đổi cụ thể trong môi trường kinh doanh. Năm địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành "tốt" gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh không ghi điểm nhờ một lợi thế đơn lẻ, mà nhờ khả năng cải thiện tương đối đồng đều trên nhiều chiều cạnh.

Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Đà Nẵng dẫn đầu về gia nhập thị trường; trong khi Hải Phòng có 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước.

Những kết quả này cho thấy một môi trường kinh doanh thuận lợi không đến từ một chính sách đơn lẻ, mà từ năng lực điều hành nhất quán, thủ tục thuận lợi, khả năng tiếp cận nguồn lực và sự minh bạch, bình đẳng trong cạnh tranh. Đây cũng là những yếu tố góp phần củng cố niềm tin để doanh nghiệp duy trì hoạt động, mở rộng đầu tư và tìm kiếm cơ hội phát triển.

ẢNH: T.P

Được công bố sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, PCI 2.0 được công bố chính thức lần đầu trong Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025, mở rộng đánh giá từ điều kiện gia nhập và hoạt động của doanh nghiệp sang toàn bộ hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân, bao gồm tiếp cận nguồn lực, cạnh tranh bình đẳng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh và vai trò kiến tạo của chính quyền.

Bộ chỉ số cũng được triển khai trên 34 tỉnh, thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính, với phạm vi khảo sát mở rộng tới 3.500 doanh nghiệp tư nhân, gần 600 doanh nghiệp FDI và lần đầu tiên thu thập ý kiến của hơn 1.000 hộ kinh doanh. Những thay đổi này giúp PCI phản ánh rộng hơn trải nghiệm của khu vực tư nhân trong một môi trường kinh doanh đang chuyển động.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, một môi trường kinh doanh tốt không chỉ là nơi "dễ làm thủ tục", mà là nơi doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư, tiếp cận nguồn lực, cạnh tranh bình đẳng và phát triển dài hạn. Khi những điều kiện đó được cải thiện, địa phương cũng gia tăng khả năng tạo dựng niềm tin và thu hút các dòng vốn đầu tư mới.

PCI không chỉ để xếp hạng, mà để doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả và phát triển

Là người tham gia triển khai PCI từ những ngày đầu, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI cho hay ngày càng có nhiều địa phương coi kết quả PCI không phải là một bảng xếp hạng để vui hay buồn, mà là một nguồn thông tin để nhìn lại chất lượng điều hành của chính mình từ góc nhìn của DN. Sau mỗi kỳ công bố, VCCI thường xuyên trao đổi với các địa phương, phân tích sâu hơn kết quả khảo sát, chỉ rõ những điểm DN đánh giá tích cực và cả những vấn đề còn hạn chế. Điều quan trọng không phải là địa phương đứng thứ bao nhiêu, mà là sau khi nhìn thấy kết quả đó, địa phương có nhận diện đúng vấn đề của mình và có hành động cụ thể hay không.

"Tôi thấy tinh thần tiếp thu và hành động của các địa phương đang chuyển biến khá rõ. Trong số các văn bản VCCI nhận được, đã có 39 văn bản của 22 tỉnh, thành phố ban hành trong hai năm 2025 và 2026, liên quan đến cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao PCI, triển khai Nghị quyết 02/NQ-CP, tổ chức bộ máy chỉ đạo cải thiện PCI, đối thoại và tháo gỡ khó khăn cho DN. Phú Thọ ban hành đề án cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh giai đoạn 2026-2030 và tổ chức nhiều hoạt động đối thoại trực tiếp với DN. Lâm Đồng ban hành kế hoạch về nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI và phát triển kinh tế tư nhân BPI giai đoạn 2026-2027. Những cách làm này cho thấy các địa phương đang từng bước chuyển từ chỗ quan tâm đến thứ hạng sang chú trọng hơn đến đối thoại, xử lý vấn đề thực tế của doanh nghiệp và nâng cao chất lượng điều hành", ông Đậu Anh Tuấn chia sẻ.

Theo ông Tuấn, điều đáng chú ý là nội dung các văn bản không còn dừng ở mục tiêu chung "nâng điểm PCI", mà ngày càng gắn với những việc cụ thể, thực chất như cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tư nhân. Ở cấp Trung ương, lãnh đạo Chính phủ quan tâm đối với Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và PCI 2025 là một tín hiệu rất đáng chú ý. Nó cho thấy tiếng nói của cộng đồng DN không chỉ dừng ở phạm vi trao đổi giữa VCCI với các địa phương, mà đang được đặt vào quá trình theo dõi, chỉ đạo và điều hành ở cấp Chính phủ.

Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn cũng nhìn nhận rằng ban hành kế hoạch hay văn bản mới chỉ là bước đầu. Điều doanh nghiệp quan tâm cuối cùng vẫn là việc thực thi ở bàn làm việc của cán bộ có thay đổi hay không. Một kế hoạch rất hay nhưng nếu cán bộ trực tiếp giải quyết vẫn yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định, thời gian xử lý vẫn kéo dài, doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận đất đai, vốn và thông tin, thì tác động thực tế sẽ rất hạn chế. Khoảng cách giữa văn bản và thực thi luôn là phần khó nhất của cải cách. Bối cảnh hiện nay càng đòi hỏi điều đó khi Việt Nam đang vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều thủ tục được đưa về cấp cơ sở, quy mô mỗi tỉnh cũng lớn hơn trước. Chất lượng điều hành vì thế không chỉ phụ thuộc vào quyết tâm của lãnh đạo tỉnh, mà phụ thuộc rất nhiều vào năng lực và thái độ phục vụ của bộ máy ở cấp gần doanh nghiệp nhất.

Vì vậy, trong giai đoạn tới, VCCI mong muốn việc cải thiện PCI chuyển mạnh hơn từ "có kế hoạch cải cách" sang "có kết quả cải cách mà DN cảm nhận được". Đây cũng là tinh thần rất rõ trong Nghị quyết 02/NQ-CP ngày 8.1.2026 của Chính phủ, khi yêu cầu người đứng đầu chính quyền địa phương xác định cải thiện môi trường kinh doanh là nhiệm vụ trọng tâm, trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra và chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện, đồng thời phối hợp thực chất với VCCI và các hiệp hội trong đối thoại, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp chủ động kiến tạo môi trường kinh doanh

Khi đề cập về việc cải thiện chỉ số PCI tác động như thế nào đến hoạt động của doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến nhóm xếp hạng PCI của địa phương mà còn quan tâm đến thực hiện một thủ tục có dễ hơn không, mất bao nhiêu thời gian, chi phí bao nhiêu và có đoán trước được kết quả hay không. Những nội dung này mới là thước đo thật của cải cách. Một trong những đóng góp quan trọng nhất của PCI suốt hơn 20 năm qua là đưa những vấn đề vốn rất khó đo lường trở thành những thứ có thể nhìn thấy và so sánh được. Thời gian thực hiện thủ tục, khả năng tiếp cận thông tin, chi phí không chính thức, tính minh bạch, mức độ năng động của chính quyền, tất cả đều được phản ánh qua trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp, được lượng hóa và theo dõi qua thời gian. Cái gì đo được thì mới quản trị được và mới cải thiện được.

Chính quyền làm tốt những cải cách này thì doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp và rất cụ thể. Thời gian đi lại, chờ đợi và bổ sung hồ sơ giảm xuống. Chi phí tuân thủ pháp luật giảm. doanh nghiệp ra được quyết định đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh nhanh hơn. Và quan trọng nhất là giảm được những rủi ro khó lường trong quá trình hoạt động. Chẳng hạn, nếu một thủ tục được thực hiện trọn vẹn trên môi trường số, doanh nghiệp không phải đi lại nhiều lần đến cơ quan nhà nước. Nếu thông tin về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư được công khai và dễ tiếp cận, doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian tìm hiểu và chi phí cơ hội. Nếu cách hiểu và cách thực thi một quy định được thống nhất giữa các cơ quan, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được một loại chi phí rất lớn nhưng ít khi được gọi tên, đó là chi phí của sự không chắc chắn. Kết quả PCI 2025 cho thấy dư địa cải thiện ở những khía cạnh này vẫn còn rất lớn. Khoảng 26% doanh nghiệp cho biết vẫn phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép kinh doanh. Chỉ khoảng 6% đến 8% doanh nghiệp cho biết có thể dự đoán được những thay đổi trong chính sách, pháp luật. Và khoảng 75% doanh nghiệp không thể vay vốn ngân hàng nếu không có tài sản bảo đảm. Đó chính là những điểm nghẽn mà nếu địa phương xử lý tốt, doanh nghiệp sẽ cảm nhận ngay bằng thời gian và chi phí tiết kiệm được.

"Tôi muốn nhấn mạnh con số về khả năng dự đoán chính sách. Với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thời gian và khả năng dự báo đôi khi còn quan trọng không kém một khoản hỗ trợ trực tiếp. Một khoản hỗ trợ giúp doanh nghiệp vượt qua một giai đoạn, còn với môi trường minh bạch, ổn định và dễ dự đoán, doanh nghiệp dám bỏ vốn đầu tư cho 5 - 10 năm tiếp theo. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ với chúng tôi họ không mong xin thêm ưu đãi, mà là mong chính sách đừng thay đổi đột ngột và được áp dụng thống nhất", ông Đậu Anh Tuấn cho hay.

Là đơn vị đồng hành cùng VCCI để báo cáo PCI tiếp tục được triển khai sau khi Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) dừng tài trợ sau 20 năm, ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên HĐQT Tập đoàn Tân Hiệp Phát chia sẻ: "Chúng tôi suy nghĩ rất đơn giản: đây là một chương trình có ích cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, có ích cho môi trường kinh doanh của Việt Nam, thì doanh nghiệp Việt Nam phải có trách nhiệm đồng hành. Đó không phải là tài trợ. Đó là trách nhiệm tự lực, tự cường. Là doanh nghiệp được thụ hưởng những thành quả từ quá trình đổi mới của đất nước, bên cạnh việc kinh doanh, tạo việc làm và đóng góp ngân sách, chúng tôi xác định mình cần có trách nhiệm góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng là hình thành được những doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đủ lớn mạnh để dẫn dắt và làm chủ chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời có khả năng vươn ra thị trường khu vực và quốc tế".

Theo ông Nguyễn Duy Hưng, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang đứng trước cơ hội rất đặc biệt. Nhưng cơ hội không chờ đợi và cũng không tự biến thành kết quả. Cơ hội có thể trôi qua nếu thể chế không cải cách, môi trường kinh doanh không được cải thiện, các vướng mắc không được tháo gỡ kịp thời, đồng thời doanh nghiệp cũng không tự đổi mới. Muốn phát triển vượt bậc, tự doanh nghiệp cần những nỗ lực vượt bậc. Cần thay đổi tư duy, thay đổi cách thức quản trị, từ khu vực công đến khu vực tư. Nhưng quan trọng nhất vẫn là hành động và thực thi. Nhà nước và doanh nghiệp có chung một mục tiêu là phát triển đất nước. Vì vậy, mối quan hệ giữa hai bên không chỉ dừng ở câu chuyện doanh nghiệp đề nghị và Nhà nước giải quyết, mà cần hướng tới sự hợp tác để cùng giải quyết những vấn đề của nền kinh tế.