Trong một thế giới thay đổi tính bằng từng giây, doanh nhân của kỷ nguyên mới cần những phẩm chất gì để tham gia cuộc chơi toàn cầu và đóng góp nhiều hơn nữa cho mục tiêu vươn mình của đất nước? Thanh Niên đã có cuộc trao đổi với các chuyên gia hàng đầu Việt Nam về câu hỏi này nhân kỷ niệm ngày Doanh nhân Việt Nam 13.10.
ẢNH: GIA HÂN
Bản lĩnh, khát vọng và tinh thần đổi mới
Đội ngũ doanh nhân Việt Nam chính là những chiến sĩ trên mặt trận kinh tế. Thành tựu phát triển kinh tế của đất nước hôm nay có sự đóng góp vô cùng quan trọng từ lực lượng này. Bước vào kỷ nguyên mới, dù phải đối mặt với một môi trường kinh doanh chưa bao giờ khó khăn và đầy biến động, bất định như hiện tại, các doanh nhân vẫn rất năng động, bản lĩnh, sẵn sàng đương đầu với thách thức và chủ động đón đầu xu hướng.
Theo tôi, điều các doanh nhân cần đặc biệt lưu tâm là tiếp tục cập nhật các xu hướng phát triển chung của thế giới. Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và trách nhiệm xã hội, gắn liền với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sẵn sàng vươn tầm ra quốc tế.
Về phía chính sách, sự đồng hành kịp thời của Đảng và Nhà nước thông qua các chủ trương, nghị quyết chiến lược sẽ là điểm tựa vững chắc để tiếp sức, khơi dậy niềm tin, khát vọng làm giàu và tinh thần tự hào dân tộc của đội ngũ doanh nhân, giúp họ yên tâm cống hiến vì sự thịnh vượng chung của đất nước.
Đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân (Trường đại học Sài Gòn)
ẢNH: THU HẰNG
Từ "người đi buôn" đến "người kiến quốc"
Trong lịch sử, giới doanh nhân Việt Nam từng nhiều lần đồng hành cùng vận mệnh quốc gia. Ngày nay, doanh nhân lại một lần nữa đứng trước sứ mệnh góp phần bảo vệ và kiến tạo thế đứng chiến lược của đất nước. Doanh nhân, ở góc nhìn hiện đại, là trí thức của thị trường. Họ sở hữu thông tin, kỹ năng, quan hệ toàn cầu và khả năng tổ chức nguồn lực vượt trội. Họ là những người hiểu rõ nhất cuộc chơi toàn cầu đang vận hành như thế nào và Việt Nam phải định vị ra sao để không bị tụt lại. Họ không chỉ cần được tin tưởng và đồng hành bởi nhà nước, mà chính họ cũng cần tự thấy mình là một phần của "nỗ lực kiến quốc" trong kỷ nguyên mới. Sẽ không thể có một Việt Nam hùng cường nếu thiếu một thế hệ doanh nhân mang trong mình khát vọng dân tộc. Chính khát vọng đó - chứ không chỉ là mục tiêu lợi nhuận - mới là động lực để doanh nhân Việt chấp nhận rủi ro, đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo và vươn ra biển lớn.
Từ "người đi buôn" đến "người kiến quốc", hành trình trưởng thành của doanh nhân Việt Nam gắn liền với hành trình vươn mình của cả dân tộc. Một quốc gia muốn có tên tuổi trên bản đồ công nghệ toàn cầu, trên chuỗi giá trị xanh toàn cầu, thì phải có những doanh nghiệp, doanh nhân đủ tâm thế, đủ trình độ và đủ khát vọng để tiên phong chinh phục những đỉnh cao mới. Bởi lẽ, doanh nhân không chỉ làm ra sản phẩm, mà còn kiến tạo niềm tin - niềm tin rằng người Việt có thể làm nên điều vĩ đại, rằng trí tuệ Việt có thể tranh tài sòng phẳng với thế giới và rằng dân tộc này không cam chịu tụt hậu mà sẽ từng bước vươn lên bằng chính bàn tay, khối óc và trái tim mình.
TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội
ẢNH: NVCC
Phải dám thay đổi và biết kiến tạo
Mỗi thế hệ doanh nhân đều có một sứ mệnh riêng. Nếu trước đây doanh nhân có thể thành công nhờ kinh nghiệm, quan hệ và khả năng nhìn thấy cơ hội sớm hơn người khác, thì ngày nay lợi thế cạnh tranh ngày càng đến từ tri thức, công nghệ, dữ liệu và năng lực tổ chức. Một doanh nhân không nhất thiết phải là chuyên gia công nghệ, nhưng phải hiểu công nghệ đủ sâu để biết AI, tự động hóa hay dữ liệu có thể thay đổi doanh nghiệp của mình như thế nào.
Điểm khác biệt thứ hai, là phải chuyển từ tư duy "người chủ giỏi" sang "người kiến tạo tổ chức giỏi". Doanh nghiệp không thể phụ thuộc mãi vào một cá nhân. Người lãnh đạo giỏi của kỷ nguyên mới phải xây dựng được hệ thống, phát triển đội ngũ và tạo ra một môi trường mà ở đó những người giỏi có thể cùng nhau tạo ra giá trị lớn hơn.
Thứ ba là tầm nhìn phải vượt ra khỏi biên giới Việt Nam. Hội nhập hôm nay không chỉ là xuất khẩu sản phẩm, mà còn là cạnh tranh về tiêu chuẩn quản trị, nhân lực, công nghệ và thương hiệu trên một thị trường ngày càng phẳng.
Và cuối cùng, doanh nhân của kỷ nguyên mới cần nhìn xa hơn lợi nhuận. Một doanh nghiệp lớn không chỉ bởi doanh thu hay tài sản, mà bởi giá trị mà doanh nghiệp đó tạo ra cho con người và xã hội. Nếu thế hệ trước được nhớ đến bởi tinh thần dám làm, thì tôi kỳ vọng thế hệ doanh nhân Việt Nam mới sẽ tiến thêm một bước: dám thay đổi, biết kiến tạo và đủ khát vọng để đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường đại học Hùng Vương
ẢNH: NVCC
Doanh nhân kỷ nguyên mới phải là người "học" giỏi nhất trong chính doanh nghiệp của mình
Trước đây thành công có những lúc người ta đo bằng doanh thu và lợi nhuận. Doanh nhân kỷ nguyên mới còn phải được đo bằng mức độ minh bạch và trách nhiệm với môi trường, người lao động và cộng đồng. Ông bà ta dạy "Một lần bất tín, vạn lần bất tin". Trong thế giới số, nơi mọi thông tin đều có thể được kiểm chứng và lan truyền tức thì, uy tín là tài sản khó xây dựng nhất và cũng dễ mất nhất.
Và muốn tử tế một cách bền vững thì phải học. Khi AI có thể xử lý trong vài giây khối lượng dữ liệu mà trước đây cả một phòng ban phải làm hàng tháng, kinh nghiệm cá nhân dù quý đến đâu cũng không còn đủ để ra quyết định. Những năm qua, trong các chương trình EMBA, DBA và đặc biệt là khóa đào tạo Giám đốc điều hành (CEO) tại AIT Vietnam, tôi luôn xúc động khi chứng kiến các vị chủ tịch tóc đã điểm bạc ngồi cạnh những giám đốc ngoài 30 tuổi, cùng tranh luận về một bài toán quản trị hay cùng thực hành ứng dụng AI. Họ hiểu rằng người đứng đầu hôm nay phải là người "học" giỏi nhất trong doanh nghiệp của mình, bởi một tổ chức chỉ tiến lên khi đội ngũ quản trị có tầm nhìn và năng lực dẫn dắt.
Là người làm giáo dục, tôi luôn tâm niệm "sản phẩm" của chúng tôi là con người. Vì vậy, sự khác biệt giữa hai thế hệ doanh nhân không phải là một sự đứt gãy, mà là quy luật "tre già măng mọc". Thế hệ mới lớn lên trên nền móng bản lĩnh của thế hệ đi trước, rồi bổ sung thêm tri thức, công nghệ và trách nhiệm. Khát vọng để đi xa, tử tế để đi bền, học để đi đúng. Khi hội đủ ba điều đó, doanh nhân Việt không chỉ làm giàu cho mình mà còn góp phần đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình.
TS Phùng Văn Đông, Giám đốc Viện Công nghệ châu Á tại Việt Nam (AIT Vietnam)
ẢNH: NVCC
Phải bổ sung những "vũ khí" mới
Doanh nhân Việt Nam đang đứng trước một môi trường kinh doanh khác biệt rất lớn so với trước đây. Kinh nghiệm, vốn và quan hệ vẫn quan trọng, nhưng doanh nhân thế hệ mới phải có thêm những năng lực khác để tồn tại và dẫn dắt doanh nghiệp. AI đang thay đổi cuộc chơi, cạnh tranh vì thế không còn đơn thuần là doanh nghiệp nào có nhiều nhân sự hơn, mà là doanh nghiệp nào tổ chức tốt hơn sự kết hợp giữa con người và công nghệ. Internet và kinh tế số cũng xóa nhòa nhiều giới hạn địa lý. Do đó, doanh nhân thế hệ mới cần tư duy "born global" - thiết kế sản phẩm hướng tới thị trường toàn cầu ngay từ đầu.
Thị trường hôm nay có thể thay đổi chỉ sau một quyết định chính sách, một đột phá công nghệ hay một cú sốc chuỗi cung ứng. Mô hình quản trị cồng kềnh, nhiều tầng nấc vì thế dễ mất lợi thế về tốc độ. Phải xây dựng tổ chức linh hoạt, trao quyền nhiều hơn, thử nghiệm nhanh và sẵn sàng điều chỉnh mô hình kinh doanh khi thị trường thay đổi. Khả năng "pivot" - chuyển hướng nhanh - có thể trở thành yếu tố quyết định sức chống chịu của doanh nghiệp.
Nếu thế hệ trước tạo dựng doanh nghiệp bằng sự bền bỉ, vốn và quan hệ, thì doanh nhân thế hệ mới phải bổ sung những "vũ khí" mới: công nghệ, tư duy toàn cầu và tốc độ thích ứng. Đây không chỉ là lợi thế, mà đang dần trở thành yêu cầu để doanh nghiệp có thể bước vào cuộc cạnh tranh mới.
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Tài nguyên và môi trường
ẢNH: NVCC
Doanh nhân ở thời kỳ nào cũng cần những phẩm chất nền tảng
Đó là khát vọng vươn lên, làm giàu chính đáng, tạo việc làm và khẳng định giá trị của mình; đồng thời phải giữ đạo đức, sự liêm chính, chuẩn mực nghề nghiệp và xây dựng được niềm tin với đối tác, khách hàng, xã hội. Họ cũng phải biết nắm bắt cơ hội, chấp nhận rủi ro và có khả năng kết nối.
Trong kỷ nguyên mới, những yêu cầu đó là chưa đủ, doanh nhân phải có kỹ năng số, hiểu công nghệ, đặc biệt là AI, đồng thời đủ năng lực xây dựng một hệ sinh thái phát triển bền vững, lâu dài.
Doanh nhân còn phải đặt phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn và con người ở vị trí trung tâm; phải trở thành một trong những lực lượng sáng tạo giá trị quan trọng nhất của xã hội, đồng thời là lực lượng tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ mới nhanh nhất.
Nếu muốn hình thành những doanh nghiệp có quy mô tài sản và sức cạnh tranh lớn hơn, doanh nhân phải làm chủ tốt hơn công nghệ, năng lực thương mại hóa, xây dựng thương hiệu, liên kết và mở rộng thị trường toàn cầu. Bên cạnh đó, doanh nhân phải nâng cao khả năng tích hợp tri thức liên ngành, tối ưu mô hình kinh doanh và kiểm soát rủi ro, kể cả những rủi ro mới phát sinh từ AI và công nghệ số.
Cuối cùng, sức khỏe, ý chí và bản lĩnh cũng ngày càng quan trọng. Doanh nhân thời mới phải có khả năng học hỏi, thích ứng và vươn lên không ngừng, bởi tốc độ thay đổi của thị trường sẽ ngày càng nhanh hơn.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân
ẢNH: NVCC
Phải chuyển từ tư duy "làm ăn" sang tư duy chiến lược
Theo tôi, doanh nhân trong kỷ nguyên mới trước hết phải có tư duy chiến lược, nhìn được sự thay đổi của thị trường và chủ động thích ứng với môi trường kinh doanh toàn cầu. Phải học không ngừng, luôn trong tâm thế khởi nghiệp, luôn tái tạo, cải tiến cung cách làm việc, thay đổi tư duy để phù hợp với xu hướng và đòi hỏi của thế giới mới. Điểm này đặc biệt quan trọng khi lợi thế cạnh tranh ngày càng chuyển từ vốn, lao động giá rẻ sang công nghệ, tri thức, nhân lực và khả năng đổi mới. Nên nhớ là trong nền kinh tế số, những gì doanh nghiệp học được ngày hôm qua có thể không còn là lợi thế cạnh tranh hôm nay nữa.
Thứ hai, phải bước ra khỏi phạm vi thị trường Việt Nam để nhìn mình trong chuỗi giá trị và thị trường toàn cầu. Điều đó không chỉ là đưa hàng Việt ra nước ngoài, mà còn phải hiểu cách các tập đoàn quốc tế vận hành, tiêu chuẩn quản trị, tài chính, công nghệ, chuỗi cung ứng và cách xây dựng thương hiệu.
Thứ ba là không chỉ "khởi nghiệp" mà phải liên tục tái tạo doanh nghiệp, có khả năng tự đổi mới ngay cả khi doanh nghiệp đang thành công. Nên nhớ kinh nghiệm không thể trở thành cái cớ để giữ cách làm cũ. Doanh nhân kỷ nguyên mới phải coi thay đổi, thử nghiệm và học hỏi là một phần thường xuyên của hoạt động kinh doanh; phải chuyển từ tư duy "làm ăn để lớn" sang tư duy "xây dựng doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu".
GS Augustine Hà Tôn Vinh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tổ hợp giáo dục, đào tạo và tư vấn quản lý Stella Management
ẢNH: NVCC
Từ nắm bắt cơ hội đến kiến tạo tương lai
Doanh nhân trong kỷ nguyên mới phải tiến thêm một bước, từ nắm bắt cơ hội sang kiến tạo tương lai. Trong đó, có 3 chuyển đổi quan trọng.
Thứ nhất, chuyển đổi từ thông minh, nhạy bén sang thông tuệ và ý thức cao về sứ mệnh. Trong những thập niên đầu của Đổi mới, thông minh và nhạy bén giúp doanh nhân nhìn thấy cơ hội trong một nền kinh tế đang mở cửa, vượt qua khó khăn, gây dựng cơ nghiệp và tạo ra của cải. Ngày nay chỉ giỏi nhìn thấy cơ hội là chưa đủ, cần có tầm nhìn dài hạn, tư duy hệ thống và ý thức sâu sắc về những thách thức cốt lõi mà doanh nghiệp và đất nước phải vượt qua.
Thứ hai, từ khai thác cơ hội, nguồn lực và thị trường sang lấy khoa học - công nghệ và xu thế thời đại làm động lực chủ đạo. Trong 40 năm qua, nhiều doanh nghiệp Việt Nam lớn lên nhờ đất đai, lao động, thị trường mở rộng, thương mại và các cơ hội đầu tư. Những nguồn lực đó vẫn quan trọng, nhưng sẽ không đủ để tạo nên những doanh nghiệp hàng đầu trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh và cạnh tranh toàn cầu. Doanh nhân phải có năng lực nhận biết sớm những chuyển dịch lớn về công nghệ, từ đó chủ động đầu tư vào công nghệ, con người, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và mô hình kinh doanh mới.
Thứ ba, từ cạnh tranh bằng sức mạnh của từng doanh nghiệp sang cạnh tranh bằng sức mạnh của hệ sinh thái. Trong nền kinh tế hiện đại, rất ít doanh nghiệp có thể một mình làm chủ tất cả công nghệ, nhân lực, dữ liệu, thị trường và nguồn lực cần thiết. Những doanh nghiệp mạnh nhất sẽ là những doanh nghiệp có khả năng trở thành thành viên nòng cốt của những hệ sinh thái mạnh.
GS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore
Bình luận (0)