Doanh nghiệp Việt vươn lên làm chủ công nghệ

Tự tin chinh phục mọi lĩnh vực

Từ một nước bị "cộp mác" xuất khẩu giá rẻ, chỉ gia công và lắp ráp, hiện tại hơn 1/3 kim ngạch xuất khẩu của VN đến từ các sản phẩm công nghệ cao như điện tử, viễn thông, máy tính, linh kiện... Nhờ bệ phóng của những quyết sách chiến lược, một làn sóng mạnh mẽ các doanh nghiệp (DN) nội địa - từ những tập đoàn công nghiệp nặng truyền thống cho đến các ông lớn công nghệ số - đang dấn thân vào những lĩnh vực khó nhất, từng bước chứng minh năng lực tự chủ công nghệ của người Việt. Ví dụ, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sắp triển khai từng dấy lên nỗi lo ngại về sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Thế nhưng Tập đoàn Hòa Phát đã đập tan hoài nghi đó bằng việc đầu tư mạnh mẽ vào chuỗi sản xuất thép ray chất lượng cao tại Khu liên hợp Dung Quất 2. Với dây chuyền đúc và cán hiện đại chuẩn bị cho ra những sản phẩm đầu tiên vào đầu năm tới, Hòa Phát không chỉ cung ứng thép xây dựng thông thường mà đã làm chủ công nghệ luyện kim siêu trường, siêu trọng để sản xuất đường ray chịu tải lớn cho những đoàn tàu siêu tốc.

ẢNH: VIETTEL

Song hành cùng đường ray của Hòa Phát, Tập đoàn Thaco cũng ghi dấu ấn đậm nét khi vừa chính thức ký kết hợp đồng cung cấp chuỗi đầu máy, toa xe, nội địa hóa sản xuất xe chạy tàu metro thông qua việc hợp tác chuyển giao công nghệ sâu với các đối tác hàng đầu thế giới như Hyundai Rotem. Từ một DN lắp ráp ô tô, Thaco giờ đây đang từng bước làm chủ chuỗi cung ứng cơ khí chế tạo chính xác, sẵn sàng hiện thực hóa giấc mơ về những đoàn tàu "Made in Vietnam" lăn bánh trên các tuyến đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia.

Không dừng lại ở cơ khí hạng nặng, cuộc cách mạng dịch chuyển sang kỷ nguyên xanh và thông minh gọi tên VinFast và hệ sinh thái công nghệ Vingroup. Vượt qua những hoài nghi ban đầu của thị trường quốc tế, VinFast không chỉ xuất khẩu xe điện ra toàn cầu mà còn làm chủ những cấu phần cốt lõi nhất của một chiếc xe thông minh: hệ thống quản lý pin (BMS), nền tảng phần mềm tự lái và các giải pháp hỗ trợ lái nâng cao (ADAS). Đáng chú ý, năng lực tự động hóa của DN này đã tiến một bước dài thông qua VinAI và VinBrain với việc chế tạo và ứng dụng các hệ thống robot thông minh, robot kho vận tự hành (AMR) trong các nhà máy sản xuất. Sự kết hợp giữa cơ khí chính xác và trí tuệ nhân tạo (AI) đã biến những chiếc ô tô điện không chỉ là phương tiện di chuyển mà trở thành những cỗ máy thông minh biết tư duy, được định hình bằng chính chất xám của các kỹ sư Việt.

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Nếu các DN công nghiệp tạo ra hình hài vật lý cho nền kinh tế, thì các tập đoàn công nghệ số như Viettel và FPT chính là những người định hình nên "bộ não" và "mạch máu" thông tin. DN viễn thông "đầu đàn" Viettel đã tạo nên một kỳ tích khi tự chủ hoàn toàn hệ sinh thái thiết bị mạng 5G từ trạm thu phát sóng (gNodeB), mạng lõi (Core) cho đến các hệ thống chip xử lý tín hiệu hiệu năng cao. Đáng chú ý, đầu năm nay Tập đoàn Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại VN. Đây là dấu mốc quan trọng, lần đầu tiên VN hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước. Trong khi đó, FPT Semiconductor đã chứng minh người Việt hoàn toàn có thể ghi danh trên bản đồ bán dẫn toàn cầu bằng việc thiết kế và xuất khẩu hàng triệu vi mạch (chip) thương mại sang các thị trường khó tính như Nhật Bản và Mỹ.

Song song đó, đỉnh cao của sự tự chủ công nghệ lõi phải kể đến việc chinh phục bầu trời và đại dương thông qua các thiết bị không người lái (UAV/drone) - lĩnh vực đòi hỏi sự tích hợp tối cao của cả phần cứng, phần mềm và bảo mật. Tại các triển lãm quốc phòng và công nghệ gần đây, các dòng UAV/drone "Made in Vietnam" do Viettel nghiên cứu chế tạo (như RAV-80 hay DIS-18) đã chứng minh được tính năng tác chiến, trinh sát và cứu hộ không hề thua kém các tiêu chuẩn quốc tế. Cùng lúc, CT UAV (thành viên CT Group) hay RTR Vietnam cũng tạo nên tiếng vang lớn khi nhận được các đơn hàng xuất khẩu hàng ngàn drone thương mại và cứu hộ sang Mỹ và châu Âu...

Từ đường ray, toa tàu, xe điện, cho đến con chip, AI và drone…; các DN Việt đã và đang tự tin bước vào kỷ nguyên mới với tâm thế của một quốc gia tự lực, tự cường, làm chủ công nghệ.

Chính sách tạo môi trường, doanh nghiệp bứt phá

Không chỉ với những công nghệ mới như AI, chip bán dẫn mà một số lĩnh vực khác VN cũng liên tục có bước phát triển mạnh. Chẳng hạn, mới đây theo Bộ KH-CN, VN đang tăng tốc chuyển đổi sang IPv6 - nền tảng địa chỉ internet thế hệ mới, được xem là hạ tầng cốt lõi của kinh tế số.

ẢNH: VG

Số liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ sử dụng IPv6 của VN đã đạt khoảng 70%, đứng thứ 7 thế giới và thứ 2 ASEAN, với khoảng 95 triệu thuê bao băng rộng đang hoạt động trên nền tảng này. Hay tại sự kiện Mobile World Congress 2026 ở Barcelona, Tây Ban Nha vào đầu năm nay, các tập đoàn công nghệ và viễn thông lớn nhất thế giới cùng tuyên bố 6G sẽ là hạ tầng nền tảng cho toàn bộ hệ sinh thái AI. Giữa dòng chảy đó, VN xuất hiện với chiến lược bài bản, lộ trình thử nghiệm từ năm 2030 và tham vọng góp tiếng nói vào quá trình định hình tiêu chuẩn 6G toàn cầu. Trước đó, từ năm 2022, Bộ TT-TT (nay là Bộ KH-CN) thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu và phát triển 6G do Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng dẫn đầu, một trong số rất ít quốc gia trên thế giới có cơ quan chỉ đạo chuyên biệt cho 6G ở cấp chính phủ. Mục tiêu bao trùm là đưa VN vào nhóm đi đầu thế giới về 6G, thay vì đi sau như các thế hệ mạng trước...

Nhìn vào những câu chuyện trên, nhiều chuyên gia đều có chung nhận xét là trình độ và khả năng tự chủ của các DN công nghệ hàng đầu VN đã có bước tiến vượt bậc. Chúng ta đã chứng minh được năng lực làm chủ các công nghệ phức tạp, tích hợp đa ngành và tạo ra những sản phẩm "Make in Vietnam" có khả năng cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế. Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet VN, đánh giá: Đây là những tín hiệu hết sức lạc quan, cho thấy các DN Việt không chỉ có khát vọng mà đã và đang chứng minh được năng lực thực sự để vươn tầm thế giới trong lĩnh vực công nghệ cao. Kết quả này là một quá trình của ý chí người Việt để phát triển KH-CN, không để chậm chân so với trước đây. Đặc biệt, sau hàng loạt chủ trương, chính sách phát triển KH-CN của Đảng và Nhà nước, chẳng hạn như Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, đã thật sự thúc đẩy các DN trong nước mạnh dạn hơn, tích cực hơn và có những hành động cụ thể. Ông phân tích: VN được xem là một nước có thế mạnh về nông nghiệp, sau đó là du lịch và một số lĩnh vực khác. Nhưng nếu nhìn bao quát, nếu chúng ta không phát triển được một nền công nghiệp khoa học kỹ thuật thì sẽ khó phát triển bền vững như mong muốn. Bởi suy cho cùng thì ngày nay tất cả lĩnh vực khác muốn phát triển mạnh hơn, bền vững hơn cũng phải gắn với việc ứng dụng KH-CN.

"VN đã xác định KH-CN là chiến lược phát triển quốc gia là quá đúng. Nhiều chính sách được triển khai trong các lĩnh vực liên quan đã thúc đẩy các DN mạnh dạn, tập trung đầu tư hơn cho nghiên cứu KH-CN. Các DN trong nước đã có những sản phẩm cụ thể là nỗ lực đáng khen. Bước đi này là cần thiết và sẽ tạo đà cho quá trình phát triển KH-CN sau đó. Chúng ta cần khuyến khích, cổ vũ ngay từ những ý tưởng, sản phẩm sơ khai ban đầu. Thời điểm hiện tại không chỉ là cơ hội của DN lớn mà còn với bất cứ cá nhân, công ty khởi nghiệp nào cũng đều có thể phát triển lớn mạnh hơn, có thể làm ra những sản phẩm công nghệ cao Make in Vietnam", ông Vũ Hoàng Liên chia sẻ thêm.

Chuyển hóa từ quốc gia gia công sang quốc gia sáng tạo

TS Nguyễn Sĩ Dũng, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nhận xét: Những sản phẩm công nghệ cao đã phá vỡ định kiến về giới hạn của nền công nghiệp VN, về trình độ và năng lực công nghệ của người Việt. Trước đây, việc VN có thể sản xuất một sản phẩm công nghệ cao như ô tô, con chip là điều gần như không tưởng, nhất là với các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và năng lực cạnh tranh với các thương hiệu quốc tế. Vậy mà giờ đây chúng ta đã có một thương hiệu ô tô đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với thế giới; chúng ta đã làm chủ được những công nghệ khoa học tiên tiến bậc nhất của loài người. Những sản phẩm này hội tụ trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng Việt, giúp mỗi người dân thêm tự tin và tự hào về năng lực cùng tinh thần đổi mới của đất nước trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên mới.

ẢNH: HPG

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, VN đang đứng trước một cuộc cách mạng kép - cách mạng thể chế và cách mạng công nghệ. Trong cuộc cách mạng đó, DN công nghệ VN có sứ mệnh kép. Một mặt, họ là đội quân tiên phong của nền kinh tế tri thức, nơi giá trị quốc gia không còn được đo bằng tài nguyên thiên nhiên, mà bằng hàm lượng chất xám và sáng tạo. Mặt khác, họ là hạt nhân của chủ quyền công nghệ quốc gia - bảo đảm rằng VN có thể tự chủ trong những lĩnh vực sống còn của thế kỷ 21.

Để tạo bệ phóng vững chắc hoàn thành sứ mệnh của cả dân tộc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hiệu triệu tinh thần đổi mới, không chỉ như một chính sách, mà như một "lý tưởng quốc gia mới", nơi mọi người Việt đều được khơi dậy khát vọng vươn mình, đóng góp vào sự hùng cường của Tổ quốc. Lợi hiệu triệu đó đã được cụ thể hóa bằng "bộ tứ nghị quyết", trong đó Nghị quyết 57 về phát triển KH-CN và Nghị quyết 68 phát triển kinh tế tư nhân chính là nền tảng đưa khối tư nhân trở thành trung tâm nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Nếu trong quá khứ, chúng ta dựa nhiều vào vốn và công nghệ nước ngoài, thì nay con đường phát triển bền vững được xác định chỉ có thể được kiến tạo bởi DN nội địa, những người hiểu sâu nhất về con người, văn hóa và thị trường VN.

Trên hành trình này, các DN công nghệ như FPT, Viettel, Vingroup, Phenikaa, MISA, TMA… giữ vai trò tiên phong. Trong thời đại mà thế giới được dẫn dắt bởi AI - bán dẫn - xe điện - chuyển đổi số - chuyển đổi xanh, họ không chỉ là người tham gia thị trường, mà là người viết lại vị thế của VN trong chuỗi giá trị toàn cầu.

TS Nguyễn Sĩ Dũng nhìn nhận tinh thần đổi mới sáng tạo đã lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực tư nhân VN. Hơn hết, tinh thần doanh nhân VN đang tiến hóa, từ "làm giàu cho mình" sang "làm giàu cho quốc gia". Hiện nay, tinh thần doanh nhân dân tộc không chỉ là lòng yêu nước, mà còn là niềm tin vào khả năng của người Việt: tin rằng ta có thể làm ra sản phẩm Việt đủ sức cạnh tranh toàn cầu, tin rằng "người Việt có thể đi tàu Việt" - con tàu chạy bằng trí tuệ, đổi mới và khát vọng.

Để thực hiện sứ mệnh kép được giao, vị chuyên gia này cũng cho rằng các DN cần tiếp tục tập trung vào 4 hướng chủ lực: Làm chủ công nghệ lõi trong AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, an ninh mạng, năng lượng mới; phát triển nền tảng số mở để hàng trăm nghìn DN nhỏ và vừa có thể cùng tham gia vào hệ sinh thái sáng tạo; đầu tư cho tri thức Việt, xây dựng đại học DN và chương trình đào tạo kỹ năng số cho thế hệ trẻ; hội nhập chủ động, đưa sản phẩm "Made by Vietnam" vươn ra thế giới thay vì chỉ "Made in Vietnam". Đó chính là con đường chuyển hóa VN từ quốc gia gia công sang quốc gia sáng tạo.